İnsan var olduğu günden beri varlığı, yokluğu, iyiyi ve kötüyü sorgulayarak yaşadığı hayata bir mana yüklemeye çalışır. Zati ideolojinin de kuruluş hedefi budur. Antik Yunan devrinde birtakım filozoflar, insan için en düzgün olanın haz almak olduğunu savunarak hedonizm felsefi görüşünü ortaya attılar. Bu bağlamda hedonistler, insan davranışlarının büsbütün haz almaya yönelik uygulanması gerektiğini de söylemişlerdir.
Hedonizm kulağa bencilce bir felsefi görüş olarak gelse de ortadan geçen yüzlerce yılda pek çok filozof da bahse dahil olmuş ve temeli haz almaya dayalı olan bu görüşü farklı kanılarla zenginleştirmişlerdir. Bu nedenledir ki hedonist niyetin pek çok farklı yapıya sahip farklı cinsleri vardır. Gelin işleri biraz karıştıralım ve hedonizm nedir, hedonist nedir sorularının cevaplarını arayalım.
Öncelikle temel bir tarif yapalım; Hedonizm nedir?
Yunanca zevk manasına gelen hedone sözcüğünden türetilen hedonizm, Antik Yunan filozoflarından Kirene Okulu’nun kurucusu Aristippos tarafından ortaya atılan felsefi bir görüştür. Hazcılık olarak da bilinen hedonizm en temel tarifiyle, insan için güzel olanın haz olduğunu savunmaktadır.
Sokrates’in öğrencisi Aristippos tarafından kurulmuş olan hedonizm, Epikuros tarafından sürdürülmüş ve tesirleri günümüze kadar gelmiştir. Hedonistlere nazaran insan genel olarak aksiyon planlaması yaparken her vakit kendi hazzını ön planda tutmalı ve hareketlerini buna nazaran uygulamalıdır. Elbette uzun yıllardır hayatımızda olan hedonizme pek çok farklı yorum da katılmış ve yeni tipleri ortaya çıkmıştır.
Türlere geçmeden evvel kurucularına nazaran hedonizm ne demek uygunca anlayalım:
Aristippos temel bir tarif yapar ve insanın her davranışının keyifli olma isteği nedeniyle yapıldığını söyler. Mutluluk ise hazda gizlidir. Yani insanı insan yapan his hazdır. Güzele ulaşmak isteyen insan acıdan kaçmalı ve hazza yönelmelidir. Aristippos, bedensel hazların tinsel hazlardan daha değerli olduğunu, niteliğin kıymetsiz olduğunu ve hazzın şimdide aranması gerektiğini savunur.
Hazcılığın başka bir kıymetli ismi Epikuros ise bedensel hazların değil, tinsel hazların daha kıymetli olduğunu savunur. Hatta hazzı bir ruh dinginliği olarak tanımlar. Bedensel zevklerin peşinden koşmak yerine bilgeliğe bedel vermek en büyük hazdır. Epikuros, hazzın niteliğine de değer verir. Anlık hazların peşinde koşmanın gelecekteki hazları yok edeceğini söyler. Epikuros’un görüşü şu cins kıssalarla anlatılmaktadır;
Zengin bir iş adamı içinde yüklü ölçüde paranın olduğu bir çanta ile tam otomobiline binecekken bir bayan yanına gelir ve bebeğinin ölmek üzere olduğunu söyleyerek para ister. Adam çabucak bayana çantayı verir. Akşam bu olayı görenler adama o bayanın aslında bir dolandırıcı olduğunu söylerler. Adam sevinçle ‘Demek ölmek üzere olan bir bebek yok o denli mi? İşte bu duyduğum en hoş haber.’ der.
Kısaca hedonizm çeşitlerinden kimileri:
- Nicel hedonizm, hazzın kalitesiyle değil ölçüsüyle ilgilenir.
- Nitel hedonizm, hazzın ölçüsüyle değil kalitesiyle ilgilenir.
- Normatif hedonizm, insanın ana motivasyon kaynağının haz olduğunu savunur.
- Motivasyonel hedonizm, zevk ve acının birlikte motivasyon kaynağı olduğunu savunur.
- Egoistik hedonizm, insan hareketlerinin büsbütün kendi hazzına nazaran şekillenmesi gerektiğini savunur.
- Altruistik hedonizm, bir hareketin ahlaklı olmasının tek yolunun beşere haz vermesi olduğunu savunur.
Peki hedonist kime denir?
Karşımıza çıkan her bencil pisliğe hedonist demek gerçek olmaz zira cinslerine ve işin derinine baktığımız vakit tüm hedonistler kesinlikle çılgın seks partilerine katılmaz, uyuşturucu bağımlısı olmaz ya da önüne gelen her şeyi yemez. Hedonist kişi temelde acıdan uzaklaşmayı ve ona acı yerine daha çok zevk veren hazlara yönelmeyi bir hayat üslubu haline getirir.
Hazlar bireye özeldir. Bu nedenle dış dünyadan kopup kendini ibadete vermiş bir şahsa de hedonist diyebiliriz çünkü hazzı tinsel zevklerde bulmuştur. Birebir halde her gün farklı partnerle cinsel bağlantıya giren bir bireye de hedonist diyebiliriz zira hazzı bedensel zevklerde bulmuştur.
Bir bireye hedonist demek için hareketlerinin tümü ve hayat şekli incelenmelidir. Ben sadece x marka kahve içerim diyen de hedonist olabilir, bana kahve olsun kâfi diyen de. Konu büsbütün o kişinin zevki nicel mi nitel mi değerlendirdiğine nazaran değişir. Yani işin temelinde acıdan kaçmak ve zevke yönelmek var. Dışarıdan her aksiyonu yanlışsız görünen kişi şayet tüm bu hareketlerden zevk almıyorsa o bir hedonist değildir.
Hedonistleri görür görmez tanıyabileceğiniz birtakım temel özellikleri:
- Yeni zevkleri tatmaya gönüllüdürler.
- Hazzın önündeki her mahzuru düşman olarak görürler.
- Kutsal kıymetleri hiçe sayabilirler.
- Kendilerini en pahalı varlık görme eğiliminde olabilirler.
- Kendi zevkleri uğruna öbür her şeyi görmezden gelebilirler.
- Çalışmayı hiç sevmezler ya da çok severler.
- Bedensel hazzın peşinde olanlar tembel görünebilir.
- Kuralları ve yasakları yok sayma ya da hoşnut olmama eğilimi gösterirler.
- Ölümden korkarlar.
- Cinselliğe çok düşkün olabilirler.
- Aile sorumluluğu almaktan kaçınabilirler.
- Sapkın zevkleri olabilir.
Dikkat ettiyseniz hedonistlerin özellikleri için kesin yargılara varmak pek kolay değildir. Zira anlattığımız üzere zevk büsbütün bireye özel bir durumdur ve kişinin hangi hareketten ne çeşitte bir haz almak istediğine nazaran değişir. Örneğin biri için aile sahibi olmak en büyük hazdır, biri için ise bekarlık en büyük hazdır.
Ne yapalım, işi gücü bırakıp hedonist mi olalım?
Eğer yapabiliyorsanız olun doğal ki. Şayet işinizi bırakıp daha yeterli bir iş bulabilecekseniz hiç durmayın, boşanıp çok daha âlâ bir eş bulabileceksiniz ayrılın gitsin, spor yapmak acı veriyorsa öylece yatın, daha güzel bir otomobil alabileceksiniz sizinkini satın gitsin, ben bıktım bu dünyadan diyorsanız kapanın bir odaya ve meditasyon yapmaya başlayın. Değerli olan şu, acıdan kaçıp zevklere yönelmek.
Hedonizm birçok vakit bencil ve sapkın bir felsefi görüş olarak kıymetlendirilir, doğru zira rahatsız edici pek çok örneği de vardır. Fakat bu rahatsız edici örnekler genelde mantıkla çelişir. Çok fazla seks partneriniz olursa asla duygusal tatmin yaşayamazsınız, husus bağımlısı olursanız asla sağlıklı olamazsınız, çalışmayayım öylece yatayım derseniz asla hayalinizdeki muvaffakiyete kavuşamazsınız. Yani genç öleyim cesedim güzel olsun mu diyorsunuz yoksa bir defa yaşadığım şu hayatın tadını çıkarayım mı diyorsunuz? Tercih sizin lakin ikinci seçenek daha âlâ üzere.
İnsanların haz almak için yaşadığını savunan felsefi görüş hedonizm nedir, hedonist kime denir gibi merak edilen soruları yanıtladık. Biraz sert bir bahis olduğu için fikrinizi merak ediyoruz, husus hakkındaki niyetlerinizi yorumlarda paylaşabilirsiniz.
