İşten Çıkarsam Ne Alırım?

İşten çıkış hesaplama nedir, bu sayfa neyi bir arada gösterir?

İşten çıkış hesaplama, iş sözleşmeniz sona ererken doğan bütün parasal hakları tek pakette görmek demektir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanılmayan izin ücretini işveren fesih günü öder; işsizlik maaşını ise İŞKUR aylık olarak öder. Bu dört kalem aynı ücretten ve aynı çalışma süresinden türer, ancak her birinin doğma şartı, kesintisi ve ödeyeni farklıdır. Kalemleri ayrı ayrı hesaplayıp toplamak bu nedenle çoğu zaman yanıltır: bir kodda kıdem doğar ama işsizlik doğmaz, başka bir kodda tersi olur.

Araç dört motoru aynı girdilerle çalıştırır ve sonucu üç katmanda sunar:

• Fesihte elinize geçecek net toplam: işverenin ödeyeceği kesin kalemlerin toplamı.
• Kalem dökümü: her satırda hak var, hak yok ya da duruma bağlı rozeti ve gerekçesi.
• Aynı rakamlarla diğer çıkış yolları: istifa, çıkarılma ve haklı fesih seçeneklerinin yan yana karşılaştırması.

Tek bir kalemin ayrıntısına inmek isterseniz kardeş araçlar var: kıdem tazminatı hesaplama tavan dönemlerini, ihbar tazminatı hesaplama bildirim sürelerini, yıllık izin hesaplama yıl yıl hak edişi, işsizlik maaşı hesaplama ise ödenek süresini derinleştirir. Bu sayfanın işi ise paketi bir bütün olarak değerlendirmektir.

Çıkış kodu toplam paketi nasıl değiştirir?

Aynı ücret ve aynı kıdemle iki çalışan çok farklı tutarlar alabilir, çünkü SGK işten ayrılış bildirgesindeki kod hangi kalemin doğacağını belirler. Örnek tablo bunu somutlaştırır: 01.02.2020 giriş ve 42.000,00 ₺ brüt için kod 04 ile toplam 388.427,68 ₺, kod 03 (istifa) ile yalnız 24.475,72 ₺. Fark, kıdem ve ihbar tazminatının istifada doğmamasından gelir.

Kodların kalemlere etkisini şöyle okuyabilirsiniz:

• 04, 15, 17, 18: işverenden kaynaklanan fesih; kıdem, ihbar ve işsizlik birlikte doğar.
• 03: sıradan istifa; yalnız izin ücreti kalır, ihbar süresine uymayan işçi işverene tazminat öder.
• 23, 24, 25: işçinin haklı feshi; kıdem ve işsizlik doğar, ihbar doğmaz çünkü feshi yapan sizsiniz.
• 08, 12, 13, 14: emeklilik, askerlik, evlilik; kıdem doğar, ihbar ve işsizlik doğmaz.
• 42 ile 50 arası: işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına dayanan haklı feshi; yalnız izin ücreti kalır.
• 22: diğer nedenler; işverenler ikale çıkışında çoğu zaman bu kodu kullanır, kıdem ve ihbar sözleşmeye bağlıdır, işsizlik doğmaz.

Araç bu kuralları koda göre kendisi uygular; "duruma bağlı" kalemleri toplamın dışında tutar ve karşılığını ayrıca yazar. Kodların tam listesi için SGK çıkış kodları, fesih biçimlerinin hukuki karşılığı için fesih türleri sayfasına bakın. Kodun yanlış olduğunu düşünüyorsanız çıkış kodu düzeltme rehberi itiraz yolunu anlatır.

İşten çıkış hesaplama sırasında hangi kalem hangi ücreti esas alır?

Dört kalem aynı bordrodan beslenir, ancak her biri farklı bir ücret tanımı kullanır. Bu ayrım toplamı belirgin biçimde etkiler; bu nedenle araç yemek ve yol alanlarını ayrı sorar.

• Kıdem tazminatı giydirilmiş brüt ücreti esas alır: brüt + yemek + yol + düzenli yan haklar. Aylık tutar tavanı aşarsa hesap tavanla ilerler; yürürlükteki tavan 73.729,87 ₺.
• İhbar tazminatı da giydirilmiş ücreti kullanır, ancak tavan yoktur. Süre kıdeme göre 2, 4, 6 ya da 8 haftadır; kademeler ihbar süreleri sayfasında.
• Kullanılmayan izin ücreti çıplak brüt ücreti esas alır (4857 s.K. m.59); yemek ve yol bu kaleme girmez. Kalan günü araç, yıl yıl hak edişten kullandığınız günleri düşerek bulur.
• İşsizlik maaşı son dört ayın prime esas kazanç ortalamasını kullanır; araç bu dört ayı son brüt ücretinize eşit varsayar.

Örnekte 42.000,00 ₺ brüt ve 3.000,00 ₺ yemek için araç kıdem ve ihbarı 45.000,00 ₺ üzerinden, izin ücretini ise 42.000,00 ₺ üzerinden hesaplar. Neti biliyorsanız "Net" seçeneğini işaretleyin; araç brütü netten brüte maaş hesaplama motoruyla türetir ve dökümün ilk satırında gösterir.

Gelir vergisi kalemleri neden birlikte etkiler?

Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır (193 s. GVK m.25/7); işsizlik maaşında da yalnız damga vergisi kesintisi vardır. Ancak ihbar tazminatı ve izin ücreti ücret sayılır ve gelir vergisine girer. Vergi düz bir oran değildir: bordronuzda Ocaktan çıkış ayına kadar biriken kümülatif matrahın üstüne biner ve dilim sınırını aşan kısım için üst oran geçerlidir.

Bu yüzden araç iki kalemi zincirler: önce ihbar tazminatı matrahını kümülatifin üstüne koyar, ardından izin ücretini onun da üstüne yazar. Yılın sonuna doğru çıkan bir çalışan, aynı brüt ihbar için Şubatta çıkana göre daha yüksek vergi öder. Örnekte 114.940,00 ₺ matrah için vergi 23.025,80 ₺; efektif oran %20,0.

Kümülatif matrahı boş bırakırsanız araç, brüt ücretinizden SGK payını düşüp çıkış ayına kadar geçen ay sayısıyla çarparak tahmin yürütür. Yıl içinde zam, ikramiye ya da fazla mesai aldıysanız bu tahmin düşük kalır; bordronuzdaki gerçek matrahı "Vergi ve prim ayrıntısı" bölümüne yazın. Hangi ayda üst dilime geçtiğinizi vergi dilimi hesaplama aracıyla görebilirsiniz. İzin ücretinden ayrıca SGK işçi payı çıkar; prime esas kazanç tavanını aşan kısım prim kesintisine girmez.

İkale teklifi geldi: paketi nasıl karşılaştırırsınız?

İkale, iş sözleşmesini karşılıklı anlaşmayla sona erdiren bir sözleşmedir. Kanunda yazılı bir fesih biçimi değildir, bu nedenle kıdem ve ihbar tazminatı kendiliğinden doğmaz; ne ödeneceği sözleşmeye bağlıdır. Yargıtay, işverenin teklif ettiği ikalede işçi lehine "makul yarar" arar: kıdem ve ihbara ek bir ödeme yoksa mahkeme sözleşmeyi geçersiz bulabilir.

Karşılaştırma için önce bu araçta kod 04 ile paketi hesaplayın; bu rakam, işveren sizi çıkarsaydı fesih günü alacağınız tutardır. Ardından teklifi bu rakamla ve işsizlik maaşıyla birlikte değerlendirin, çünkü İŞKUR ikale ile ayrılanı kendi isteğiyle ayrılmış kabul eder ve ödenek ödemez. Örnekte kod 04 paketi 388.427,68 ₺, işsizlik maaşı ise 10 ay boyunca aylık 16.672,49 ₺, toplam 166.724,88 ₺. Kod 22 ile yalnız izin ücreti kesin kalır: 24.475,72 ₺. Teklif bu iki tutarın toplamının altındaysa pazarlık payınız var demektir.

• İkale metninde çıkış kodunu, ödeme tarihini ve kalem kalem tutarları yazılı isteyin.
• İşveren ihbar süresi boyunca çalışmanızı isterse ihbar tazminatı ayrıca doğmaz; araçtaki onay kutusu bu durumu hesaba yansıtır.
• İkaleyle işe iade davası hakkından vazgeçersiniz; bu hak 30 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde ve en az 6 ay kıdemle vardır (4857 s.K. m.18).

Ayrıntılı pazarlık listesi için ikale sözleşmesi rehberine bakın.

İşsizlik maaşı neden pakette ayrı bir satır?

İşsizlik maaşını işveren değil İŞKUR öder; bu yüzden araç onu fesih toplamına eklemez, ayrı satırda gösterir. Üç şart bir arada gerekir (4447 s.K. m.50 ve m.51): çıkış kodunun ödeneğe hak vermesi, son 120 gün kesintisiz sigortalılık ve son 3 yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi. Prim günü yükseldikçe süre uzar: 600 gün prim ile 6 ay, 900 gün prim ile 8 ay, 1080 gün prim ile 10 ay.

Prim günü sorusunun kritik noktası şudur: 600 gün şartı son 3 yıldaki bütün işyerlerini kapsar, yalnız son işvereninizi değil. Araç bu bilgiyi sizden ister; boş bırakırsanız yalnız bu işyerindeki süreden tahmin yürütür ve sonucu "tahmini" rozetiyle işaretler. Kesin rakam için e-Devlet hizmet dökümündeki prim gününü yazın.

Tutar, son dört ay brüt ortalamasının %40'ıdır ve brüt asgari ücretin %80'ini aşamaz; yürürlükteki tavan aylık 26.223,44 ₺ net. Bu nedenle yüksek ücretli çalışanlar ödenekten ücretlerine oranla çok daha az yararlanır. Örnekte 42.000,00 ₺ brüt için aylık ödenek 16.672,49 ₺, yani tavanın altında. Başvuruyu fesihten sonraki 30 gün içinde e-Devlet ya da İŞKUR üzerinden yapmalısınız; geciken günler ödenek süresinden düşer. Şartların ayrıntısı için işsizlik maaşı şartları yazısına, tutar ve süre için işsizlik maaşı hesaplama aracına bakın.

Fesihten önce ve sonra hangi adımları izlemelisiniz?

1. Son dört ay bordronuzu ve hizmet dökümünüzü indirin; brüt ücret, kümülatif matrah ve prim günü bu belgelerden çıkar.
2. Çıkış kodunu işverene önceden sorun. Kod hem fesih paketini hem işsizlik hakkını belirler; ikale teklifi varsa imzalamadan önce bu araçla hesabı yapın.
3. İşverenden ödemeyi fesih günü yapmasını yazılı olarak isteyin. İbraname imzalıyorsanız kalem kalem tutar dökümünü şart koşun; boş ya da toplu ibranameyi imzalamayın.
4. Fesihten sonraki 30 gün içinde İŞKUR'a başvurun; başvuru e-Devlet üzerinden birkaç dakika sürer.
5. Eksik ya da hiç ödeme yoksa önce noter ihtarı, ardından zorunlu arabuluculuk, anlaşma çıkmazsa iş mahkemesi. Kıdem tazminatında mevduata uygulanan en yüksek faiz, ihbar ve izin ücretinde yasal faiz işler. Zamanaşımı 5 yıldır (4857 s.K. ek m.3).

Ödeme gecikmesinde izlenecek yol için işverenim kıdem tazminatımı ödemiyor yazısı adım adım rehberdir. İstifa etmeyi düşünüyorsanız önce istifa eden işçinin hakları karar ağacına bakın; ücretinizin ödenmemesi gibi haklı bir neden varsa kod 25 ile fesih size kıdem ve işsizlik hakkı kazandırır, sıradan istifa ise ikisini de götürür.