Bordro Kontrolü 2026

Bordro kontrolü nedir, bu araç size ne gösterir?

Bordro kontrolü, maaş bordronuzdaki dört yasal kesintiyi yürürlükteki oranlarla yeniden hesaplayıp bordrodaki rakamla karşılaştırmaktır. Bu dört kalem SGK işçi payı (%14), işsizlik sigortası işçi payı (%1), kümülatif matraha göre gelir vergisi ve binde 7,59 damga vergisidir. Ayrıca işveren 4857 s.K. m.37 gereği size her ay bir ücret hesap pusulası verir; bu belgede her kesintinin türü ve tutarı ayrı satırda durur.

Bu araç aynı denetimi sizin için yapar:

• Olması gereken tutarlar: brüt, ay, devreden matrah ve prim gününe göre dört kesinti ve net.
• Kalem kalem fark: bordronuza yazdığınız rakamla yasal tutar yan yana; farkın yönü (fazla ya da eksik kesinti) açık yazılı.
• Farkın olası nedeni: bordronuzdaki rakam "istisna yok", "devreden matrah sıfır" veya "asgari ücretten bildirim" gibi bir senaryoyla birebir uyuşuyorsa araç bunu söyler.
• Hesap adımları: örneğin matrahın dilimlere dağılımı dahil her satırın nasıl çıktığı.

Ancak araç bir maaş hesaplayıcı değil, bir denetim aracıdır; sıfırdan net maaş bulmak için brütten nete maaş hesaplama aracı daha uygundur. Yukarıdaki örnek tablosu farklı brütlerde beklenen kesintileri gösterir: bordroda gördüğünüz rakam bu satırlardan sapıyorsa nedenini aşağıdaki bölümlerde bulursunuz.

Bordro kontrolünde hangi satırlara bakmalısınız?

Bordro biçimi işyerine göre değişir; ancak yasal içerik aynıdır. Ücret hesap pusulasında brüt ücret, prime esas kazanç, işçi prim payları, gelir vergisi matrahı, kümülatif matrah, hesaplanan ve istisna sonrası gelir vergisi, damga vergisi ve net ödenen satırları yer alır. Araca aktarmanız gereken satırlar şunlardır:

1. Brüt ücret: sözleşme brütü ile o ay ödenen fazla mesai, prim ve ikramiyenin toplamı.
2. Kümülatif gelir vergisi matrahı: yılbaşından bu aya kadar biriken matrah. Bordro bu ayı da içeren toplamı yazıyorsa bu ayın matrahını düşün.
3. Prim günü: tam ayda 30; eksik gün varsa bordrodaki sayı.
4. Kesinti satırları: SGK işçi payı, işsizlik işçi payı, gelir vergisi, damga vergisi ve net ödenen.

Bu nedenle yukarıdaki bordro okuma rehberi her satır için "ne olmalı" ve "sapma varsa" sütunlarını verir. Ayrıca bordronuzu e-Devlet'teki 4A hizmet dökümüyle karşılaştırın: dökümdeki prime esas kazanç ve gün sayısı bordroyla aynı olmalıdır. Dökümü okumak için e-Devlet hizmet dökümü nasıl okunur rehberine bakın; iki belge arasındaki fark, işverenin SGK'ya bordrodan farklı bir kazanç bildirdiği anlamına gelir.

Gelir vergisi neden bordrodan bordroya değişir?

Brütünüz aynı kalsa da gelir vergisi yıl içinde artar; çünkü ücret vergisi kümülatif matraha göre çalışır. Araç her ayın matrahını (brüt − SGK − işsizlik) yılbaşından bu yana biriken toplamın üstüne koyar ve dilim oranını bu toplama göre uygular. Toplam 190.000,00 ₺ eşiğini aşınca %20, 400.000,00 ₺ eşiğini aşınca %27 oranı devreye girer. Bu nedenle yılın ilk aylarında düşük, sonbaharda yüksek vergi görürsünüz; Ocak'ta sayaç sıfıra döner.

Örnek: 55.000 ₺ brütle Eylül ayında devreden matrah 374.000,00 ₺, bu ayın matrahı 46.750,00 ₺ ve dilim oranı %27. Hesaplanan vergi 10.802,50 ₺, asgari ücret istisnası 5.615,10 ₺, ödenecek vergi 5.187,40 ₺. Ocak ayında ise aynı brüt için vergi yalnız 2.801,18 ₺ olur; çünkü devreden matrah sıfırdır.

Bordrodaki gelir vergisi aracın tutarından sapıyorsa üç neden öne çıkar: devreden matrahı farklı girdiniz, o ay prim veya ikramiye matrahı büyüttü ya da işveren istisnayı eksik uyguladı. Ayrıca araç bordrodaki vergiden geriye giderek "bu vergi hangi devreden matrahla çıkar" sorusuna da yanıt verir. Dilim geçiş ayınızı önceden görmek için vergi dilimi hesaplama aracını, artışın ayrıntısı için bordromda gelir vergisi neden arttı yazısını kullanın.

Prime esas kazanç neden brütten farklı olabilir?

Prime esas kazanç (PEK), SGK primlerinin matrahıdır; 5510 s.K. m.80 gereği o ay hak ettiğiniz ücret ile prim, ikramiye gibi ödemelerin toplamıdır. Üç durumda brütten ayrışır:

• SGK tavanı: aylık kazancın en çok asgari ücretin 9,0 katı, yani 297.270,00 ₺, prime tabidir. Brütünüz bunun üstündeyse SGK ve işsizlik kesintisi tavanda durur; araç bunu rozetle gösterir. Sınırlar için SGK taban ve tavan sayfasına bakın.
• İstisnalar: günlük 300,00 ₺ sınırına kadar nakit yemek bedeli ile çocuk ve aile yardımının belli kısımları prime girmez. Bu kalemler bordroda ayrı satırda durur, brüt ücret satırının içinde değil; ayrıntı yemek ve yol istisnası sayfasında.
• Düşük ücretten bildirim: işveren maaşın bir kısmını elden ödüyor ve SGK'ya asgari ücret bildiriyorsa PEK brütünüzün altında kalır. Bu durum özellikle emekli aylığınızı, rapor paranızı ve işsizlik ödeneğinizi düşürür.

Araç, bordrodaki SGK işçi payından geriye giderek işverenin bildirdiği PEK'i çıkarır. Örneğin 55.000 ₺ brütte SGK işçi payı 7.700,00 ₺ olmalıdır; bordroda 4.624,20 ₺ yazıyorsa işveren primi asgari ücretten yatırmış demektir. Bu şüphede eksik SGK primi rehberindeki adımları izleyin; hizmet dökümü kanıt niteliğindedir.

Asgari ücret istisnası bordroda nasıl yer alır?

193 s. GVK m.23/18 gereği asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi istisnadır. Bu kural yalnız asgari ücretliyi değil herkesi kapsar; yani her çalışanın vergisinden, o ay asgari ücretlinin ödeyeceği kadar vergi düşer. Bu nedenle bordroda "hesaplanan gelir vergisi", "istisna edilen vergi" ve "ödenecek gelir vergisi" olmak üzere üç satır olmalıdır.

Rakamla: Eylül ayında asgari ücretin matrahı 28.075,50 ₺, buna düşen vergi 5.615,10 ₺. Bu tutar 55.000 ₺ brütlü çalışanın 10.802,50 ₺ hesaplanan vergisinden düşer ve 5.187,40 ₺ kalır. Damga tarafında da asgari ücretin 250,70 ₺ damga vergisi istisnadır; brüt × binde 7,59 = 417,45 ₺ tutarından bu düşer ve 166,75 ₺ kalır.

İşveren istisnayı hiç uygulamamışsa gelir vergisi satırı hesaplanan vergiyle aynı çıkar; örnekte 10.802,50 ₺ olur, yani her ay 5.615,10 ₺ eksik net. Araç bu durumu "istisna yok" senaryosuyla yakalar ve senaryo şeridinde işaretler. Dikkat: istisna, asgari ücretin kendi kümülatif matrahını izler; yılın ikinci yarısında asgari ücretli de üst dilime geçtiği için istisna tutarı aydan aya değişir. Oran ve istisna ayrıntısı için damga vergisi oranı ve gelir vergisi dilimleri sayfalarına bakın.

Emekli, engelli ve eksik günlü çalışanın bordro kontrolü nasıl değişir?

Dört durum standart hesabı değiştirir ve araçta ayrı seçenek olarak yer alır.

Emekli çalışan

Emekli aylığı alırken çalışan kişiden işveren SGK primi yerine %7,5 sosyal güvenlik destek primi keser ve işsizlik primi kesmez. Bu nedenle aynı brütte gelir vergisi matrahı daha yüksek çıkar. Örnek: 55.000 ₺ brütte emeklinin neti 43.082,55 ₺, emekli olmayanın neti 41.395,85 ₺. Ayrıntı için emekli çalışan maaş hesaplama aracına bakın.

Engellilik indirimi

Engelli çalışanın gelir vergisi matrahından aylık sabit tutar düşer. 2026 için 1. derecede aylık 12.000,00 ₺, 2. derecede 7.000,00 ₺, 3. derecede 3.000,00 ₺ matrahtan düşer. Ancak indirim yalnız gelir vergisini etkiler; SGK ve damga vergisi değişmez. Bordroda indirim satırı yoksa vergi dairesinden aldığınız indirim yazısını İK'ya verin.

Eksik gün

Ay içinde işe giren, ayrılan veya ücretsiz izin kullanan çalışanın prim günü 30'dan azdır. Araç brütü, SGK tavanını ve asgari ücret istisnasını gün oranıyla küçültür. Örneğin 20 gün için 55.000 ₺ brüt 36.666,67 ₺ olur ve net 28.203,90 ₺ çıkar. Tam çalıştığınız ayda 30'dan az gün görüyorsanız bu eksik gün bildirimidir ve emeklilik gününüzü azaltır; ayrıntı kıst maaş hesaplama aracında.

BES otomatik katılım

İşveren, sistemde kalan çalışandan PEK × %3 keser; örnekte 1.650,00 ₺. Bu kesinti vergi matrahını değiştirmez, yani yalnız neti düşürür.

Yıl içinde iş değiştirdiyseniz bordronuzda neye dikkat etmelisiniz?

Kümülatif matrah takvim yılına bağlıdır, işverene değil. Yıl ortasında iş değiştiren çalışanın eski işyerinde biriken matrahı yeni işverende devam etmelidir; 311 Seri No.lu GVK Genel Tebliği yeni işverenin önceki matrahı dikkate alarak kesinti yapmasına imkân tanır. Bunun için eski işyerinden "kümülatif matrah yazısı" ya da son bordronuzu alın ve yeni İK'ya verin.

Öte yandan yeni işveren matrahı sıfırdan başlatırsa ilk aylarda vergi düşük, net yüksek çıkar. Ancak bu bir avantaj değildir: iki işverenden aldığınız toplam ücret beyan sınırını aşınca izleyen yıl Mart ayında yıllık beyanname ve fark vergi gündeme gelir. Araçta bu durumu görmek için "devreden matrah" alanına eski işyerinin son kümülatif matrahını yazın; araç "devreden 0" senaryosunu ayrıca hesaplar ve bordronuz o senaryoyla uyuşuyorsa uyarır.

Örnek: Eylül ayında 55.000 ₺ brütle devreden matrah 374.000,00 ₺ iken gelir vergisi 5.187,40 ₺; devreden matrahı 0 yazarsanız vergi 1.397,40 ₺ olur. Aradaki 3.790,00 ₺ fark bu ay cebinizde kalır; öte yandan yıl sonunda beyannameyle karşınıza çıkar. Yani düşük vergi gören yeni işe başlayan çalışan, sevinmeden önce bordrodaki kümülatif matrah satırına bakmalıdır.

Fark bulursanız ne yapmalısınız?

Fark bulmak her zaman hata anlamına gelmez; önce girdilerinizi kontrol edin. Devreden matrah, prim günü ve emekli/engelli seçenekleri doğruysa ve fark hâlâ duruyorsa sırayla şu adımları izleyin:

1. Belgeleyin: bordronun, aracın döküm tablosunun (Yazdır / PDF) ve e-Devlet hizmet dökümünün kopyasını alın.
2. İK veya muhasebeye yazılı sorun: kümülatif matrah, prime esas kazanç ve istisna uygulamasını sorun. Çoğu farkın açıklaması buradan gelir ve işveren sonraki bordroda düzeltir.
3. Düzelmezse başvurun: ücret eksikliği için ÇSGB İletişim Merkezi ALO 170, prim eksikliği için SGK il müdürlüğü ya da e-Devlet üzerinden şikâyet yolu açıktır.
4. Süreyi kaçırmayın: ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (4857 s.K. ek m.3); eksik prim için hizmet tespiti davasını, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açmanız gerekir (5510 s.K. m.86).

Yasal kesintiler dışında bordroda "diğer kesinti" satırı varsa açıklamasını isteyin: 4857 s.K. m.38 işverenin ücret kesme cezasını sınırlar; avans, icra ve nafaka kesintisi ayrı yasal dayanağa bağlıdır. Banka dekontu bordronun net satırından farklıysa neden çoğu zaman bu kesintilerdir; ayrıntı için maaşım eksik yattı rehberine ve maaş haczi hesaplama aracına bakın. Son olarak, fazla mesai satırı hiç yoksa fazla mesai ücretim ödenmiyor yazısındaki yolu izleyin.