Bordromda Gelir Vergisi Neden Arttı?

Üç satırda teşhis

Bordronuzda şu üç satıra bakın: kümülatif gelir vergisi matrahı, gelir vergisi oranı ve istisna edilen gelir vergisi.

• Kümülatif matrah bu ay 190.000 ₺ (2026) eşiğini geçtiyse ve oran %20 olduysa: dilim geçişi. Normal.
• Kümülatif matrah beklediğinizden yüksekse: ikramiye/prim eklendi ya da eski işyerinden devreden matrah var. Normal.
• İstisna satırı boşsa veya asgari ücretin vergisinden (Ocak-Ağustos’ta 4.211,33 ₺) düşükse: hata. Düzeltilmeli.

Dilim geçişi nasıl çalışır

Gelir vergisi yıllık kümülatif matrah üzerinden hesaplanır. Her ay brütten SGK ve işsizlik payı düşülür, kalan matrah bir öncekilerle toplanır. 2026’da ilk 190.000 ₺ %15, 400.000 ₺’ye kadar %20, 1.500.000 ₺’ye kadar %27 ile vergilenir. 50.000 ₺ brütte aylık matrah 42.500 ₺’dir; dördüncü ayın sonunda 170.000 ₺ birikir, Mayıs’ta eşik aşılır. Yalnızca aşan 22.500 ₺ %20 ile vergilenir; Haziran’dan itibaren tüm matrah %20’dedir ve net yaklaşık 2.125 ₺ düşer. Ocak’ta her şey sıfırlanır.

Vergi dilimi aracı brütünüzü girdiğinizde hangi ay geçiş olacağını ve netin ne kadar düşeceğini gösterir.

İkramiye ve prim etkisi

İkramiye ödendiği ayın matrahına eklenir. Haziran’da bir maaş ikramiye alan kişinin kümülatifi bir anda 42.500 ₺ artar; dilim geçişi Temmuz yerine Haziran’a çekilir ve ikramiyenin kendisi kısmen %20 ile vergilenir. Bu yüzden “ikramiye aldım, ertesi ay maaşım düştü” şikâyeti sık duyulur; hesap doğrudur.

Devreden matrah

Yıl içinde iş değiştirdiyseniz eski işvereninizdeki kümülatif matrah yeni işverene bildirilir (GVK 103 uygulaması, 160 Seri No.lu Tebliğ). Yeni işyerinde ilk aydan %20 veya %27 dilimiyle karşılaşmanız bu yüzdendir. Yeni işverenin devreden matrahı işlememesi sizin lehinize gibi görünse de yıl sonunda fark cezalı çıkar; doğru uygulama devretmesidir.

İstisna hatası: düzeltilmesi gereken tek durum

2022’den beri tüm ücretlilerde asgari ücrete isabet eden gelir vergisi istisnadır. İstisna sabit bir tutar değildir: asgari ücretin matrahı (2026’da 28.075,50 ₺) o ay hangi dilimdeyse o oranla hesaplanan vergi kadardır; asgari ücret Eylül civarında %20 dilimine girdiğinde istisna tutarı artar. Bordroda istisna satırı yoksa ya da yıl boyunca aynı kaldıysa bordro yazılımı yanlış ayarlanmıştır. Bordro kontrolü ile olması gereken istisnayı hesaplayıp İK’ya gösterin; fark 5 yıl geriye dönük istenebilir.

Vergi yükünü azaltan yasal yollar

• Engelli indirimi: %40 ve üzeri çalışma gücü kaybında aylık matrahtan 3.000-12.000 ₺ düşülür; rapor için GİB’e başvurulur.
• Askerlik ve doğum borçlanması: ödendiği yıl matrahtan indirilir.
• Özel sağlık ve hayat sigortası primleri: brütün %15’i ve asgari ücretin yıllık tutarıyla sınırlı olarak matrahtan düşülür (GVK 63/3); bordroya işlenmesi için poliçeyi İK’ya verin.