Eurobond Nedir? Vergilendirmesi ve Alım Şartları

İçindekiler
- Eurobond nedir, kısaca nasıl işler
- Neden “euro” deniyor, sadece euro mu demek
- Eurobond kimlerin ilgisini çeker
- Kupon ve vade: gelirin iskeleti
- Fiyat ve getiri arasındaki ters ilişki
- Nominal getiri ile gerçek getiri aynı şey değil
- Kur riski: iki yönlü bir kılıç
- Kredi riski ve temerrüt ihtimali
- Likidite riski: satmak istediğinizde alıcı var mı
- Eurobond alım şartları nelerdir
- Kurum seçerken nelere bakmalısınız
- Eurobond vergilendirmesi: genel çerçeve
- Kupon faizi ve beyanname ilişkisi
- Alım satım kazancı ve kur farkı
- Maaşla eurobond birikimi: örnek bir düşünce süreci
- Eurobond ile diğer döviz seçenekleri
- Eurobond alırken sık yapılan hatalar
- Bilgilendirme belgelerini nasıl okursunuz
- Alım öncesi kontrol listesi
- Kısaca özetleyelim
Eurobond, bir devletin ya da şirketin yabancı para cinsinden çıkardığı borçlanma senedidir. Siz bu senedi aldığınızda ihraççıya borç vermiş olursunuz. Karşılığında belirli aralıklarla kupon faizi alırsınız ve vade sonunda anaparanızı geri alırsınız. Bu rehber, maaşından birikim yapan bir çalışanın bilmesi gereken temel kuralları anlatıyor.
Eurobond nedir, kısaca nasıl işler
Eurobond aslında bir tahvil türüdür. Farkı, ihraç edildiği para biriminin ihraççının kendi para birimi olmamasıdır. Örneğin Hazine dolar cinsinden borçlanırsa ortaya dolar cinsi bir eurobond çıkar. Aynı şekilde bir Türk şirketi de euro cinsi eurobond ihraç edebilir.
İşleyiş dört temel parçadan oluşur:
- Nominal değer: Tahvilin üzerinde yazan ve ihraççının vade sonunda ödediği tutardır.
- Kupon: İhraççının belirli aralıklarla ödediği faizdir.
- Vade: İhraççının anaparayı geri ödeyeceği tarihtir.
- Fiyat: Tahvilin o gün piyasada alınıp satıldığı değerdir.
Dolayısıyla eurobond aldığınızda iki tür gelir beklersiniz. İlki düzenli kupon ödemeleridir. İkincisi ise alış fiyatı ile satış ya da itfa değeri arasındaki farktır. Bu fark olumlu da olabilir, olumsuz da olabilir.
Tahvillerin genel mantığını daha önce ayrıntılı anlattık. Devlet ve şirket tahvillerini karşılaştıran ayrı bir yazımız da sitede yer alıyor. Bu yazı ise yalnızca döviz cinsi olan eurobond tarafına odaklanıyor.
Neden “euro” deniyor, sadece euro mu demek
İsim yanıltıcıdır. Eurobond adı, euro para biriminden gelmez. Piyasa bu terimi, ihraççının kendi ülkesi dışında ve yabancı para cinsinden çıkardığı tahviller için kullanır. Kelime euro para birimi doğmadan çok önce yerleşti.
Bu nedenle dolar cinsi bir tahvil de eurobond sayılır. Pratikte Türkiye’de yatırımcıların en sık gördüğü eurobondlar dolar ve euro cinsidir. Bununla birlikte başka para birimlerinde ihraç edilen örnekler de vardır.
Kafanızı karıştırmaması gereken nokta şudur: Eurobond bir para birimi değil, bir borçlanma biçimidir. Aldığınız tahvilin hangi para biriminde olduğunu künyesinden okursunuz. Künyede ihraççı, para birimi, kupon oranı, kupon ödeme sıklığı ve vade tarihi yazar.
Ayrıca her tahvilin bir ISIN kodu vardır. Bu kod tahvilin kimlik numarası gibidir. Aracı kurumla konuşurken ISIN kodunu kullanırsanız yanlış tahvil alma riskini azaltırsınız.
Eurobond kimlerin ilgisini çeker
Eurobond herkese uygun bir ürün değildir. Yine de bazı okur profilleri için anlamlı bir seçenek olabilir. Önce kendinizi dürüstçe değerlendirmeniz gerekir.
Genellikle şu durumdaki kişiler eurobondu inceler:
- Birikimini döviz cinsinden tutmak isteyenler.
- Düzenli ve önceden bilinen bir kupon akışı arayanlar.
- Parasını birkaç yıl boyunca kullanmayacağından emin olanlar.
- Fiyat dalgalanmasını tolere edebilenler.
Öte yandan acil durum fonu olarak düşündüğünüz parayı eurobonda bağlamak risklidir. Çünkü ihtiyaç anında satmak zorunda kalırsanız fiyat o gün aleyhinize olabilir. İlk olarak acil durum birikiminizi ayrı tutun, sonra uzun vadeli seçeneklere bakın.
Yatırıma yeni başlıyorsanız önce temel adımları öğrenmek faydalıdır. Bunun için sıfırdan yatırıma başlama rehberi iyi bir başlangıç noktasıdır. Ardından eurobond gibi daha teknik araçlara geçebilirsiniz.
Kupon ve vade: gelirin iskeleti
Kupon, eurobondun size ödediği faizdir. Kupon oranı nominal değeri esas alır. İhraççı ödemeyi çoğunlukla yılda iki kez yapar, ancak künye farklı bir sıklık da öngörebilir.
Basit bir örnekle bakalım. Varsayalım ki nominal değeri 1.000 dolar olan bir tahvilin yıllık kupon oranı yüzde 6 olsun. Bu durumda yılda toplam 60 dolar kupon alırsınız. Kupon yılda iki kez ödeniyorsa her ödemede 30 dolar hesabınıza geçer. Bu rakamlar tamamen örnektir.
Vade ise anaparayı geri aldığınız tarihtir. Kısa vadeli tahviller birkaç yıl içinde itfa olur. Uzun vadeli olanlar ise on yıl ve üzerinde olabilir. Genel kural olarak vade uzadıkça fiyat dalgalanması da artar.
Bazı tahvillerde kupon hiç ödenmez. Piyasa bunlara iskontolu tahvil der. Siz tahvili nominalin altında alırsınız ve vadede nominali tahsil edersiniz. Aradaki fark getirinizi oluşturur. Dolayısıyla künyedeki kupon bilgisini mutlaka okuyun.
Fiyat ve getiri arasındaki ters ilişki
Eurobond fiyatı her gün değişir. Bu değişimin ana nedeni piyasa faizleridir. Piyasa faizleri yükseldiğinde mevcut tahvillerin fiyatı düşer. Faizler düştüğünde ise fiyatlar yükselir.
Neden böyle olduğunu bir örnekle açıklayalım. Varsayalım ki elinizde yüzde 5 kupon ödeyen bir eurobond var. Piyasada yeni çıkan benzer tahviller ise artık yüzde 7 ödüyor. Bu durumda kimse sizin tahvilinizi nominal değerden almak istemez. Bu yüzden fiyat, getiriyi piyasa düzeyine eşitleyecek kadar düşer.
İşte bu noktada “vadeye kadar getiri” kavramı devreye girer. Vadeye kadar getiri, tahvili bugünkü fiyattan alıp vadeye kadar tuttuğunuzda elde edeceğiniz yıllık getiridir. Aracı kurum ekranları genellikle bu oranı gösterir.
Sonuç olarak iki farklı oranı karıştırmamanız gerekir. Kupon oranı sabittir ve künyede yazar. Vadeye kadar getiri ise her gün değişir ve sizin alış fiyatınıza bağlıdır. Karar verirken ikincisine bakmanız daha doğru bir fikir verir.
Nominal getiri ile gerçek getiri aynı şey değil
Eurobondun size gösterdiği getiri nominaldir. Yani enflasyonu ve kur değişimini hesaba katmaz. Dolar cinsi bir tahvil dolar olarak getiri sağlar; ancak doların satın alma gücü de zamanla değişir.
Ayrıca maaşınızı Türk lirası olarak alıyorsanız hesabı iki kez yapmanız gerekir. İlk olarak döviz cinsinden ne kazandığınıza bakın. Ardından bu tutarın Türk lirası karşılığını ve lira enflasyonunu karşılaştırın.
Nominal ve reel getiri farkını ayrıntılı anlattığımız nominal getiri ile reel getiri farkı yazısı bu konuda yol gösterir. Maaşınızın enflasyon karşısındaki durumunu görmek için de enflasyon maaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Kısacası eurobond getirisini tek başına değerlendirmek eksik kalır. Getiriyi kur, enflasyon ve vergi sonrası tutarla birlikte düşünmelisiniz. Aksi halde kâğıt üzerinde kârlı görünen bir yatırım, cebinizde beklediğiniz sonucu vermeyebilir.
Kur riski: iki yönlü bir kılıç
Eurobond döviz cinsinden olduğu için kur hareketleri sonucu doğrudan etkiler. Türk lirası değer kaybederse dövizdeki birikiminizin lira karşılığı artar. Tersine lira değer kazanırsa lira karşılığı azalır.
Bu nedenle eurobondu yalnızca “kur yükselir” beklentisiyle almak doğru bir yaklaşım değildir. Kurun hangi yöne gideceğini kimse kesin olarak bilemez. Üstelik kur hareketi ile tahvil fiyatı hareketi aynı anda ters yönde gerçekleşebilir.
Kur riskini değerlendirirken şu soruları sorun:
- Harcamalarım hangi para biriminde?
- Maaşım hangi para biriminde yatıyor?
- Dövize ne zaman ihtiyacım olacak?
- Lira karşılığı düşerse bu kaybı taşıyabilir miyim?
Döviz birikimini genel olarak nasıl değerlendirebileceğinizi dolar ve euro nasıl değerlendirilir yazısında anlattık. Kurların neden hareket ettiğini merak ediyorsanız devalüasyon olursa ne olur yazısı da arka planı açıklar.
Kredi riski ve temerrüt ihtimali
Eurobond aldığınızda bir ihraççıya borç verirsiniz. Bu nedenle ihraççının borcunu ödeme gücü en temel risktir. İhraççı ödeme güçlüğüne düşerse kupon ya da anapara zamanında ödenmeyebilir.
Kredi riskini anlamak için birkaç göstergeye bakarsınız. İlk olarak uluslararası derecelendirme kuruluşlarının verdiği kredi notlarını incelersiniz. Ardından ihraççının mali tablolarını okursunuz. Şirket eurobondlarında borç yapısı ve sektörün durumu da önemlidir.
Genel bir kural olarak daha yüksek getiri, genellikle daha yüksek risk anlamına gelir. Bir eurobond benzerlerinden belirgin biçimde yüksek getiri sunuyorsa bunun bir nedeni vardır. Bu nedeni öğrenmeden alım yapmayın.
Ayrıca eurobond, banka mevduatı gibi mevduat sigortası kapsamında değildir. Dolayısıyla ihraççı temerrüde düşerse kayıp doğrudan size yansıyabilir. Temerrüt kavramının borçlu tarafından nasıl işlediğini temerrüde düşmek ne demek yazısında bulabilirsiniz.
Likidite riski: satmak istediğinizde alıcı var mı
Likidite, bir varlığı değer kaybetmeden hızla nakde çevirebilme kolaylığıdır. Bazı tahvilleri yatırımcılar sık alıp satar, bu yüzden elden çıkarmak kolaydır. Bazıları ise az işlem görür; bu yüzden alıcı bulmak zaman alabilir.
Likiditesi düşük tahvillerde alış ve satış fiyatı arasındaki fark genellikle açılır. Piyasa bu farka makas der. Makas ne kadar genişse, aldığınız anda kâğıt üzerinde o kadar zararla başlarsınız.
Bu yüzden alım öncesinde aracı kurumunuza şunları sorun:
- Bu tahvilin alış ve satış kotasyonu arasındaki fark nedir?
- Vadeden önce satmak istersem işlem nasıl yapılır?
- Satış emrim ne kadar sürede gerçekleşebilir?
Öte yandan eurobondu vadeye kadar tutmayı planlıyorsanız likidite riski daha az önem taşır. Yine de hayat plan dışı ihtiyaçlar doğurabilir. Bu nedenle tüm birikiminizi tek bir tahvile bağlamamak makul bir önlemdir.
Eurobond alım şartları nelerdir
Eurobond almak için önce bir yatırım hesabına ihtiyacınız var. Bu hesabı bir banka ya da aracı kurum üzerinden açarsınız. Hesap açma sürecini yatırım hesabı nasıl açılır yazısında adım adım anlattık.
Genel olarak karşılaşacağınız şartlar şunlardır:
- Kimlik doğrulama: Kurum müşterisini tanıma sürecini tamamlar.
- Uygunluk testi: Risk algınızı ve bilginizi ölçen bir form doldurursunuz.
- Döviz hesabı: Alım genellikle ilgili döviz cinsinden yapılır.
- Minimum alım: Kuruma ve tahvile göre değişir.
Minimum alım konusunda net bir rakam veremeyiz. Çünkü bu tutar tahvilin nominal değerine ve kurumun politikasına bağlıdır. Bazı kurumlar tek nominal birimle işlem yaparken bazıları daha yüksek bir alt sınır uygular. Güncel alt sınırı kurumunuzdan yazılı olarak öğrenin.
Ayrıca yatırım kuruluşlarının yetkili olup olmadığını SPK internet sitesinden kontrol edebilirsiniz. Lisanssız kişi ya da sitelerle işlem yapmak ciddi bir dolandırıcılık riski taşır.
Kurum seçerken nelere bakmalısınız
Belirli bir banka ya da aracı kurum önermiyoruz. Bunun yerine karşılaştırma yaparken kullanabileceğiniz ölçütleri paylaşıyoruz. Aynı tahvil farklı kurumlarda farklı maliyetle alınabilir.
Karşılaştırma için şu tabloyu rehber olarak kullanabilirsiniz:
| Ölçüt | Neden önemli | Nasıl kontrol edilir |
|---|---|---|
| Alış satış makası | Maliyeti doğrudan etkiler. | Aynı tahvil için kotasyon isteyin. |
| Komisyon ve saklama ücreti | Getiriyi zamanla aşındırır. | Ücret tarifesini yazılı isteyin. |
| Tahvil çeşitliliği | Seçenek sayısını belirler. | Sunulan eurobond listesine bakın. |
| Minimum alım tutarı | Başlangıç sermayenizi belirler. | Tahvil bazında sorun. |
| Döviz çevirim kuru | Lira ile alımda fark yaratır. | Kurumun kur makasını karşılaştırın. |
| Lisans durumu | Yasal güvenceyi gösterir. | SPK listesinden doğrulayın. |
Tablodaki kalemler tek tek küçük görünebilir. Ancak birlikte değerlendirildiğinde yıllık getirinizde belirgin bir fark yaratabilir. Bu yüzden karar vermeden önce en az iki kurumdan teklif almak faydalıdır.
Eurobond vergilendirmesi: genel çerçeve
Eurobond gelirleri kural olarak vergiye tabidir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, tahvil faizlerini menkul sermaye iradı olarak tanımlar. Alım satım kazançları için ise kanun, değer artış kazancı hükümlerini ve ilgili geçici maddeleri devreye sokar.
Burada dikkat etmeniz gereken önemli bir nokta var. Eurobondun vergilendirmesi ihraççıya göre farklılaşabilir. Hazinenin ihraç ettiği eurobond ile bir şirketin ihraç ettiği eurobond aynı kurallara tabi olmayabilir. Ayrıca yurt dışında ihraç edilen tahvillerde kurallar yeniden farklılaşabilir.
Vergilendirmede iki temel mekanizma bulunur:
- Stopaj: Ödemeyi yapan kurum vergiyi kaynağında keser.
- Beyan: Belirli şartlarda geliri yıllık beyannameyle siz bildirirsiniz.
Stopaj oranları ve beyan eşikleri zaman zaman değişir. Bu nedenle bu yazıda güncel oran vermiyoruz. Güncel durumu Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından ya da bir mali müşavirden kontrol etmenizi öneririz. Stopajın genel mantığını merak ediyorsanız stopaj vergisi nedir yazısına bakabilirsiniz.
Kupon faizi ve beyanname ilişkisi
Kupon faizleri, belirli şartlar oluştuğunda yıllık gelir vergisi beyannamesine girebilir. Beyan zorunluluğunu gelirin türü, tutarı ve stopaja tabi olup olmadığı belirler. Bu nedenle her eurobond yatırımcısı için tek bir cevap yoktur.
Çalışan biri olarak burada özellikle dikkatli olmalısınız. Çünkü işvereniniz ücret gelirinizin vergisini zaten bordroda keser. Ancak eurobond gibi ek gelirler beyana tabi hale gelirse, bu gelirler ücretle birlikte değerlendirilebilir. Bu da uygulanan vergi dilimini etkileyebilir.
Vergi diliminin maaşınız üzerindeki etkisini görmek için vergi dilimi hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Ayrıca net maaşınızı doğru görmek için brütten nete maaş hesaplama sayfası işinizi kolaylaştırır.
Pratik bir öneri olarak yıl boyunca aldığınız her kupon ödemesinin dökümünü saklayın. Aracı kurumlar genellikle yıl sonunda bir vergi bilgi özeti sunar. Bu belge, beyan gerekip gerekmediğini değerlendirirken mali müşavirinize büyük kolaylık sağlar.
Alım satım kazancı ve kur farkı
Eurobondu vadeden önce satarsanız alış ve satış fiyatı arasında bir fark oluşur. Bu fark kazanç ya da zarar olabilir. Kazancın vergilendirilmesi de ihraççıya ve ilgili mevzuata göre değişir.
Burada sık yapılan bir hata vardır. Birçok yatırımcı yalnızca döviz cinsinden kazanca bakar. Ancak vergi hesaplamasında Türk lirası karşılıkları ve kur farkı da önem taşıyabilir. Hangi kurun esas alınacağı ve kur farkının nasıl ele alınacağı teknik bir konudur.
Bu yüzden şu belgeleri düzenli tutun:
- Alış tarihi, fiyatı ve o günkü kur bilgisi.
- Satış tarihi, fiyatı ve o günkü kur bilgisi.
- Ödenen komisyon ve masraf dökümleri.
- Kupon ödemelerinin tarih ve tutarları.
Bu kayıtlar olmadan doğru hesap yapmak zordur. Öte yandan kayıtlar eksiksizse mali müşaviriniz durumu hızlıca değerlendirebilir. Sonuç olarak iyi kayıt tutmak, hem vergi hatasını hem de gereksiz maliyeti önler.
Maaşla eurobond birikimi: örnek bir düşünce süreci
Maaşından düzenli birikim yapan bir çalışanı düşünelim. Varsayalım ki bu kişi her ay maaşının bir kısmını ayırıyor ve bunu döviz cinsinden değerlendirmek istiyor. Eurobond bu kişi için seçeneklerden biri olabilir, ancak tek seçenek değildir.
İlk olarak bu kişinin aylık net maaşını ve zorunlu giderlerini bilmesi gerekir. Ardından acil durum fonunu ayırması gerekir. Ancak bu iki adımdan sonra kalan tutarı yatırım için değerlendirebilir.
Bu noktada minimum alım tutarı belirleyici olur. Aylık birikim alt sınırın altında kalıyorsa, kişi birikimi birkaç ay biriktirip toplu alım yapabilir. Bununla birlikte bu bekleme süresinde paranın nerede duracağını da planlaması gerekir.
Gelir gider dengesini kurmak için finansal okuryazarlık ve gelir gider dengesi yazısı yol gösterebilir. Az bir tutarla başlamanın yollarını ise az parayla yatırım nasıl yapılır yazısında anlattık.
Eurobond ile diğer döviz seçenekleri
Döviz cinsinden birikim yapmanın birden fazla yolu vardır. Eurobond bunlardan yalnızca biridir. Her seçeneğin risk ve işleyiş biçimi farklıdır.
| Seçenek | Getiri kaynağı | Fiyat dalgalanması | Temel risk |
|---|---|---|---|
| Döviz tevdiat hesabı | Banka faizi | Yok | Kur riski |
| Eurobond | Kupon ve fiyat farkı | Var | Kredi, faiz ve kur riski |
| Döviz cinsi fon | Fon portföyü | Var | Portföy ve kur riski |
| Nakit döviz | Yalnız kur farkı | Yok | Kur ve saklama riski |
Tablo genel bir karşılaştırma sunar. Ancak her ürünün ayrıntıları kuruma göre değişebilir. Bu yüzden karşılaştırma yaparken ürünün izahnamesini ve bilgilendirme formunu okumak önemlidir.
Ayrıca emtia gibi farklı varlık sınıflarını merak ediyorsanız emtia yatırımı nasıl yapılır yazısı farklı bir açı sunar. Enflasyona karşı genel koruma yolları için de enflasyona karşı paranızı koruma yazısına bakabilirsiniz.
Eurobond alırken sık yapılan hatalar
Deneyim eksikliği bazı hataları sık görünür kılar. Bu hatalar genellikle küçük bir dikkatle önlenebilir. Aşağıda en sık karşılaşılanları sıraladık.
- Yalnız kupon oranına bakmak: Vadeye kadar getiri çoğu zaman daha anlamlıdır.
- Makası hesaba katmamak: Geniş makas getiriyi baştan düşürür.
- Vadeyi ihtiyaçla eşleştirmemek: Paraya erken ihtiyaç doğarsa zararla satış gerekebilir.
- Tek ihraççıya yoğunlaşmak: Tüm riski tek bir borçluya bağlar.
- Vergiyi unutmak: Net getiri, vergi sonrası tutardır.
- Lisansı kontrol etmemek: Yetkisiz kişilerle işlem dolandırıcılık riskini artırır.
Bu listeye bir madde daha eklemek gerekir. Birçok kişi sosyal medyada gördüğü “garantili dolar getirisi” vaatlerine kanar. Oysa eurobond dahil hiçbir yatırım aracı kesin kazanç garantisi vermez. Genel yatırım hatalarını yatırım yaparken yapılan en büyük hatalar yazısında topladık.
Bilgilendirme belgelerini nasıl okursunuz
Aracı kurumlar eurobond satışından önce size bazı belgeler sunar. Bu belgeleri hızlıca geçmek yaygın bir alışkanlıktır. Oysa belgeler, riskleri ve maliyetleri sizin yerinize özetler.
İlk olarak künye bilgisini bulun. Künye; ihraççıyı, para birimini, kupon oranını, kupon tarihlerini ve vade tarihini gösterir. Ardından tahvilin öncelik sırasına bakın. Öncelik sırası, ihraççı zora girerse alacaklıların hangi sırayla ödeme alacağını belirler.
Sonra maliyet kalemlerini okuyun. Komisyon, saklama ücreti ve döviz çevirim farkı çoğu zaman ayrı satırlarda yer alır. Bu kalemleri toplayıp beklediğiniz getiriden düşerseniz daha gerçekçi bir tablo görürsünüz.
Belgeleri okurken şu işaretlere özellikle dikkat edin:
- Erken itfa hakkı: Bazı ihraççılar tahvili vadeden önce geri çağırabilir.
- Değişken kupon: Kupon oranı belirli bir göstergeye bağlı olarak değişebilir.
- Yetki alanı: Anlaşmazlıkta hangi ülke hukukunun geçerli olacağını gösterir.
- Asgari işlem birimi: Tek seferde alabileceğiniz en küçük tutarı belirtir.
Anlamadığınız bir terim görürseniz imza atmadan önce kurumunuza sorun. Yazılı cevap istemek hakkınızdır. Üstelik bu yazışma, ileride bir anlaşmazlık çıkarsa elinizde kanıt olarak kalır.
Bir de maaş haczi gibi durumlarda birikimin nasıl etkilenebileceğini bilmek faydalıdır. Borç yükünüz varsa önce maaş haczi hesaplama aracıyla durumunuzu görün, ardından yatırım planı yapın. Borç ödemesi çoğu zaman yatırımdan önce gelir; bu konuda borçlardan kurtulma rehberi size bir yol haritası verir.
Ayrıca belgeleri bir klasörde toplamanızı öneririz. Alım onayı, kupon dekontları ve yıl sonu vergi özeti aynı yerde durursa beyan döneminde vakit kaybetmezsiniz. Özellikle birden fazla kurumla çalışıyorsanız bu düzen daha da önem kazanır. Çünkü her kurum farklı biçimde rapor verir ve dağınık belgeler hesap hatasına yol açar. Düzenli bir dosya, mali müşavirinizle yapacağınız görüşmeyi de kısaltır. Böylece siz de her yıl aynı soruları yeniden cevaplamak zorunda kalmazsınız ve kararlarınızı daha sakin bir kafayla verirsiniz.
Kısacası belge okumak birkaç dakikanızı alır. Buna karşılık sizi pahalı sürprizlerden korur.
Alım öncesi kontrol listesi
Karar vermeden önce kısa bir kontrol listesiyle ilerlemek işinizi kolaylaştırır. Aşağıdaki adımları sırayla değerlendirin. Her birine net bir cevap verebiliyorsanız hazırlığınız büyük ölçüde tamamdır.
- Acil durum fonum eurobond dışında ayrı duruyor mu?
- Bu parayı vadeye kadar kullanmayacağımdan emin miyim?
- İhraççının kredi notunu ve mali durumunu inceledim mi?
- Kupon oranı ile vadeye kadar getiriyi ayırt ettim mi?
- Makas, komisyon ve saklama ücretini öğrendim mi?
- Kur riskini taşıyabilir miyim?
- Vergi durumunu GİB ya da mali müşavirden teyit ettim mi?
- İşlem yaptığım kurumun lisansını doğruladım mı?
Bu listede “hayır” cevabı verdiğiniz madde varsa acele etmeyin. Önce o eksiği tamamlayın. Böylece daha bilinçli bir karar verirsiniz.
Son olarak bir hatırlatma yapalım. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir. Kişisel durumunuza uygun karar için SPK lisanslı bir yatırım danışmanına, vergi konusunda ise bir mali müşavire danışmanızı öneririz.
Kısaca özetleyelim
Eurobond, yabancı para cinsinden çıkarılan ve düzenli kupon ödeyen bir borçlanma senedidir. Döviz cinsinden birikim yapmak isteyen çalışanlar için bir seçenek olabilir. Ancak kur, kredi, faiz ve likidite riskleri birlikte değerlendirilmelidir.
Özetle akılda tutmanız gerekenler şunlardır:
- Eurobond fiyatı piyasa faizlerine göre ters yönde hareket eder.
- Minimum alım tutarı kuruma ve tahvile göre değişir.
- Vergi kuralları ihraççıya göre farklılaşabilir; güncel durumu GİB’den kontrol edin.
- Eurobond mevduat sigortası kapsamında değildir.
- Net getiriyi kur, enflasyon ve vergi sonrası tutarla değerlendirin.
Kısacası eurobond ne mucize bir araç ne de uzak durulması gereken bir üründür. Doğru bilgiyle ve kişisel durumunuza uygun biçimde değerlendirildiğinde birikim planınızın bir parçası olabilir. Döviz cinsinden faiz ve kur politikasıyla ilgili resmi verileri TCMB internet sitesinden takip edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Eurobond almak için ne kadar para gerekir?
Kesin bir tutar yoktur. Minimum alım miktarı tahvilin nominal değerine, ihraççıya ve aracı kuruma göre değişir. Bazı kurumlar tek tahvil birimiyle, bazıları ise daha yüksek bir alt sınırla işlem yapar. Bu yüzden almak istediğiniz eurobondun künyesine ve kurumunuzun güncel alım şartlarına bakmanız gerekir. Rakamı yazılı olarak teyit edin.
Eurobond faizi vergiye tabi mi?
Evet, kupon faizi kural olarak menkul sermaye iradı sayılır. Ancak stopaj oranı, beyan zorunluluğu ve beyan eşiği ihraççıya ve yıla göre farklılaşabilir. Hazine eurobondu ile özel sektör eurobondu aynı biçimde vergilenmeyebilir. Güncel durumu GİB'den ya da bir mali müşavirden kontrol etmeniz en sağlıklı yoldur. Belgelerinizi yıl boyunca saklayın.
Eurobond vadesinden önce satılabilir mi?
Evet, eurobond ikincil piyasada vadeden önce satılabilir. Ancak satış fiyatı o günün piyasa koşullarına bağlıdır. Faizler yükselmişse tahvilinizin fiyatı düşmüş olabilir ve zararla çıkabilirsiniz. Ayrıca bazı tahvillerde alıcı bulmak zaman alır. Bu nedenle parayı vadeye kadar tutabileceğinizden emin değilseniz dikkatli olun.
Eurobond ile döviz mevduatı arasındaki fark nedir?
Döviz mevduatında paranız bankada durur ve banka size faiz öder. Eurobondda ise bir ihraççıya borç verirsiniz ve kupon alırsınız. Eurobond fiyatı piyasada dalgalanır, mevduat tutarı ise dalgalanmaz. Öte yandan eurobond mevduat güvencesi kapsamında değildir. Kısacası iki ürünün riski ve işleyişi birbirinden farklıdır.
Kupon ödemesi hangi para biriminde yapılır?
Kupon ödemesi, tahvilin ihraç edildiği para birimiyle yapılır. Dolar cinsi bir eurobond dolar, euro cinsi bir eurobond euro öder. Bu ödeme genellikle aracı kurumdaki döviz hesabınıza geçer. Türk lirasına çevirmek isterseniz o günün kuru ve kurumun uyguladığı makas devreye girer. Bu farkı hesabınıza katmayı unutmayın.
İhraççı batarsa eurobonddaki param ne olur?
İhraççı ödeme güçlüğüne düşerse kupon ve anapara ödemeleri gecikebilir ya da hiç yapılmayabilir. Bu duruma temerrüt denir. Eurobond mevduat sigortası kapsamında olmadığı için kayıp doğrudan yatırımcıya yansıyabilir. Bu yüzden ihraççının kredi notunu, mali durumunu ve tahvilin öncelik sırasını alım öncesinde incelemek önemlidir.

