BugünAsgari ücret (net)28.075,50 ₺Kıdem tavanı73.729,87 ₺SGK tavanı297.270,00 ₺1. dilim eşiği190.000,00 ₺tüm rakamlar →
Hesapla

Para ve Haklar

Engelli Çocuğu Olan Çalışanın Hakları

15 dk okuma
Engelli Çocuğu Olan Çalışanın Hakları
Engelli çocuğu olan çalışan ebeveynin izin, kısmi süreli çalışma, erken emeklilik ve vergi indirimi hakları; belge, başvuru yeri ve örnek hesap.
İçindekiler
  1. Engelli çocuğu olan çalışanın hakları nelerdir?
  2. Bu yazı kimin için, diğer engelli rehberlerinden farkı ne?
  3. Engelli çocuğun tedavisi için yıllık kaç gün ücretli izin var?
  4. Tedavi iznini kullanmak için işverene hangi belgeyi vermelisiniz?
  5. İşveren tedavi iznini ücretsiz gösterirse ne yaparsınız?
  6. Doğumdan sonra yarım çalışma hakkı engelli çocukta neden uzar?
  7. Kısmi süreli çalışma talebini işveren reddedebilir mi?
  8. Kısmi süreli çalışmada maaş ve prim günü nasıl değişir?
  9. Engelli çocuğu olan anne erken emekli olabilir mi?
  10. Sürekli bakıma muhtaçlık nasıl belgelenir?
  11. Örnek hesap: emeklilik yaşınızdan kaç yıl düşer?
  12. Babalar bu emeklilik avantajından yararlanabilir mi?
  13. Bakmakla yükümlü olduğunuz engelli çocuğunuz için vergi indirimi var mı?
  14. Engellilik indirimi maaşınıza nasıl yansır?
  15. Vergi indirimi için nereye başvurursunuz?
  16. Çocuğunuz sağlık güvencesini sizin üzerinizden mi alır?
  17. Hangi hak hangi kanuna dayanır?
  18. Eşler hakları aralarında nasıl paylaştırmalı?
  19. Sık yapılan hatalar nelerdir?
  20. Ne yapmalısınız: adım adım yol haritası
  21. Hakkınızı kaybetmemek için hangi belgeleri saklamalısınız?

Engelli çocuğu olan çalışanın hakları nelerdir?

Engelli çocuğu olan çalışan ebeveyn dört temel hakka sahiptir: tedavi için yılda on güne kadar ücretli izin, doğumdan sonra uzatılmış yarım çalışma izni, okul çağına kadar kısmi süreli çalışma talebi ve bakmakla yükümlü olunan engelli için gelir vergisi indirimi. Anneler ayrıca ek prim günü ve erken emeklilik avantajı kazanır.

Bu hakların her biri farklı bir kanundan gelir ve farklı bir belgeye dayanır. Ancak çoğu ebeveyn bunları ancak bir kriz anında, örneğin acil bir tedavi sırasında öğrenir. Bu yazıda her hakkı kaynağıyla, şartıyla ve başvuru yoluyla tek tek anlatıyoruz.

Vergi tarafında hesabı kolaylaştırmak için vergi dilimi hesaplama aracını açık tutun. Çünkü engellilik indirimi maaşınızdaki gelir vergisi matrahını düşürür ve bu fark yıl içinde hangi dilimde kaldığınızı da değiştirebilir.

Bu yazı kimin için, diğer engelli rehberlerinden farkı ne?

Sitemizdeki engelli çalışan vergi indirimi ve engelli emekliliği şartları yazıları çalışanın kendi engelliliğini anlatır; bu yazı ise çocuğu engelli olan ebeveynin haklarına odaklanır. Yani burada engelli olan kişi çalışan değil, onun bakmakla yükümlü olduğu çocuktur.

Bu ayrım küçük görünse de sonuçları büyüktür. Örneğin kendi engelliliği olan sigortalı daha az prim günüyle emekli olur; oysa engelli çocuğu olan anne, prim gününe ek gün ve yaşından indirim kazanır. Benzer şekilde vergi indirimi her iki durumda da vardır, fakat başvuruda istenen belgeler farklıdır.

Kendi engellilik durumunuz da varsa iki rehberi birlikte okuyun. Çünkü bazı haklar üst üste kullanılabilir, bazıları ise birbirini dışlar. Genel çalışan haklarının özetine çalışan hakları sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bir de kapsam notu ekleyelim. Bu yazı özel sektörde iş sözleşmesiyle çalışan, yani 4/a kapsamındaki ebeveynleri esas alır. Memur ya da esnaf iseniz izin ve çalışma süresiyle ilgili kurallar kendi kanununuza göre değişir. Buna karşılık vergi indirimi ve anneye tanınan ek prim günü gibi haklar farklı statülerde de gündeme gelebilir; bu yüzden kendi kurumunuza ayrıca danışın.

Engelli çocuğun tedavisi için yıllık kaç gün ücretli izin var?

İş Kanunu Ek madde 2, engelli çocuğun tedavisi için bir yıl içinde on güne kadar ücretli izin tanır. Bu izin yıllık izninizden ayrıdır; yani yıllık izin gününüzden düşmez. İşveren bu günler için tam ücretinizi öder.

Hakkın dört şartı vardır:

  • Çocuğun en az yüzde yetmiş oranında engelli olması ya da süreğen bir hastalığının bulunması,
  • İznin çocuğun tedavisi için kullanılması,
  • Hastalık raporunun bulunması,
  • İzni çalışan ebeveynlerden yalnızca birinin kullanması.

Günleri toptan ya da bölümler halinde kullanabilirsiniz. Örneğin üç günlük bir hastane yatışı için üç gün, sonraki kontroller için birer gün kullanabilirsiniz. Ancak yıl içinde toplam on günü aşamazsınız.

Kanun burada “bir yıl içinde” ifadesini kullanır. Dolayısıyla kullanılmayan günler bir sonraki yıla devretmez. Yıllık izninizin ayrıca ne kadar olduğunu görmek için yıllık izin hesaplama aracına kıdeminizi girin.

Reklam

Tedavi iznini kullanmak için işverene hangi belgeyi vermelisiniz?

Kanun izni hastalık raporuna bağlar. Bu yüzden işverene iki belge sunmanız işinizi kolaylaştırır: çocuğun engellilik oranını ya da süreğen hastalığını gösteren rapor ve tedavinin tarihini gösteren belge.

Pratikte şu adımları izleyin:

  1. Çocuğun güncel sağlık raporunun bir kopyasını insan kaynaklarına teslim edin.
  2. Her izin talebinde tedavi tarihini ve hastaneyi yazılı olarak bildirin.
  3. Eşinizin bu izni kullanmadığını gösteren kısa bir beyan ekleyin.
  4. İzin dönüşünde hastaneden aldığınız tedavi belgesini dosyanıza koyun.

İşveren raporu kabul etmezse ret gerekçesini yazılı isteyin. Çünkü yazılı ret, ileride ücret alacağı talep ettiğinizde en güçlü deliliniz olur. Ayrıca bordronuzda izin günlerinin ücretli gösterildiğini her ay kontrol edin; ücretsiz izin gibi kesinti görürseniz bunu derhal itiraz konusu yapın.

İşveren tedavi iznini ücretsiz gösterirse ne yaparsınız?

Bazı işverenler tedavi iznini ya yıllık izinden düşer ya da bordroda ücretsiz izin olarak gösterir. Her iki uygulama da kanuna aykırıdır. Çünkü Ek madde 2 bu izni açıkça ücretli izin olarak tanımlar ve yıllık izinle bağlantı kurmaz.

Böyle bir durumda önce bordronuzu ve izin formunuzu yan yana koyun. Ardından şu sırayı izleyin:

  1. İnsan kaynaklarına kısa bir e-posta yazın ve Ek madde 2’yi hatırlatın.
  2. Kesilen günlük ücretin ve düşen yıllık izin gününün düzeltilmesini isteyin.
  3. Cevap gelmezse aynı talebi imzalı dilekçeyle tekrarlayın ve bir kopyasını saklayın.
  4. Düzeltme yapılmazsa Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ALO 170 hattına danışın.

Kesilen tutar küçük görünse bile itiraz etmeye değer. Çünkü yıl içinde on güne kadar biriken kesinti, birkaç günlük maaşa denk gelir. Ayrıca yazılı itirazınız, işverenin uygulamayı diğer çalışanlar için de düzeltmesine yol açabilir. Ücret alacaklarında beş yıllık zamanaşımı süresi işler; yine de beklemek yerine sorunu aynı ay içinde çözmeye çalışın.

Doğumdan sonra yarım çalışma hakkı engelli çocukta neden uzar?

İş Kanunu madde 74, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren kadın işçiye haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı tanır. Normalde bu süre birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda yüz seksen gündür.

Çocuğun engelli doğması halinde ise kanun bu süreyi üç yüz altmış gün olarak uygular. Yani anne yaklaşık bir yıl boyunca haftanın yarısında çalışır, diğer yarısında çocuğuyla ilgilenir. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın ya da erkek işçi de aynı haktan yararlanabilir.

Bu izin ücretsizdir; dolayısıyla çalışmadığınız yarı için işveren ücret ödemez. Bu dönemde gelirinizi destekleyecek bir ödenek olup olmadığını izne çıkmadan önce İŞKUR’a ve insan kaynaklarına sorun.

Bir noktaya dikkat edin: bu fıkradan yararlandığınız sürede süt izni hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle yarım çalışma ile süt iznini aynı anda planlamayın.

Kısmi süreli çalışma talebini işveren reddedebilir mi?

Hayır, reddedemez. İş Kanunu madde 13, analık izinlerinin bitiminden sonra çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar ebeveynlerden birine kısmi süreli çalışma talep hakkı verir. Kanun bu talebin işveren tarafından karşılanacağını açıkça yazar.

Bu hak engelli çocuğa özgü değildir; her çalışan ebeveyn için geçerlidir. Yine de engelli çocuğu olan aileler için en çok işe yarayan haklardan biridir, çünkü terapi ve rehabilitasyon saatleri genellikle mesai saatlerine denk gelir.

Hakkın kuralları şunlardır:

  • Talebi işverene en az bir ay önce yazılı olarak bildirirsiniz.
  • Talep geçerli fesih nedeni sayılmaz.
  • Eşlerden biri çalışmıyorsa çalışan eş bu talepte bulunamaz.
  • Tam zamanlıya bir kez dönebilirsiniz; aynı çocuk için hakkı tekrar kullanamazsınız.

Hangi sektörde ve hangi işlerde kısmi çalışma yapılabileceğini ayrıca bakanlık yönetmeliği düzenler. Bu yüzden talebinizi yazmadan önce işinizin bu kapsama girip girmediğini insan kaynaklarına sorun.

Kısmi süreli çalışmada maaş ve prim günü nasıl değişir?

Kısmi süreli çalışmada maaşınız çalıştığınız süreyle orantılı olarak azalır. Kanun, ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatlerin tam süreli emsal işçiye göre orantılı ödenmesini ister. Örneğin haftalık mesainizi yarıya indirirseniz brüt ücretiniz de kabaca yarıya iner.

Yeni brüt ücretinizi görmek için kıst maaş hesaplama aracına çalışacağınız saatleri girin. Ardından çıkan brüt tutarı brütten nete maaş hesaplama aracına aktararak eline geçecek net rakamı bulun.

Prim gününüz de çalıştığınız süreye göre azalabilir. Bu durum ileride emeklilik tarihinizi etkiler. Dolayısıyla kısmi çalışmaya geçtikten sonra e-Devlet’teki hizmet dökümünüzü düzenli kontrol edin; dökümü okumayı bilmiyorsanız e-Devlet hizmet dökümü nasıl okunur yazımız adım adım gösterir.

Eksik kalan günleri isteğe bağlı sigorta ile tamamlama imkânı olup olmadığını SGK’ya ayrıca sorun. Çünkü bu karar uzun vadede emeklilik yaşınızı ve aylığınızı birlikte etkiler.

Engelli çocuğu olan anne erken emekli olabilir mi?

Evet, belirli şartlarla olabilir. 5510 sayılı Kanun madde 28, başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılar için özel bir kural koyar. Bu annelerin prim ödeme gün sayılarının dörtte biri toplam prim gününe eklenir ve eklenen süre emeklilik yaşından da düşer.

Burada üç ayrıntıya dikkat edin:

  • Hak yalnız kadın sigortalılara tanınır.
  • Çocuğun ağır engelli ve sürekli bakıma muhtaç olması gerekir; her engellilik oranı yetmez.
  • Ek gün yalnız 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen prim günleri üzerinden hesaplanır.

Bu nedenle kanunun yürürlüğünden önceki prim günleriniz ek gün hesabına girmez. Ancak bu günler normal emeklilik şartlarınızda elbette sayılır.

Bu düzenleme kamuoyunda bazen fiili hizmet süresi zammı olarak anılır. Oysa kanunun ifadesi farklıdır: prim gününe ekleme ve yaş haddinden indirim. Emeklilik tarihinizin genel tablosunu ne zaman emekli olurum aracında görebilirsiniz.

Sürekli bakıma muhtaçlık nasıl belgelenir?

Kanun, çocuğun başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli olmasını şart koşar. Bu durum genel bir engellilik raporundan farklı bir değerlendirmedir. Bu yüzden elinizdeki raporun bu ifadeyi içerip içermediğini dikkatle okuyun.

Pratikte izleyeceğiniz yol şöyledir:

  1. Emeklilik başvurusundan önce SGK il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine gidin.
  2. Çocuğunuzun mevcut raporunu gösterin ve ek gün için hangi raporun gerektiğini sorun.
  3. Raporun hangi hastaneden ve hangi biçimde alınması gerektiğini yazılı olarak not edin.
  4. Gerekli raporu aldıktan sonra emeklilik dilekçenize ekleyin.

Bu adımı erken atmak size zaman kazandırır. Çünkü rapor süreci haftalar sürebilir; emeklilik dilekçesini verdikten sonra eksik belge çıkarsa başvurunuz bekler. Ayrıca raporun süreli mi süresiz mi olduğunu kontrol edin. Süreli raporlarda yenileme tarihini takviminize yazın.

Örnek hesap: emeklilik yaşınızdan kaç yıl düşer?

Örnek hesap: varsayalım bir anne 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra 3.600 gün prim ödemiş olsun. Çocuğu sürekli bakıma muhtaç ağır engelli ve rapor bu durumu gösteriyor.

  1. Yürürlük sonrası prim günü: 3.600 gün.
  2. Eklenecek gün: 3.600 / 4 = 900 gün.
  3. Toplam prim günü: önceki dönem günleri + 3.600 + 900.
  4. Yaş haddinden indirim: 900 gün, yani yılı 360 gün sayarsak 2,5 yıl.

Yani bu anne için normal emeklilik yaşı 58 ise kabaca 55,5 yaşa iner. Ancak bu sayılar yalnızca yöntemi gösterir. Sizin yaş hadleriniz sigorta başlangıç tarihinize ve kademeli geçiş tablosuna göre değişir.

Bu yüzden kendi rakamınızı bulmak için önce SGK emeklilik sayfasındaki tabloya bakın, ardından hizmet dökümünüzdeki yürürlük sonrası gün sayısını alın. Ek gün ile yaş indirimi her yıl biraz daha büyür; dolayısıyla çalışmaya devam ettikçe avantaj da artar.

Babalar bu emeklilik avantajından yararlanabilir mi?

Hayır. Madde 28’deki düzenleme açıkça “kadın sigortalılardan” söz eder. Dolayısıyla engelli çocuğa bakan baba, çocuğun engelliliği nedeniyle ek prim günü ya da yaş indirimi kazanmaz.

Bu durum özellikle annenin çalışmadığı ya da hayatta olmadığı ailelerde ciddi bir eksiklik olarak tartışılır. Ancak yasa değişmedikçe SGK babaya bu avantajı uygulamaz. Bu yüzden internetteki “babalar da yararlanır” türünden iddialara güvenmeyin.

Öte yandan babanın kullanabileceği başka haklar vardır:

  • Engelli çocuğun tedavisi için on güne kadar ücretli izin, annenin kullanmaması şartıyla,
  • Okul çağına kadar kısmi süreli çalışma talebi, eşin de çalışması şartıyla,
  • Bakmakla yükümlü olunan engelli için gelir vergisi indirimi,
  • Çocuğun genel sağlık sigortasından sizin üzerinizden yararlanması.

Kısacası baba emeklilik avantajı dışında annenin sahip olduğu hakların büyük kısmını kullanabilir.

Bakmakla yükümlü olduğunuz engelli çocuğunuz için vergi indirimi var mı?

Evet, var. Gelir Vergisi Kanunu madde 89’un birinci fıkrasının 3 numaralı bendi, bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan hizmet erbabının da engellilik indiriminden yararlanacağını yazar. Kanun bu indirimin tevkifat matrahına da uygulanacağını belirtir; yani indirim doğrudan maaş bordronuza yansır.

İndirim tutarı engellilik derecesine göre değişir. Gelir Vergisi Kanunu madde 31 dereceleri şöyle tanımlar:

Derece Çalışma gücü kaybı
Birinci derece En az yüzde 80
İkinci derece En az yüzde 60
Üçüncü derece En az yüzde 40

Burada derece, çocuğunuzun engellilik oranına göre belirlenir. Aylık indirim tutarlarını kanun her yıl güncellenen rakamlarla uygular; bu nedenle güncel tutarı GİB’den kontrol edin. Vergi dilimlerinin nasıl işlediğini gelir vergisi dilimleri sayfası ve vergi dilimi sözlük maddesi özetler.

Engellilik indirimi maaşınıza nasıl yansır?

Örnek hesap: varsayalım brüt maaşınız 60.000 TL ve SGK işçi payları düştükten sonra gelir vergisi matrahınız 51.000 TL olsun. Çocuğunuzun derecesine karşılık gelen aylık indirim tutarını da varsayımsal olarak 5.000 TL kabul edelim.

  1. İndirimsiz matrah: 51.000 TL.
  2. İndirim sonrası matrah: 51.000 − 5.000 = 46.000 TL.
  3. Vergi farkı: 5.000 TL çarpı bulunduğunuz dilimin oranı.

Diyelim ki o ay yüzde 15’lik dilimdesiniz. Bu durumda aylık vergi tasarrufu 5.000 × 0,15 = 750 TL olur. Yıl ilerledikçe kümülatif matrahınız daha yavaş büyür; böylece üst dilime geçişiniz de gecikir.

Bu rakamlar yalnızca yöntemi gösterir, gerçek indirim tutarı değildir. Kendi rakamınızı görmek için vergi dilimi hesaplama aracına aylık matrahınızı indirimli ve indirimsiz olarak iki kez girin, iki sonuç arasındaki farkı karşılaştırın.

Vergi indirimi için nereye başvurursunuz?

Başvuruyu vergi dairesine dilekçeyle ya da Gelir İdaresi Başkanlığı’nın dijital kanalları üzerinden yaparsınız. Onay çıktıktan sonra işvereniniz indirimi bordronuza uygular.

Hazırlamanız gereken belgeler genellikle şunlardır:

  • Çocuğunuzun engellilik oranını gösteren sağlık kurulu raporu,
  • Sizin ve çocuğunuzun T.C. kimlik numaraları,
  • İşyerinizden alacağınız, çalıştığınızı gösteren belge,
  • Çocuğa bakmakla yükümlü olduğunuzu gösteren belge.

Güncel belge listesini ve başvuru ekranını başvurudan önce Gelir İdaresi Başkanlığı sitesinden; dayanak maddeleri Gelir Vergisi Kanunu metninde okuyabilirsiniz kontrol edin.

Onay yazısını aldıktan sonra mutlaka işvereninizin muhasebe birimine iletin. Çünkü bazı işyerleri onayı kendiliğinden görmez ve indirim aylarca bordroya yansımaz. Yansımayan aylar için düzeltme talep edebilirsiniz; ancak bunun için bordrolarınızı saklamanız gerekir.

Çocuğunuz sağlık güvencesini sizin üzerinizden mi alır?

Evet. 5510 sayılı Kanun madde 3, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişiler arasında yaşına bakılmaksızın kanuna göre malul olduğu tespit edilen ve evli olmayan çocukları da sayar. Yani çocuk 18 ya da 25 yaşını geçse bile sizin üzerinizden sağlık güvencesine sahip olmaya devam edebilir.

Bu kural, yaş sınırı nedeniyle güvencesini kaybetme kaygısı yaşayan aileler için önemlidir. Ancak “malul olduğu tespit edilen” ifadesine dikkat edin. Bu tespit SGK’nın değerlendirmesine bağlıdır; dolayısıyla çocuğunuz yaş sınırına yaklaşırken müstehaklık durumunu e-Devlet’ten kontrol edin.

Ayrıca çocuğun evli olmaması şartı vardır. Çocuk evlenirse bu kapsamdan çıkar ve kendi statüsüne göre değerlendirilir. Sorun yaşarsanız en yakın sosyal güvenlik merkezine çocuğun raporuyla birlikte başvurun.

Bu konuda erken davranmanın somut bir faydası var. Çocuk yaş sınırını doldurduğu gün sistem onu bakmakla yükümlü olunan kişi listesinden çıkarabilir; bu durumda eczanede ya da hastanede güvence yok uyarısı çıkar. Oysa malul tespiti önceden yapılırsa bu kesinti hiç yaşanmaz. Bu yüzden çocuğunuz on yedi yaşına girdiğinde SGK ile görüşmeyi takviminize ekleyin.

Hangi hak hangi kanuna dayanır?

Aşağıdaki tablo, bu yazıda anlattığımız hakları tek bakışta gösterir. Başvuru yaparken dayanak maddeyi dilekçenize yazmanız işinizi hızlandırır.

Hak Dayanak Kime Kısa şart
Tedavi için ücretli izin İş Kanunu Ek m.2 Ebeveynlerden biri Yüzde 70 engel veya süreğen hastalık, rapor
Uzatılmış yarım çalışma izni İş Kanunu m.74 Kadın işçi, evlat edinen Çocuğun engelli doğması
Kısmi süreli çalışma talebi İş Kanunu m.13 Ebeveynlerden biri Okul çağına kadar, eş de çalışıyor
Ek prim günü ve yaş indirimi 5510 m.28 Kadın sigortalı Sürekli bakıma muhtaç ağır engelli çocuk
Engellilik vergi indirimi GVK m.31 ve m.89 Bakmakla yükümlü ebeveyn Engellilik oranı en az yüzde 40
Sağlık güvencesi 5510 m.3 Çocuk Malul tespiti, evli olmamak

Tablodaki şartlar özet niteliğindedir. Ayrıntılı metni İş Kanunu ve 5510 sayılı Kanunun güncel metninden okuyabilirsiniz.

Eşler hakları aralarında nasıl paylaştırmalı?

Bazı haklar ebeveynlerden yalnızca birine aittir; bazıları ise her iki eşe ayrı ayrı tanınır. Bu ayrımı bilmeden plan yaparsanız bir hakkı boşa harcayabilir ya da aynı hakkı iki kez kullanmaya çalışıp işverenle sorun yaşayabilirsiniz.

Paylaşımı şöyle düşünün:

  • Tedavi için on günlük ücretli izni yalnızca bir ebeveyn kullanır; bu yüzden esnek mesaisi daha dar olan eşin kullanması mantıklıdır.
  • Kısmi süreli çalışma talebi de tek ebeveyne aittir ve eşin çalışmasını şart koşar.
  • Engellilik vergi indirimi bakım yükümlülüğüne bağlıdır; aynı çocuk için iki eşin ayrı ayrı indirim alıp alamayacağını başvurudan önce vergi dairesine sorun.
  • Ek prim günü ve yaş indirimi yalnız anneye aittir.

Örneğin anne kısmi süreli çalışmaya geçiyorsa tedavi iznini babanın kullanması aile bütçesini korur. Çünkü anne zaten azalan bir maaşla çalışır; babanın ücretli izni ise tam maaş üzerinden öder. Kararınızı yazılı bir aile planına dökün ve iki işverene de aynı bilgiyi verin.

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Engelli çocuğu olan ebeveynlerin en sık yaptığı hata, haklarını tek bir kurumdan öğrenmeye çalışmaktır. Oysa izinleri işveren, emekliliği SGK, vergiyi GİB yönetir. Bu yüzden her kurumla ayrı ayrı yazışmak gerekir.

Diğer sık hatalar şunlardır:

  • Tedavi iznini yıllık izinden düşürmeye razı olmak,
  • Kısmi süreli çalışma talebini sözlü yapmak ve bir ay önceden bildirmemek,
  • Vergi indirimi onayını işverene iletmeyi unutmak,
  • Kanunun yürürlüğünden önceki prim günlerini ek gün hesabına katmak,
  • Babanın da emeklilik avantajından yararlanacağını sanmak,
  • Çocuğun süreli raporunun bitiş tarihini kaçırmak.

Özellikle son madde ciddi sonuç doğurur. Rapor süresi dolduğunda vergi indirimi de, bazı izin hakları da durabilir. Ayrıca indirim gerçek durumu yansıtmayan bir raporla alınırsa geriye dönük vergi farkı gündeme gelir.

Ne yapmalısınız: adım adım yol haritası

Haklarınızı sırayla ve belgeyle kullanmak için şu adımları izleyin:

  1. Çocuğunuzun güncel sağlık kurulu raporunu alın ve oranını not edin.
  2. İnsan kaynaklarına raporun kopyasını verin, tedavi izni hakkınızı yazılı hatırlatın.
  3. Okul çağı öncesindeyseniz kısmi süreli çalışma talebinizi bir ay önceden yazılı bildirin.
  4. Vergi dairesine ya da GİB’in dijital kanalına engellilik indirimi başvurusu yapın.
  5. Onay yazısını işvereninizin muhasebesine iletin ve sonraki bordroyu kontrol edin.
  6. Anneyseniz SGK’ya gidip sürekli bakıma muhtaçlık için hangi raporun gerektiğini sorun.
  7. Hizmet dökümünüzden 5510 sonrası prim gününüzü çıkarın ve ek gün hesabını yapın.
  8. Çocuğunuzun genel sağlık sigortası müstehaklığını yaş sınırından önce kontrol edin.

Bu sırayı izlerseniz her adım bir sonrakine belge üretir. Örneğin vergi başvurusundaki rapor, SGK görüşmesinde de işinize yarar.

Hakkınızı kaybetmemek için hangi belgeleri saklamalısınız?

Engelli çocuğu olan ebeveyn için belge düzeni, hakların kendisi kadar önemlidir. Çünkü her kurum aynı gerçeği farklı bir belgeyle ister ve eksik belge, hakkı aylarca geciktirebilir.

Tek bir klasörde şunları tutun:

  • Çocuğun tüm sağlık kurulu raporları, tarih sırasıyla,
  • İşverene verdiğiniz izin dilekçeleri ve ret yazıları,
  • Kısmi süreli çalışma talebinizin tebliğ belgesi,
  • Vergi indirimi onay yazısı ve indirimin göründüğü ilk bordro,
  • SGK ile yaptığınız yazışmalar ve hizmet dökümünün çıktıları.

Ayrıca her belgenin taranmış bir kopyasını bulutta saklayın. Böylece hastanede, vergi dairesinde ya da SGK’da beklerken belgeye telefonunuzdan anında ulaşırsınız. Haklar zamanla değişebilir; bu yüzden yılda bir kez güncel mevzuatı kontrol edin ve somut durumunuz için gerekirse bir avukata danışın.

Reklam

Sık sorulan sorular

Engelli çocuğum için yılda kaç gün ücretli izin alabilirim?

Yılda on güne kadar ücretli izin alabilirsiniz. İş Kanunu Ek madde 2, çocuğun en az yüzde yetmiş oranında engelli olmasını ya da süreğen bir hastalığının bulunmasını şart koşar. İzni tedavi amacıyla, hastalık raporuna dayanarak ve ebeveynlerden yalnızca biri kullanır. Günleri tek seferde ya da parça parça kullanmanız mümkündür.

Eşim de çalışıyorsa ikimiz de on gün izin alabilir miyiz?

Hayır, alamazsınız. Kanun bu izni çalışan ebeveynlerden yalnızca birine tanır. Bu nedenle aile içinde kimin kullanacağına önceden karar verin ve diğer eşin işverenine izin kullanmadığını gösteren bir yazı almayı düşünün. Böylece iki işyerinde aynı hakkın iki kez kullanıldığı yönünde bir tartışma çıkmaz. Eşlerden biri işsizse ya da serbest çalışıyorsa bu durumu da işverene yazılı bildirin.

Engelli çocuğu olan baba erken emekli olabilir mi?

Kanundaki düzenleme yalnız kadın sigortalılar için geçerlidir. 5510 sayılı Kanun madde 28, ek prim günü ve yaş indirimini sürekli bakıma muhtaç ağır engelli çocuğu olan annelere tanır. Babanın kendi engelliliği varsa farklı kurallar devreye girer; ancak çocuğun engelliliği babaya bu avantajı sağlamaz.

Kısmi süreli çalışmaya geçince maaşım düşer mi?

Evet, maaşınız çalıştığınız saate orantılı olarak düşer. İş Kanunu madde 13, kısmi süreli çalışanın ücret ve paraya ilişkin haklarının tam süreli emsal işçiye göre çalışma süresiyle orantılı ödenmesini öngörür. Yeni maaşınızı görmek için kıst maaş hesaplama aracına saatlerinizi girin, karar vermeden önce bütçenizi buna göre planlayın. Ayrıca prim gününüzün azalabileceğini, bunun da emeklilik tarihinizi öteleyebileceğini hesaba katın.

Engellilik vergi indirimi için çocuğun raporu yeterli mi?

Rapor gerekli ama tek başına yetmez. Gelir Vergisi Kanunu, indirimi bakmakla yükümlü olduğunuz engelli kişi için tanır; bu yüzden bakım yükümlülüğünüzü gösteren belgeyi ve işyerinizden alacağınız çalışma belgesini de hazırlayın. Başvuruyu vergi dairesine ya da Gelir İdaresi Başkanlığı'nın dijital kanallarına yaparsınız.

Bu hakları kullandığım için işten çıkarılabilir miyim?

Kısmi süreli çalışma talebiniz için kanun açık bir koruma koyar. İş Kanunu madde 13, ebeveynin bu talebini geçerli fesih nedeni saymaz. Yasal izinlerinizi kullanmanız da tek başına fesih gerekçesi olamaz. Böyle bir durumda fesih bildirimini saklayın ve arabuluculuk sürecine başlamadan önce bir avukata danışın.

Kaynaklar ve dayanak