Bordroda Sair Kesinti Nedir, Nasıl Sorgulanır

İçindekiler
- Bordroda sair kesinti nedir?
- Sair kesinti kalemi neden tek satırda yer alır?
- İşveren kesintileri ayrı ayrı göstermek zorunda mı?
- Avans mahsubu sair kesinti içinde nasıl yer alır?
- İcra kesintisi maaşın ne kadarını alabilir?
- Nafaka kesintisi icradan farklı mı?
- BES otomatik katılım kesintisinden çıkabilir misiniz?
- Sendika aidatını işveren hangi durumda keser?
- Özel sağlık sigortası primi rızanız olmadan kesilebilir mi?
- Yeni işe başlarken sair kesinti için nelere dikkat etmelisiniz?
- İşveren rızanız olmadan hangi kalemleri kesebilir?
- İşveren hangi kalemleri rızanız olmadan kesemez?
- Ceza kesintisi ve eksik maaş konusunu nerede bulursunuz?
- Örnek hesap: sair kesinti satırını nasıl ayrıştırırsınız?
- Sair kesintiyi bordroda görünce nasıl sorgularsınız?
- Rıza verdiğiniz bir kesintiyi geri çekebilir misiniz?
- Hangi kesinti hangi dayanağa bağlı?
- Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Ne yapmalısınız: adım adım yol haritası
- Haksız kesintiyi geri almak için hangi belgeleri saklamalısınız?
Bordroda sair kesinti nedir?
Sair kesinti, bordroda gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primi gibi yasal kesintiler dışında kalan diğer kesintilerin toplandığı kalemdir. Avans mahsubu, icra ve nafaka, bireysel emeklilik katkı payı, sendika aidatı ve özel sigorta primi bu satıra girebilir. Ayrıca bazı bordrolarda aynı kalem özel kesinti adını taşır.
Sorun şuradadır: Satırda tek bir rakam görürsünüz, ama o rakamın içinde birden fazla kalem olabilir. Bu yüzden pek çok çalışan, maaşından neyin neden düştüğünü anlamakta güçlük çeker.
Bu yazıda sair kesinti satırına girebilecek kalemleri tek tek açıyoruz. Ayrıca işverenin rızanız olmadan hangi kalemi kesebileceğini, hangisini kesemeyeceğini ve kesintiyi nasıl sorgulayacağınızı anlatıyoruz. Bordronuzu adım adım incelemek için bordro kontrol aracını yanınızda açık tutun.
Sair kesinti kalemi neden tek satırda yer alır?
Bordro programları genellikle yasal kesintileri ayrı satırlarda, diğer kesintileri ise tek bir toplam satırda gösterir. Muhasebe tarafında bu yöntem pratiktir; çünkü her işyerinin kesinti türleri farklıdır ve şablon bunlara ayrı satır açmaz.
Satırın adı da işyerine göre değişir. Sizin bordronuzda şu adlardan biri yer alabilir:
- Sair kesinti,
- Özel kesinti,
- Diğer kesintiler,
- Kesintiler toplamı ya da ek kesinti.
Ancak pratiklik, şeffaflık yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bir ay boyunca satırda yalnız bireysel emeklilik katkı payı varken sonraki ay buna bir icra kesintisi eklenirse toplam rakam birden büyür. Böylece siz de nedenini bilmeden net maaşınızın düştüğünü görürsünüz.
Bu yüzden satırdaki rakam önceki aya göre değiştiğinde bunu bir uyarı işareti olarak görün. Değişikliğin hangi kalemden geldiğini öğrenmeden bordroyu onaylamayın.
Bazı işyerleri bordroyu elektronik ortamda onaylatır. Bu durumda onay butonuna basmadan önce sair kesinti satırını önceki ayla karşılaştırın. Çünkü onayladığınız bordro, ileride itiraz ettiğinizde işverenin elindeki ilk belge olur. Onay vermek kesintiyi kabul ettiğiniz anlamına gelmese bile, itirazınızı yazılı olarak kayda geçirmek konumunuzu güçlendirir.
İşveren kesintileri ayrı ayrı göstermek zorunda mı?
Evet, zorundadır. İş Kanunu madde 37, işverenin işyerinde ya da bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösteren imzalı ya da işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermesini ister. Aynı madde, bu pusulada vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintinin ayrı ayrı gösterilmesi gerektiğini yazar.
Üstelik Türk Borçlar Kanunu madde 407 de aynı yönde bir kural koyar ve işverenden her ödeme döneminde işçiye hesap pusulası vermesini ister.
Dolayısıyla bu iki hüküm size somut bir hak verir. Sair kesinti satırında yalnız toplam bir rakam görüyorsanız, işverenden bu rakamın kalem kalem dökümünü isteyebilirsiniz.
Talebi şöyle yapın:
- İnsan kaynaklarına ya da muhasebeye kısa bir e-posta yazın.
- Hangi ayın bordrosunu sorduğunuzu ve satırdaki tutarı belirtin.
- Kesintinin kalem kalem dökümünü ve her kalemin dayanağını isteyin.
- Cevabı yazılı alın ve bordronuzla birlikte saklayın.
Ayrıca kanunun tam metnini İş Kanunu üzerinden okuyabilirsiniz.
Avans mahsubu sair kesinti içinde nasıl yer alır?
Ay içinde maaşınızın bir kısmını peşin aldıysanız işveren bu tutarı ay sonundaki ödemeden düşer. Buna avans mahsubu denir. İş Kanunu madde 37 de avans mahsubunu bordroda ayrıca gösterilmesi gereken kesintiler arasında sayar.
Avans mahsubu kendi başına bir sorun değildir; çünkü işveren bu tutarı size zaten önceden ödemiştir. Ancak iki noktaya dikkat edin:
- Bordrodaki avans tutarı, gerçekten aldığınız tutarla aynı olmalıdır.
- Avans birden fazla aya bölündüyse her ay düşülen taksit önceden konuşulan taksitle örtüşmelidir.
Bir ayrımı da bilmekte yarar var. Öte yandan maaş avansı ile işverenden alınan ayrı bir borç, hukuki açıdan farklı değerlendirilebilir. Borç niteliğindeki bir alacağın ücretten düşülmesi, aşağıda anlattığımız takas kurallarına takılabilir. Bu yüzden borç aldıysanız geri ödeme planını yazılı yapın ve maaştan kesintiye açıkça onay verip vermediğinizi belgeleyin.
Kısacası avans mahsubunu her ay banka dekontunuzla karşılaştırın. Fark görürseniz bunu sair kesinti sorgusunun ilk maddesi yapın.
İcra kesintisi maaşın ne kadarını alabilir?
İcra müdürlüğü maaşınıza haciz koyduğunda işveren kesintiyi yapmak ve icra dosyasına göndermekle yükümlüdür. Bu kesinti sizin rızanıza bağlı değildir; dayanağı icra müdürlüğünün yazısıdır.
Kanun ise kesintiye bir sınır koyar. İş Kanunu madde 35’e göre işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez. İcra ve İflas Kanunu madde 83 de maaşlarda haciz miktarının dörtte birden az olamayacağını yazar ve birden fazla haczi sıraya koyar.
Bu kuralların pratik sonuçları şunlardır:
- Tek bir icra dosyası için kesinti ücretin dörtte birini aşamaz.
- Birden fazla icra dosyası varsa öndeki haczin kesintisi bitmeden sonraki dosya için kesinti başlamaz.
- Sıradaki dosyalar beklerken de toplam kesinti dörtte birlik sınırı aşmaz.
Bu nedenle icra kesintisini sair kesinti satırında görüyorsanız işverenden dosya numarasını ve icra müdürlüğünü isteyin. Böylece borcun kalan tutarını doğrudan dosyadan takip edebilirsiniz. Kesinti sınırını görmek için maaş haczi hesaplama aracını kullanın.
Nafaka kesintisi icradan farklı mı?
Evet, önemli bir farkı vardır. İş Kanunu madde 35, ücretin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini söyledikten sonra iki istisna ekler. Birincisi, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkimin takdir edeceği miktar bu paraya dahil değildir. İkincisi, nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.
Bu hükmün sonucu şudur: Nafaka kesintisi, sıradan bir borç haczi gibi dörtte birlik sınırla aynı şekilde sınırlı olmayabilir. Yani kesintinin miktarını mahkeme kararı ve icra müdürlüğünün yazısı belirler.
Nafaka kesintisi bordronuzda sair kesinti içinde ya da ayrı bir satırda görünebilir. İki durumda da şunları kontrol edin:
- Kesinti tutarı mahkeme kararındaki tutarla örtüşüyor mu?
- İşveren kesintiyi her ay düzenli olarak ilgili hesaba gönderiyor mu?
- Nafaka miktarı mahkemece değiştirildiyse yeni tutar bordroya yansıdı mı?
Son madde sık gözden kaçar. Nafaka artırım ya da indirim kararı çıktığında işverene yeni yazıyı icra müdürlüğü gönderir; ancak gecikme yaşanabilir. Bu yüzden karar tarihinden sonraki ilk bordroyu dikkatle inceleyin.
BES otomatik katılım kesintisinden çıkabilir misiniz?
Evet, belirli bir süre içinde çıkabilirsiniz. 4632 sayılı Kanun Ek madde 2, kanunda sayılan şartları taşıyan çalışanları işverenin bir emeklilik planına dahil etmesini öngörür. Çalışan katkı payı, kanunda prime esas kazancın belirli bir yüzdesi olarak yazılıdır; Cumhurbaşkanı bu oranı değiştirebilir. Güncel oranı emeklilik şirketinizden ya da insan kaynaklarından öğrenin.
Kanunun size tanıdığı haklar şunlardır:
- Plana dahil olduğunuzun size bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde sözleşmeden cayabilirsiniz.
- Cayarsanız şirket ödenen katkı paylarını, varsa getirileriyle birlikte, on iş günü içinde size iade eder.
- Cayma hakkını kullanmadıysanız belirli hallerde katkı payına ara verilmesini talep edebilirsiniz.
- İsterseniz sözleşmedeki tutardan daha yüksek kesinti yapılmasını da talep edebilirsiniz.
İşverenin de bir yükümlülüğü vardır. Kanuna göre işveren kestiği katkı payını en geç ücret ödeme gününü takip eden iş günü emeklilik şirketine aktarır; geç aktarırsa birikiminizde oluşan parasal kayıptan sorumlu olur.
Ayrıca bu kesinti çoğu bordroda sair kesinti satırına girer. Sistemin uzun vadeli etkisini BES ile erken emeklilik yazımızda ele alıyoruz.
Sendika aidatını işveren hangi durumda keser?
İşveren sendika aidatını ancak belirli bir usulle keser. 6356 sayılı Kanun madde 18’e göre işveren üyelik ve dayanışma aidatlarını, yetkili işçi sendikasının yazılı başvurusu üzerine işçinin ücretinden keser ve ilgili sendikaya öder.
Bu kuralın iki şartı vardır:
- Sendikanın işyerinde yetkili olması,
- Sendikanın işverene yazılı başvuru yapması.
Kanun işvereni de bağlar. Aidatı kesmeyen ya da kestiği halde bir ay içinde sendikaya ödemeyen işveren, aidat miktarını bankaların işletme kredilerine uyguladığı en yüksek faizle birlikte ödemekle yükümlüdür.
Dayanışma aidatı ise ayrı bir durumdur. Sendikaya üye olmayan ama toplu iş sözleşmesinden yararlanmak isteyen işçi, sendikaya dayanışma aidatı öder. Bu kesinti de bordronuzda sair kesinti içinde yer alabilir.
Sendikadan istifa ettiyseniz istifa belgenizin bir kopyasını işverene verin. Çünkü üyeliğiniz sona erdiğinde üyelik aidatı kesintisinin dayanağı da kalkar. İstifadan sonra kesinti sürüyorsa bunu yazılı olarak bildirin ve iade isteyin.
Özel sağlık sigortası primi rızanız olmadan kesilebilir mi?
Hayır, kural olarak kesilemez. Özel sağlık sigortası, grup hayat sigortası ya da benzeri bir ürünün çalışan payı, sizin onayınıza dayanan bir kesintidir. Ancak kanun bu tür kesintiler için genel bir yetki vermez.
Bu sonuç Türk Borçlar Kanunu madde 407’den çıkar. Madde iki temel kural koyar:
- İşveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez.
- Ücretin işveren lehine kullanılacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir.
Dolayısıyla bir grup sigortasına katılım formu imzalamadıysanız işverenin sizin adınıza prim kesmesinin bir dayanağı yoktur.
İmzaladıysanız formun bir kopyasını isteyin. Formda kesinti tutarı, kapsam ve çıkış koşulları yazılı olmalıdır. Daha sonra poliçeden çıkmak isterseniz bunu yazılı bildirin ve hangi aydan itibaren kesintinin duracağını sorun.
Bir noktayı da ayırın. İşverenin kendi cebinden sizin için ödediği sağlık sigortası primi bir kesinti değil, size sağlanan bir yan haktır. Bu tür ödemeler bordroda kazanç tarafında görünebilir ve belirli sınırlar içinde prime esas kazanca girmeyebilir. Terimin anlamını prime esas kazanç sözlük maddesinde bulabilirsiniz.
Yeni işe başlarken sair kesinti için nelere dikkat etmelisiniz?
Sair kesinti sorunlarının önemli bir kısmı işe giriş gününde imzalanan belgelerden doğar. O gün önünüze çok sayıda form gelir ve çoğu çalışan bunları okumadan imzalar. Oysa birkaç dakikalık dikkat, aylar sürecek bir tartışmayı önler.
İşe girişte şu belgeleri özellikle okuyun:
- Grup sağlık ya da hayat sigortası katılım formu,
- Yemek kartı, servis ya da lojman gibi hizmetlerin ücretli olup olmadığını gösteren belgeler,
- Avans ve borç verme politikası,
- Sözleşmedeki “zararların ücretten mahsubu” türünden genel maddeler.
Ayrıca bireysel emeklilik sistemine dahil edildiğinize dair bildirimin tarihini not edin. Çünkü iki aylık cayma süresi bu bildirim tarihinden başlar. Bu tarihi kaçırırsanız katkı payının iadesini isteme imkânı da ortadan kalkar.
Son olarak ilk bordronuzu dikkatle inceleyin. İlk ay sair kesinti satırında beklemediğiniz bir kalem görürseniz bunu hemen sorun. Böylece yanlış bir ayar kalıcı hale gelmeden düzelir. Kısacası işe girişteki küçük bir kontrol, yıllarca sürecek kesintileri baştan önler.
İşveren rızanız olmadan hangi kalemleri kesebilir?
Bazı kesintilerin dayanağı kanun ya da resmi bir yazıdır. Bu yüzden işveren bu kesintiler için ayrıca sizin onayınızı aramaz.
Rızanıza bağlı olmayan başlıca kesintiler şunlardır:
- Yasal kesintiler: Gelir vergisi, damga vergisi, SGK işçi payı ve işsizlik sigortası işçi payı.
- İcra kesintisi: İcra müdürlüğünün yazısına dayanır ve dörtte birlik sınıra tabidir.
- Nafaka kesintisi: Mahkeme kararına ve icra yazısına dayanır.
- Sendika aidatı: Üyeyseniz yetkili sendikanın yazılı başvurusuna dayanır.
- BES katkı payı: Kanundan doğar, ancak iki aylık cayma hakkınız vardır.
- Avans mahsubu: İşverenin size önceden ödediği ücreti hesaptan düşmesidir.
- Ücret kesme cezası: İş Kanunu madde 38’deki sınırlar içinde ve sözleşmede gösterilen sebeplerle.
Bu kalemlerin varlığı, kesintinin her zaman doğru olduğu anlamına gelmez. Örneğin icra kesintisi dörtte birlik sınırı aşabilir ya da sendika aidatı istifadan sonra devam edebilir. Bu yüzden rıza gerekmeyen kalemleri de tutar ve dayanak açısından kontrol edin.
Yasal kesintilerdeki değişiklikleri anlamak için bordromda gelir vergisi neden arttı yazımıza da göz atabilirsiniz.
İşveren hangi kalemleri rızanız olmadan kesemez?
Türk Borçlar Kanunu madde 407’ye göre işveren, işçiden olan alacağını ücretle rızanız olmadıkça takas edemez. Bu kural, işverenin size karşı ileri sürdüğü pek çok alacağı kapsar.
Rızanız olmadan kesilemeyecek tipik kalemler şunlardır:
- Kasa açığı ya da kayıp eşya bedeli,
- Kırılan, bozulan ya da kaybolan ekipman bedeli,
- Eğitim masrafı ya da kurs ücreti iadesi,
- İşyeri dışında yapılan harcamaların bedeli,
- Grup sigortası ya da yemek kartı gibi gönüllü hizmetlerin çalışan payı.
Kanun tek bir istisna tanır. İşçinin kasten sebep olduğu ve yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklar, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir.
İcra ve İflas Kanunu madde 83/a da bir koruma ekler: maaşın haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir. Dolayısıyla işe girişte imzaladığınız genel bir “her türlü zararı maaşımdan düşebilirsiniz” beyanı, işverene sınırsız bir kesinti yetkisi vermez.
Ceza kesintisi ve eksik maaş konusunu nerede bulursunuz?
Bu yazının konusu bordrodaki sair kesinti satırının içeriğidir. İki komşu konuyu ise ayrı rehberlerde ele alıyoruz.
İşverenin disiplin amacıyla yaptığı ücret kesme cezasını sitemizdeki “işveren maaştan ceza kesebilir mi” rehberi ayrıntılı anlatır. Kısaca hatırlatalım: İş Kanunu madde 38, ceza kesintisini sözleşmede gösterilen sebeplere, derhal bildirime ve ayda iki gündelik sınırına bağlar.
Maaşınızın beklediğinizden az yatması ise farklı bir sorundur. Eksik ödemenin sebebi sair kesinti dışında bir kalem de olabilir; örneğin eksik gün bildirimi ya da hatalı fazla mesai hesabı. Bu durumda maaşım eksik yattı ne yapmalıyım yazımızdaki adımları izleyin.
Kısacası önce bordronuzdaki sair kesinti satırını ayrıştırın. Kesinti açıklanamıyorsa ve ceza niteliğindeyse ceza rehberine, maaşınız genel olarak eksikse eksik maaş rehberine geçin.
Örnek hesap: sair kesinti satırını nasıl ayrıştırırsınız?
Örnek hesap: varsayalım brüt maaşınız 50.000 TL ve yasal kesintilerden sonra net ücretiniz 40.000 TL olsun. Bordronuzda ayrıca 6.500 TL sair kesinti görüyorsunuz ve hesabınıza 33.500 TL yatıyor.
İşverenden döküm istediğinizde şu tablo geliyor:
- BES katkı payı: 1.500 TL.
- Sendika üyelik aidatı: 500 TL.
- İcra kesintisi: 4.000 TL.
- Grup sağlık sigortası çalışan payı: 500 TL.
- Toplam: 1.500 + 500 + 4.000 + 500 = 6.500 TL.
Şimdi her kalemi kontrol edin. İcra kesintisi için sınır: 40.000 / 4 = 10.000 TL. 4.000 TL bu sınırın altında kalıyor. Ancak hesabın hangi tutar üzerinden yapıldığını icra dosyasından ayrıca teyit edin.
Grup sigortası kalemi için ise katılım formu imzalayıp imzalamadığınıza bakın. İmzalamadıysanız bu 500 TL’nin dayanağı yoktur ve iadesini isteyebilirsiniz. Benzer şekilde BES kesintisinin tutarını brüt maaşınız ve güncel katkı payı oranıyla karşılaştırın.
Bu kontrolü her ay hızlıca yapmak için bordro kontrol aracına bordronuzdaki rakamları girin. Brüt ile net arasındaki yasal farkı ise brütten nete maaş hesaplama aracıyla doğrulayın.
Sair kesintiyi bordroda görünce nasıl sorgularsınız?
Sorgulamayı sakin ve yazılı bir süreçle yürütün. Böylece hem cevabı hızlı alırsınız hem de ileride delil oluşturursunuz.
Şu sırayı izleyin:
- Son üç ayın bordrosunu yan yana koyun ve satırdaki değişimi not edin.
- İnsan kaynaklarından kalem kalem döküm isteyin.
- Her kalem için dayanak belgeyi isteyin: icra yazısı, sendika başvurusu, BES bildirimi ya da katılım formu.
- Dayanağı olmayan kalemin iadesini yazılı olarak talep edin.
- Cevap gelmezse Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ALO 170 hattına danışın.
- Sonuç alamazsanız zorunlu arabuluculuk için bir avukata başvurun.
Sorgunuzu yaparken suçlayıcı değil açıklama isteyen bir dil kullanın. Çünkü sair kesinti satırındaki sorunların önemli bir kısmı kötü niyetten değil, bordro programındaki bir ayardan ya da güncellenmeyen bir talimattan doğar.
Genel haklarınızın özetine çalışan hakları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Rıza verdiğiniz bir kesintiyi geri çekebilir misiniz?
Bu, kesintinin türüne bağlıdır. Bazı kesintilerde kanun açık bir çıkış yolu tanır; bazılarında ise imzaladığınız sözleşmenin şartları belirleyicidir.
Başlıca durumlar şöyledir:
- BES otomatik katılım: İki aylık cayma süresi içinde sözleşmeden çıkabilirsiniz. Süre geçtiyse katkı payına ara verilmesini talep edebilirsiniz.
- Sendika aidatı: Sendikadan istifa ederek üyelik aidatının dayanağını kaldırabilirsiniz.
- Grup sigortası: Poliçe ve katılım formundaki çıkış şartlarına bakın; çıkış talebinizi yazılı yapın.
- Borç taksiti: İşverenden aldığınız bir borcun taksitlerine onay verdiyseniz geri ödeme planı sizi bağlar; ancak planın dışına çıkan kesintilere itiraz edebilirsiniz.
Her durumda talebinizi yazılı yapın ve hangi aydan itibaren geçerli olacağını sorun. Böylece bir sonraki bordroda kesintinin devam edip etmediğini somut olarak kontrol edebilirsiniz.
Geri çekme talebiniz işleme alındığı halde kesinti sürerse bunu hemen bildirin. Örneğin poliçeden çıktığınız halde iki ay daha prim kesildiyse fazladan kesilen tutarın iadesini isteyin. Talebinizi bordro örnekleriyle desteklerseniz işverenin düzeltme yapması kolaylaşır.
Hangi kesinti hangi dayanağa bağlı?
Aşağıdaki tablo, sair kesinti satırına girebilecek kalemleri dayanaklarıyla birlikte özetler.
| Kesinti | Rıza gerekir mi | Dayanak | Kontrol noktası |
|---|---|---|---|
| Avans mahsubu | Hayır | İş Kanunu m.37 | Aldığınız avansla aynı mı |
| İcra kesintisi | Hayır | İş K. m.35, İİK m.83 | Dörtte birlik sınır ve sıra |
| Nafaka kesintisi | Hayır | Mahkeme kararı, İş K. m.35 | Karar tutarıyla uyum |
| BES katkı payı | Hayır, cayma hakkı var | 4632 Ek m.2 | İki aylık cayma süresi |
| Sendika aidatı | Üyelik şartı | 6356 m.18 | Yetki ve yazılı başvuru |
| Özel sigorta payı | Evet | TBK m.407 | İmzalı katılım formu |
| İşverenin zarar alacağı | Evet | TBK m.407 | Kasıt ve yargı kararı istisnası |
Tablo genel bir yol gösterir. Somut durumunuzda sözleşmeniz ve toplu iş sözleşmeniz ek kurallar getirebilir. Bu yüzden tabloyu kendi bordronuzla birlikte okuyun. Örneğin sair kesinti satırındaki her kalemin yanına tablodaki dayanağı yazın; dayanağını bulamadığınız kalem, sorgulamanız gereken ilk kalemdir. Böylece insan kaynaklarıyla yapacağınız görüşmeye hazırlıklı gidersiniz ve cevabı daha kısa sürede alırsınız.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
En yaygın hata, sair kesinti satırını hiç okumamaktır. Çoğu çalışan yalnız net tutara bakar ve satırdaki değişikliği aylar sonra fark eder.
Diğer sık hatalar şunlardır:
- Döküm istemeden kesintiyi doğru kabul etmek,
- BES cayma süresini kaçırmak,
- Sendikadan istifa ettiği halde bunu işverene bildirmemek,
- Grup sigortası katılım formunun kopyasını almamak,
- İcra borcu kapandığı halde kesintinin devam edip etmediğini kontrol etmemek,
- İşe girişte imzalanan genel kesinti beyanlarını sınırsız yetki sanmak.
Özellikle kapanan icra dosyaları sık sorun yaratır. Borç bittiğinde icra müdürlüğü işverene kesintiyi durdurma yazısı gönderir; ancak yazı gecikirse fazladan kesinti yapılabilir. Bu yüzden borcun bittiği ayı not edin ve sonraki bordroda sair kesinti satırını kontrol edin. Damga vergisi gibi yasal kalemlerin hesabı için ayrıca damga vergisi oranı sayfasına bakabilirsiniz.
Ne yapmalısınız: adım adım yol haritası
Sair kesinti satırını her ay kontrol altında tutmak için şu sırayı izleyin:
- Her ay bordronuzu indirin ve sair kesinti tutarını not edin.
- Tutar değiştiyse insan kaynaklarından kalem kalem döküm isteyin.
- Her kalemin dayanak belgesini bir dosyada toplayın.
- Rıza gerektiren kalemler için imzalı belgeniz olup olmadığını kontrol edin.
- Dayanağı olmayan kesintinin iadesini yazılı olarak talep edin.
- Sonuç alamazsanız ALO 170’e danışın ve gerekirse arabuluculuğa başvurun.
Bu rutini birkaç dakikada tamamlayabilirsiniz. Telefonunuza her ayın maaş gününden sonraki ilk iş günü için kısa bir hatırlatma kurmanız, kontrolü alışkanlık haline getirir ve hiçbir ayı atlamamanızı sağlar. Ancak yıllar içinde biriken küçük haksız kesintiler, toplamda ciddi bir tutara ulaşabilir.
Haksız kesintiyi geri almak için hangi belgeleri saklamalısınız?
Haksız bir kesintiyi geri almanın en güçlü yolu düzenli belge tutmaktır. Türk Borçlar Kanunu madde 147, ücret gibi dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı öngörür. Bu süre içinde talepte bulunabilirsiniz, ancak ispat yükünü belgeler taşır.
Şu belgeleri saklayın:
- Her ayın bordrosu ve hesap pusulası,
- Maaşın yattığı banka hesap dökümleri,
- İşverenden aldığınız kesinti dökümleri,
- İcra, nafaka, sendika ve BES yazışmaları,
- Rıza verdiğiniz ya da vermediğiniz kesintilere ilişkin belgeler.
Bu belgelerin dijital kopyalarını da tutun. Böylece işten ayrıldıktan sonra bile kayıtlarınıza ulaşırsınız. Kurallar ve oranlar zamanla değişebilir; bu yüzden somut bir uyuşmazlıkta güncel mevzuatı kontrol edin ve gerekirse bir avukata danışın.
Sık sorulan sorular
Bordroda sair kesinti ne anlama gelir?
Sair kesinti, yasal vergi ve prim kesintileri dışında kalan diğer kesintilerin toplandığı satırdır. Avans mahsubu, icra ya da nafaka, bireysel emeklilik katkı payı, sendika aidatı ve özel sigorta primi bu satırda görünebilir. Satırın içinde ne olduğunu işverenden ayrıntılı hesap pusulası isteyerek öğrenebilirsiniz.
İşveren sair kesintinin dökümünü vermek zorunda mı?
Evet, zorundadır. İş Kanunu madde 37, işverenin ücret hesabını gösteren bir pusula vermesini ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintiyi ayrı ayrı göstermesini ister. Tek satırlık toplam bir rakam bu şartı karşılamaz; yazılı döküm talep edebilirsiniz.
BES kesintisini durdurabilir miyim?
Sisteme dahil olduğunuzun size bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde cayabilirsiniz. Cayarsanız şirket ödenen katkı paylarını getirileriyle birlikte on iş günü içinde size iade eder. Bu süreden sonra cayma hakkı sona erer; ancak belirli hallerde katkı payına ara verilmesini talep edebilirsiniz. Ayrıntılı koşulları emeklilik şirketinize sorun.
İcra kesintisi maaşın ne kadarı olabilir?
İş Kanunu madde 35'e göre ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez. Birden fazla haciz varsa İcra ve İflas Kanunu hacizleri sıraya koyar ve önceki haczin kesintisi bitmeden sonraki dosya için kesinti başlamaz. Ancak nafaka alacakları için kanun bu sınırdan farklı bir kural öngörür. Kendi tutarınızı görmek için maaş haczi hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sendikadan istifa ettim, aidat kesilmeye devam ediyor ne yapmalıyım?
İstifa belgenizin bir kopyasını işverenin insan kaynaklarına iletin ve kesintinin durdurulmasını yazılı isteyin. Aidat kesintisi, yetkili sendikanın işverene yazılı başvurusuna dayanır; üyeliğiniz sona erdiyse kesintinin dayanağı da kalkar. İstifa sonrası haksız kesilen tutarların iadesini işverenden ve gerekirse sendikadan talep edin.
Haksız kesintiyi kaç yıl içinde geri isteyebilirim?
Ücret alacakları için Türk Borçlar Kanunu madde 147 beş yıllık zamanaşımı öngörür. Bu süre içinde haksız kesilen tutarları talep edebilirsiniz. Ancak dava yoluna gitmeden önce zorunlu arabuluculuğa başvurmanız gerekir. Bordrolarınızı ve banka dekontlarınızı saklamak, hangi ay ne kadar kesildiğini ispat etmenin en kolay yoludur.

