BugünAsgari ücret (net)28.075,50 ₺Kıdem tavanı73.729,87 ₺SGK tavanı297.270,00 ₺1. dilim eşiği190.000,00 ₺tüm rakamlar →

Maaş ve Bordro Destek

Gece Çalışması Kaç Saat Olabilir? Gece Vardiyası Hakları

15 dk okuma
Gece Çalışması Kaç Saat Olabilir? Gece Vardiyası Hakları
Gece çalışması en çok kaç saat sürer? 20.00 ile 06.00 arası tanım, 7,5 saat sınırı, vardiya değişimi, sağlık kontrolü ve aşan sürenin ücreti.
İçindekiler
  1. Gece çalışması en çok kaç saat sürebilir?
  2. Gece süresi nasıl tanımlanır?
  3. Gece çalışması için yedi buçuk saat sınırı nasıl işler?
  4. Yedi buçuk saat sınırının istisnaları nelerdir?
  5. Yedi buçuk saati aşan sürenin ücreti nasıl ödenir?
  6. Örnek hesap: on saatlik gece vardiyası ne doğurur?
  7. Vardiya değişiminde dinlenme süresi ne kadardır?
  8. Gece çalışması öncesi sağlık kontrolü zorunlu mu?
  9. Hamile ve emziren işçiler gece çalışabilir mi?
  10. Çocuk ve genç işçilerde gece çalışması
  11. Gece vardiyasında ara dinlenmesi
  12. Gece çalışması ile haftalık fazla mesai birlikte doğar mı
  13. Gece zammı var mı?
  14. Gece çalışması bordroda nasıl görünür
  15. Gece çalışması kurallarına uyulmazsa ne yapmalısınız?
  16. İspat: gece saatlerini nasıl gösterirsiniz
  17. Gece çalışması ile ilgili sık yapılan hatalar
  18. Hangi belgeyle nereye başvurulur
  19. Gece çalışmasında süre sınırı sizi nasıl korur?

Gece çalışması en çok kaç saat sürebilir?

Gece çalışması, iş hayatında en geç 20.00’de başlayıp en erken 06.00’ya kadar süren ve en fazla on bir saatlik dönemde yapılan çalışmadır. İş Kanunu m.69’a göre işçilerin gece çalışması yedi buçuk saati geçemez. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve bazı petrol işlerinde yazılı onayla bu süre aşılabilir.

Bu yazı, gece vardiyasında çalışan birinin bilmesi gereken kuralları tek tek anlatır. Ayrıca vardiya değişimi, dinlenme süresi, sağlık kontrolü, hamile ve emziren işçiler ile yedi buçuk saati aşan sürenin ücreti gibi konuları örneklerle açar. Kendi saatlerinizin karşılığını görmek isterseniz fazla mesai hesaplama aracına maaşınızı ve çalıştığınız saatleri girin.

Gece işi bedeni gündüz işinden daha fazla yorar. Bu yüzden kanun, gece çalışanı süre bakımından ayrıca korur. Peki bu koruma pratikte nasıl işler? Aşağıdaki bölümler bu soruyu adım adım yanıtlar.

Gece süresi nasıl tanımlanır?

Kanuna göre iş hayatındaki “gece”, en geç saat 20.00’de başlar ve en erken saat 06.00’ya kadar sürer. Üstelik bu dönem her durumda en fazla on bir saattir. Yani 20.00 ile 06.00 arası, gece kavramının en geniş halidir.

Ayrıca kanun, bazı işlerin niteliğine ya da bölgelerin özelliklerine göre gece başlangıcını değiştirme imkânı tanır. Bu değişikliği yönetmelikler yapar. Dolayısıyla özel bir sektörde çalışıyorsanız, size uygulanan gece saatlerini işyerinizden yazılı olarak sorun.

Uygulamada çoğu işyeri 20.00 ile 06.00 arasını esas alır. Örneğin 22.00 ile 06.00 arası çalışan bir işçinin tüm vardiyası gece kapsamındadır. Buna karşılık 16.00 ile 24.00 arası çalışan birinin yalnız 20.00 sonrası dört saati gece sayılır.

Bu ayrım ücret hesabında önemlidir. Çünkü gece zammı ya da yedi buçuk saat sınırı, yalnız gece dönemine denk gelen saatlere uygulanır. Kısacası vardiyanızın kaç saatinin gece döneminde kaldığını bilmeden doğru hesap yapamazsınız.

Gece çalışması için yedi buçuk saat sınırı nasıl işler?

İş Kanunu m.69, işçilerin gece çalışmalarının yedi buçuk saati geçemeyeceğini açıkça söyler. Bu sınır, günlük çalışma süresi için genel kuraldan farklıdır. Gündüz çalışan işçi günde on bir saate kadar çalışabilirken, gece çalışanın sınırı daha dardır.

Örneğin 20.00’de başlayıp 06.00’da biten bir vardiya, molalar düşüldükten sonra bile çoğu zaman yedi buçuk saati aşar. Bu durumda işveren sınırı ihlal etmiş olur. Dolayısıyla on saatlik gece vardiyaları, istisna kapsamındaki işler dışında kanuna uymaz.

Sınırın amacı işçinin sağlığını korumaktır. Bu nedenle işçinin rızası, kural olarak bu sınırı ortadan kaldırmaz. Ancak kanun bazı sektörler için istisna tanır; bunu bir sonraki bölümde ele alıyoruz.

Bu kuralın tam metnini okumak isterseniz İş Kanunu tam metni içinde m.69’u aratın. Madde kısa olduğu için birkaç dakikada okursunuz ve işverenle konuşurken doğrudan maddeye atıf yaparsınız.

Reklam

Yedi buçuk saat sınırının istisnaları nelerdir?

Kanun, bazı işlerde gece çalışmasının yedi buçuk saati aşabileceğini kabul eder. Bu işler turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama ile sondaj faaliyetleridir. Ancak bu istisna tek başına yetmez; işçinin yazılı onayı da gerekir.

Yani bir otelde gece resepsiyonunda çalışıyorsanız, işveren sizden yazılı onay alarak daha uzun gece vardiyası planlayabilir. Onay vermediyseniz, yedi buçuk saat sınırı sizin için de geçerlidir.

Bu istisnada iki noktaya dikkat edin. İlk olarak onay yazılı olmalıdır; sözlü kabul yetmez. İkinci olarak onay, ücret haklarınızı ortadan kaldırmaz. Haftalık kırk beş saati aşan çalışma yine fazla mesai sayılır ve yüzde elli zamlı ödenir.

İş kolu Yedi buçuk saat aşılabilir mi Koşul
Turizm Evet İşçinin yazılı onayı
Özel güvenlik Evet İşçinin yazılı onayı
Sağlık hizmeti Evet İşçinin yazılı onayı
Petrol arama ve sondaj Evet İşçinin yazılı onayı
Fabrika, depo, çağrı merkezi Hayır Sınır geçerli
Perakende ve lojistik Hayır Sınır geçerli

Tablodaki ikinci grup, yani istisna dışındaki işler, gece çalışması şikâyetlerinin önemli bir kısmını oluşturur.

Yedi buçuk saati aşan sürenin ücreti nasıl ödenir?

Gece vardiyanız yedi buçuk saati aştıysa, aşan süre için ne alacağınız sık sorulur. Kanun bu konuda ayrı bir oran yazmaz. Ancak yargı uygulamasında, gece yedi buçuk saati aşan sürenin fazla çalışma gibi zamlı ödenmesi gerektiği yönünde kararlar vardır.

Bu yaklaşımın mantığı şudur: işveren kanuni sınırı aşarak çalıştırdığı süreyi normal ücretle karşılarsa, ihlalden kazançlı çıkar. Mahkemeler bu nedenle aşan saatleri yüzde elli zamlı hesaplama eğilimindedir.

Hesap şöyle işler. İlk olarak gece döneminde kalan saatlerinizi bulun. Ardından yedi buçuk saati aşan kısmı ayırın. Son olarak bu kısmı saatlik ücretinizin 1,5 katıyla çarpın.

Bu konu sözleşmeye ve somut olaya göre değişebilir. Bu yüzden alacak hesabını yaparken bir avukata ya da sendikaya danışmanızı öneririz. Yine de yaklaşık bir rakam görmek için fazla mesai hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Fazla mesai tarafında genel sorunlar için fazla mesai ücretim ödenmiyor yazısı da yol gösterir.

Örnek hesap: on saatlik gece vardiyası ne doğurur?

Şimdi gerçek bir soruyu ele alalım: “Bir depoda 20.00 ile 06.00 arasında çalışıyorum, bir saat molam var. Brüt maaşım 40.500 TL, haftada beş gece çalışıyorum. Gece çalışması sınırını aşan süre için ne alabilirim?”

Adım adım ilerleyelim. İlk olarak vardiya on saattir; bir saat mola düşünce dokuz saat çalışma kalır. Ardından yedi buçuk saat sınırını çıkarırız. Aşan süre gecede bir buçuk saattir.

İkinci adım saatlik ücrettir. Aylık brüt maaşı 225’e bölersek 40.500 / 225 = 180 TL bulunur. Yüzde elli zamlı saatlik ücret 270 TL olur.

Üçüncü adım haftalık hesaptır. Beş gecede toplam yedi buçuk saat aşan süre doğar. Bu sürenin karşılığı 7,5 x 270 = 2.025 TL brüt eder. Ayda yaklaşık dört hafta varsa aylık alacak 8.100 TL brüt civarındadır.

Dikkat edin: bu işçinin haftalık toplam süresi kırk beş saattir. Dolayısıyla ayrıca haftalık fazla mesai doğmaz. Aynı saatler iki kez ödenmez. Bu örnek yalnız bir tahmindir; gerçek tutar kayıtlara ve mahkemenin yaklaşımına göre değişir.

Vardiya değişiminde dinlenme süresi ne kadardır?

Gece ve gündüz postalarıyla çalışan işyerlerinde kanun, bir dönüşüm düzeni öngörür. Bir çalışma haftası gece çalışan işçi, sonraki çalışma haftası gündüz çalışır. Kanun iki haftalık nöbetleşmeye de izin verir.

Bu kuralın amacı, işçinin uzun süre gece çalışarak sağlığını kaybetmesini önlemektir. Bu yüzden işçinin aylarca kesintisiz gece postasında tutulması, nöbetleşme kuralıyla çelişir.

Ayrıca postası değişen işçi, kesintisiz en az on bir saat dinlenmeden diğer postada çalışamaz. Örneğin gece vardiyasından 06.00’da çıktınız. Gündüz postasına en erken 17.00’de geçebilirsiniz. Ertesi sabah 08.00’de başlamanız ise sorun yaratmaz.

Uygulamada sık görülen hata, cuma gece vardiyasından çıkan işçiyi pazartesi yerine aynı gün öğleden sonra gündüz postasına çağırmaktır. Bu durumda on bir saat dolmamış olur. Bu nedenle vardiya geçiş günlerinde çıkış ve giriş saatlerinizi özellikle not edin.

Haftalık dinlenme konusu da gece çalışanlar için önemlidir. Hafta tatili hakkı, gece postasında da aynen geçerlidir. Her yedi günlük dönemde kesintisiz yirmi dört saatlik dinlenme almanız gerekir.

Gece çalışması öncesi sağlık kontrolü zorunlu mu?

Gece çalışan işçilerin sağlığı, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının özel ilgi alanıdır. 6331 sayılı Kanun, işverene çalışanların sağlık gözetimini yaptırma yükümlülüğü verir. Gece çalışması, bu gözetimi gerektiren riskli çalışma biçimlerinden biridir.

Uygulamada işveren, gece postasında çalışacak işçiyi işe başlamadan önce iş yeri hekimine muayene ettirir. Ardından belirli aralıklarla kontrolleri tekrarlar. Bu muayeneler sizin için ücretsizdir; masrafı işveren karşılar.

Muayene sonucunda hekim gece çalışmasının sağlığınıza uygun olmadığını belirlerse, işveren sizi gündüz işine aktarmalıdır. Bu durumda hekim raporunun bir kopyasını isteyin.

Gece çalışırken uyku bozukluğu, mide sorunları ya da yüksek tansiyon gibi şikâyetleriniz başladıysa bunu iş yeri hekimine bildirin. Ayrıca aile hekiminizden de rapor alabilirsiniz. Raporu işverene yazılı olarak iletin ve teslim tarihini gösteren bir kopya saklayın.

Kısacası sağlık kontrolü bir formalite değildir. Gece çalışması uzun vadede sağlığı etkiler ve muayene kayıtları ileride sizin lehinize önemli bir delil olur.

Hamile ve emziren işçiler gece çalışabilir mi?

Kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılma koşullarını İş Kanunu m.73’e dayanan bir yönetmelik düzenler. Ayrıca gebe ve emziren kadınların çalışma şartlarına dair ayrı bir yönetmelik bulunur. Bu düzenlemeler, gebeliği sağlık raporuyla belirlenen işçinin gece postasında çalıştırılmasını sınırlar.

Doğumdan sonraki belirli bir süre boyunca da kadın işçinin gece postasında çalıştırılması kısıtlıdır. Bu sürenin uzunluğu ve ayrıntıları ilgili yönetmelikte yer alır. Bu yüzden kendi durumunuz için yönetmeliğin güncel metnini kontrol edin.

Pratikte izlemeniz gereken yol şudur. İlk olarak gebeliğinizi raporla belgeleyin. Ardından raporu işverene yazılı olarak teslim edin. Son olarak işverenden gündüz postasına geçişinizi yazılı olarak isteyin.

İşveren bu talebi geri çevirirse ya da gece çalışmaya devam etmenizi isterse, durumu iş müfettişliğine bildirebilirsiniz. Ayrıca gebelik nedeniyle ücretinizde haksız bir indirime gidilmesi ya da iş sözleşmenizin feshedilmesi, ayrımcılık ve geçersiz fesih tartışmalarını gündeme getirir. Bu tür bir durumda zaman kaybetmeden bir avukata danışın.

Çocuk ve genç işçilerde gece çalışması

İş Kanunu m.73’e göre sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Bu yasak mutlaktır; ailenin ya da gencin onayı yasağı ortadan kaldırmaz.

Sanayi dışındaki işlerde de çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri ayrı bir yönetmelikle sınırlıdır. Örneğin okula devam eden gençlerin çalışma saatleri, eğitim saatleriyle çakışmayacak biçimde düzenlenir.

Peki ailede on yedi yaşında bir genç bir fabrikada gece vardiyasında çalışıyorsa ne yapmalısınız? İlk olarak durumu belgeleyin: vardiya saatlerini ve işyeri bilgilerini not edin. Ardından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı iş müfettişliğine şikâyette bulunun.

Ayrıca gencin sigorta kaydını e-Devlet üzerinden kontrol edin. Kayıt dışı çalışma, gece çalışması yasağına eşlik eden yaygın bir sorundur. Sigorta ve prim tarafında sorun görürseniz SGK primlerim eksik yatırılmış yazısındaki adımları izleyin.

Gece vardiyasında ara dinlenmesi

Gece çalışması sırasında da ara dinlenmesi hakkınız vardır. Kanun ara dinlenmesini çalışma süresine göre belirler. Dört saat ya da daha kısa işlerde on beş dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten fazla işlerde ise bir saat ara verilir.

Ara dinlenmesi kural olarak çalışma süresinden sayılmaz. Bu yüzden işveren, vardiya süresini hesaplarken molayı düşer. Ancak burada önemli bir ayrıntı var. Molada işyerinden ayrılamıyor, telsize cevap vermek ya da makineyi izlemek zorunda kalıyorsanız, o süre aslında dinlenme değildir.

Gece işlerinde bu durum sık görülür. Örneğin tek başına nöbet tutan bir güvenlik görevlisi, molasında da kapıyı bekler. Bir hasta bakıcı, mola sırasında zil çaldığında hastaya koşar. Bu tür durumlarda mahkemeler molayı çalışma süresine katabilir.

Bu nedenle molalarınızı nasıl geçirdiğinizi not edin. Molada yemek yiyebildiniz mi, işyerinden çıkabildiniz mi, iş için çağrıldınız mı? Bu sorulara verdiğiniz cevaplar, ileride yedi buçuk saat hesabını doğrudan değiştirir.

Ayrıca işveren molayı vardiyanın en başına ya da en sonuna koyarak gerçek bir dinlenme sağlamamış olabilir. Molanın amacı işin ortasında nefes almaktır. Dolayısıyla vardiya planında mola saatlerinin nerede durduğuna da bakın. Mola saatleri her gece değişiyorsa, bunu da tabloya ekleyin. Çünkü düzensiz molalar, çoğu zaman molanın fiilen kullanılmadığının işaretidir ve hesapta sizin lehinize bir ayrıntı olur. Ayrıca molada yalnız kaldığınız geceleri ayrıca işaretleyin.

Gece çalışması ile haftalık fazla mesai birlikte doğar mı

Gece çalışması kuralı günlük bir sınırdır. Fazla mesai kuralı ise haftalık bir sınırdır. Bu nedenle iki kural aynı haftada birlikte devreye girebilir.

Örneğin haftada altı gece çalışıyorsunuz ve her gece sekiz buçuk saat iş yapıyorsunuz. Her gece yedi buçuk saat sınırını bir saat aşarsınız. Haftalık toplamınız ise elli bir saat eder. Bu durumda haftalık kırk beş saati aşan altı saat de doğar.

Peki aynı saat iki kez ödenir mi? Mahkemeler genellikle aynı saati iki kez saymaz. Yani gece sınırını aşan saatler haftalık fazla mesai hesabına da giriyorsa, bu saatleri bir kez zamlı öderler. Hesap, saatlerin hangi kategoriye girdiğini ayırarak yapılır.

Bu yüzden kendi tablonuzu hazırlarken iki sütun açın. Birinci sütuna her gece yedi buçuk saati aşan süreyi, ikinci sütuna haftalık kırk beş saati aşan süreyi yazın. Ardından çakışan saatleri işaretleyin. Böylece mahkemenin ya da arabulucunun yapacağı hesabı önceden tahmin edersiniz.

Kısacası gece çalışanlarda fazla mesai hesabı biraz daha teknik bir iştir. Ancak kayıtlarınız düzenliyse, hesap birkaç dakikada ortaya çıkar.

Gece zammı var mı?

Pek çok çalışan, gece çalıştığı için kanunen ek ücret alması gerektiğini düşünür. Ancak İş Kanunu genel olarak gece çalışması için ayrı bir zam oranı belirlemez. Kanun, yönetmeliklerle bazı gece çalışmalarına fazla ücret ödenmesi usulünün konabileceğini söyler, ama genel bir oran yazmaz.

Bu nedenle gece zammı çoğunlukla üç kaynaktan doğar. İlk kaynak toplu iş sözleşmesidir. Sendikalı işyerlerinin önemli bir kısmı gece saatleri için belirli bir oranda zam öngörür. İkinci kaynak iş sözleşmesidir. Üçüncü kaynak ise işyeri uygulamasıdır; yıllardır ödenen bir gece primi zamanla hak haline gelebilir.

Öte yandan gece çalışmanız yedi buçuk saati aşıyorsa ya da haftalık toplam süre kırk beş saati geçiyorsa, zamlı ücret zaten gündeme gelir. Yani gece zammı olmasa bile süre ihlali sizin için ek alacak doğurabilir.

Bordronuzda “gece primi” ya da “vardiya zammı” adında bir satır varsa, oranı sözleşmeyle karşılaştırın. Satır yoksa ve sözleşmenizde böyle bir hak yazıyorsa, durumu muhasebeye yazılı olarak sorun.

Gece çalışması bordroda nasıl görünür

Gece çalışmasının bordroya yansıması işyerine göre değişir. Bazı bordrolarda “gece zammı” adlı ayrı bir satır yer alır. Bazılarında ise gece saatleri fazla mesai satırıyla birleşir. Bazı işyerlerinde ise hiçbir ek satır bulunmaz.

Bordroyu kontrol ederken şu sorulara cevap arayın. Ay içinde kaç gece çalıştım? Her gece kaç saat gece dönemine denk geldi? Yedi buçuk saati aşan süre oldu mu? Haftalık toplam kırk beş saati geçti mi? Sözleşmemde gece zammı var mı?

Bu soruların cevabını bir tabloda toplayın. Ardından bordrodaki tutarlarla karşılaştırın. Uyuşmazlık varsa muhasebeden ayrıntılı döküm isteyin.

Bordro kalemlerinin anlamını öğrenmek için bordro kontrol sayfasına bakabilirsiniz. Ek ödemelerin net maaşınıza etkisini görmek için ise brütten nete maaş hesaplama aracını kullanın. Saatlik ücretinizi doğru bulmak için saatlik ücret hesaplama aracı da işinizi kolaylaştırır.

Gece çalışması kurallarına uyulmazsa ne yapmalısınız?

Gece vardiyanız kurallara uymuyorsa aşağıdaki sırayla ilerleyin:

  1. Son birkaç ayın vardiya planlarını ve giriş çıkış kayıtlarını toplayın.
  2. Her gece için başlangıç, bitiş ve mola saatlerini bir tabloya yazın.
  3. Yedi buçuk saati aşan süreyi ve vardiya geçişlerindeki dinlenme sürelerini hesaplayın.
  4. Muhasebeye ya da insan kaynaklarına yazılı soru gönderin.
  5. Sağlık sorununuz varsa iş yeri hekimine başvurun ve rapor alın.
  6. Çözüm çıkmazsa iş müfettişliğine şikâyette bulunun ya da arabuluculuğa başvurun.
  7. Arabuluculukta anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açın.

Bu adımlar sırayla belge üretir. Böylece ileride neyi ne zaman istediğinizi kanıtlarsınız. Ayrıca ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır; bu süreyi aklınızda tutun.

Gece çalışanlar çoğu zaman yorgunluk nedeniyle kayıt tutmayı ihmal eder. Yine de vardiya sonunda telefonunuza iki satırlık not düşmek, ileride en güçlü deliliniz olur.

İspat: gece saatlerini nasıl gösterirsiniz

Gece çalışması davalarında ispat, gündüz işlerine göre daha zordur. Çünkü gece işyerinde daha az kişi bulunur ve tanık sayısı azalır. Bu nedenle yazılı ve dijital delillere ağırlık verin.

İlk sırada kartlı giriş çıkış kayıtları gelir. Ardından vardiya planları, puantaj tabloları ve nöbet defterleri gelir. Güvenlik görevlileri için olay tutanakları ve devir teslim defterleri de iş görür.

Dijital iz de önemli bir delildir. Gece gönderdiğiniz iş e-postaları, mesajlaşma grubundaki yazışmalar ve sistem giriş kayıtları çalışma saatlerinizi gösterir. Ayrıca servis aracı kullanıyorsanız, servis saatleri de dolaylı bir delil sayılır.

Tanık beyanı yine önemlidir. Aynı vardiyada çalışan iş arkadaşlarınızın adlarını ve iletişim bilgilerini not edin. Ancak mahkemeler, işverene karşı davası olan tanıkların beyanını daha dikkatli değerlendirir.

Kısacası tek bir delile güvenmeyin. Farklı türden delilleri bir araya getirdiğinizde, gece saatlerinizi ikna edici biçimde gösterirsiniz.

Gece çalışması ile ilgili sık yapılan hatalar

Gece çalışanların en sık yaptığı hatalar şunlardır:

  • Gece dönemini yalnız 00.00 sonrası sanmak; oysa dönem 20.00’de başlayabilir.
  • Yedi buçuk saat sınırının herkes için esnetilebildiğini düşünmek.
  • Turizm ya da güvenlik işinde yazılı onay vermeden uzun vardiyayı kabul etmek.
  • Vardiya geçişlerinde on bir saatlik dinlenmeyi takip etmemek.
  • Gece zammını kanuni bir hak sanıp sözleşmeye bakmamak.
  • Sağlık şikâyetlerini iş yeri hekimine bildirmemek.

Bu hataların çoğu, kuralları ilk günden bilmemekten kaynaklanır. Bu yüzden yeni bir gece işine başlarken sözleşmenizi, vardiya planını ve molaları baştan konuşun.

Bunlara ek olarak bir hata daha vardır: molayı kontrol etmemek. Molada işyerinden ayrılamıyor ve çağrıya cevap vermek zorunda kalıyorsanız, o süre aslında çalışma sayılabilir. Bu nedenle molada ne yaptığınızı da not edin; hesap bu ayrıntıyla değişir.

Hangi belgeyle nereye başvurulur

Başvuru yaparken şu belgeler elinizde olsun: iş sözleşmesi, vardiya planları, giriş çıkış kayıtları, bordrolar, banka dökümleri, varsa sağlık raporları ve yazışmalar.

Adım Nereye Ne götürürsünüz
1 İşveren Yazılı talep, saat tablosu
2 İş yeri hekimi Sağlık şikâyetleri, raporlar
3 İş müfettişliği Şikâyet dilekçesi, vardiya planları
4 Arabuluculuk bürosu Kimlik, talep özeti, belgeler
5 İş mahkemesi Son tutanak, tüm deliller, tanık listesi

İş müfettişliği yolu, özellikle süre ihlali işyerindeki tüm gece postasını etkiliyorsa işe yarar. Müfettiş inceleme sonunda idari para cezası uygulayabilir. Ancak bireysel ücret alacağınızı tahsil etmek için arabuluculuk ve dava yolu gerekir.

Arabuluculuk, işçi alacaklarında dava öncesi zorunlu adımdır. Başvuruyu adliyedeki arabuluculuk bürosuna yaparsınız ve ücret ödemezsiniz.

Gece çalışmasında süre sınırı sizi nasıl korur?

Gece çalışması, en geç 20.00’de başlayıp en erken 06.00’ya kadar süren dönemde yapılan çalışmadır. Kanun bu çalışmayı yedi buçuk saatle sınırlar. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol işlerinde yazılı onayla bu sınır aşılabilir.

Nöbetleşe postalarda bir hafta gece, bir hafta gündüz düzeni esastır ve posta değişiminde on bir saatlik dinlenme gerekir. Ayrıca sağlık kontrolü, hamile ve emziren işçiler ile çocuk işçiler için özel koruma kuralları vardır.

Yedi buçuk saati aşan süre için yargı uygulaması zamlı ücreti gündeme getirir. Son olarak kendi hesabınızı tahmine bırakmayın. Fazla mesai hesaplama aracı, saatlerinize göre yaklaşık tutarı birkaç saniyede gösterir. Düzenli kayıt ve doğru hesap, gece çalışmasında hakkınızı aramanın en sağlam yoludur.

Biz gece vardiyasında çalışan okurlarımıza vardiya çizelgelerini fotoğraflamalarını öneriyoruz. Siz de 7,5 saati aşan geceleri not edin, çünkü fazla çalışma talebiniz bu kayıtlara dayanır.

Reklam

Sık sorulan sorular

Gece çalışanlara ek ücret ödemek zorunlu mu?

İş Kanunu genel olarak gece çalışması için ayrı bir zam oranı yazmaz. Bu nedenle gece zammı çoğunlukla toplu iş sözleşmesine, iş sözleşmesine ya da işyeri uygulamasına bağlıdır. Ancak gece çalışması yedi buçuk saati aşarsa ya da haftalık süre kırk beş saati geçerse, zamlı ücret gündeme gelir. Sözleşmenizi bu açıdan okuyun.

Gece vardiyasında mola süresi çalışma süresinden sayılır mı?

Ara dinlenmesi kural olarak çalışma süresine girmez. Ancak molada işyerinden ayrılamıyor, telsize ya da çağrıya cevap vermek zorunda kalıyorsanız, bu süre fiilen çalışma sayılabilir. Bu yüzden molalarınızı gerçekten serbest geçirip geçirmediğinizi not edin. Özellikle güvenlik ve sağlık işlerinde bu ayrım alacak hesabını önemli ölçüde değiştirir.

Sürekli gece vardiyasında çalıştırılabilir miyim?

Nöbetleşe postalarla çalışılan işlerde kanun, bir hafta gece çalışan işçinin sonraki hafta gündüz çalışmasını öngörür. İki haftalık dönüşüm de mümkündür. Yani sürekli gece postası kural olarak bu düzene uymaz. Sizin işyerinizde farklı bir uygulama varsa, sözleşmeyi ve vardiya planını yazılı olarak isteyin ve saklayın.

Hamileyim, gece vardiyasından çıkmak için ne yapmalıyım?

Gebeliğinizi bir sağlık raporuyla belgeleyin ve raporu işverene yazılı olarak iletin. İlgili yönetmelik, gebeliği raporla belirlenen işçinin gece postalarında çalıştırılmasını sınırlar. İşveren sizi gündüz postasına almakla yükümlüdür. Bu değişiklik ücretinizde haksız bir düşüşe yol açmamalıdır. Teslim tarihini gösteren bir kopya saklayın.

Gece çalışması nedeniyle sağlığım bozuldu, ne yapabilirim?

Önce iş yeri hekimine ya da aile hekiminize başvurun ve durumu raporla belgeleyin. Rapor, gece çalışmasının sağlığınıza uygun olmadığını gösteriyorsa işverenden gündüz işine geçiş isteyin. Talebinizi yazılı verin. İşveren uygun iş bulamıyorsa fesih ve tazminat konuları gündeme gelir; bu aşamada bir avukata danışmanız yerinde olur.

On sekiz yaşından küçükler gece çalışabilir mi?

Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Bu kural İş Kanunu m.73'te yer alır. Diğer işlerde de çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri ayrı bir yönetmelikle sınırlıdır. Dolayısıyla yaşı küçük bir yakınınız gece çalıştırılıyorsa, durumu iş müfettişliğine bildirmeyi düşünün.

Kaynaklar ve dayanak