BugünAsgari ücret (net)28.075,50 ₺Kıdem tavanı73.729,87 ₺SGK tavanı297.270,00 ₺1. dilim eşiği190.000,00 ₺tüm rakamlar →

İşten Ayrılma Destek

Toplu İşçi Çıkarma Sürecinde Haklarınız Nelerdir

15 dk okuma
Toplu İşçi Çıkarma Sürecinde Haklarınız Nelerdir
Toplu işçi çıkarma hangi işyeri büyüklüğünde kaç işçiyi kapsar, işveren kime ne zaman bildirim yapar, bildirim yapılmazsa ne olur? Adım adım anlatıyoruz.
İçindekiler
  1. Toplu işçi çıkarma hangi işyeri büyüklüğünü kapsar?
  2. Bir aylık dönemdeki fesihleri işveren nasıl sayar?
  3. Toplu işçi çıkarma bildirimini işveren kime ve ne zaman yapar?
  4. Bildirim yazısı hangi bilgileri içermeli?
  5. Sendika temsilcileriyle görüşme neden zorunlu?
  6. Fesih bildirimleri ne zaman hüküm doğurur?
  7. Bildirim yapılmazsa işveren hangi sonuçla karşılaşır?
  8. Çıkarılan işçinin iş güvencesi hakkı devam eder mi?
  9. Kıdem ve ihbar tazminatınızı nasıl hesaplarsınız?
  10. Örnek hesap: iki yüz elli işçili bir fabrikada toplu çıkarma
  11. İşsizlik ödeneği başvurusunu nasıl yaparsınız?
  12. İŞKUR yeniden yerleştirmede rol alır mı?
  13. Mevsimlik ve kampanya işçileri bu kapsamda mı?
  14. Hangi belgeleri saklamalısınız?
  15. İşveren toplu çıkarmadan vazgeçerse ne olur?
  16. Toplu işçi çıkarmada ücretsiz izin veya kısa çalışma bir alternatif midir?
  17. Toplu çıkarma sürecinde kendiniz istifa ederseniz ne olur?
  18. Toplu çıkarmada işçilerin en sık yaptığı hatalar
  19. Toplu işçi çıkarma sürecinde hangi adımları sırayla izlemelisiniz?
  20. Hangi işçi grupları bu usulde ek güvenceye sahip olur?
  21. Ne zaman avukata veya sendikaya başvurmalısınız?
  22. Toplu işçi çıkarma kararına karşı nereye itiraz edersiniz?
  23. Haklarınızı kaybetmemek için önce hangi tarihi not etmelisiniz?

Toplu işçi çıkarma hangi işyeri büyüklüğünü kapsar?

İşyerinizde çalışan sayısı yirmi ile yüz arasındaysa en az on işçi, yüz bir ile üç yüz arasındaysa işçilerin en az yüzde onu, üç yüzden fazla işçi çalışan yerde ise en az otuz işçi aynı dönemde işten çıkarsa bu durum toplu işçi çıkarma sayılır. Yirmiden az işçi çalıştıran küçük işyerleri bu özel usulün tamamen dışında kalır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 29. maddesi bu eşikleri belirler. Kanun, sayımı aynı tarihte veya kısa aralıklarla gerçekleşen fesihlerin toplamına göre yapar. Yani işveren çıkışları birkaç haftaya bölerek bu usulden kaçamaz.

Kıdem ve ihbar tazminatı tutarınızı önceden görmek isterseniz ihbar tazminatı hesaplama aracına giriş ve çıkış tarihinizi, ücretinizi girin. Böylece işverenin önerdiği rakamla kendi hesabınızı kıyaslarsınız.

Bu yazı, eşiklerin nasıl hesaplandığını, işverenin kime ne zaman bildirim yapması gerektiğini ve bildirim eksik kalırsa işçinin hangi hakları kazandığını baştan sona açıklar. Her adımda hangi belgeyi isteyeceğinizi de gösterir.

Bir aylık dönemdeki fesihleri işveren nasıl sayar?

Kanun “bir aylık süre içinde” ifadesini kullanır; bu süre takvim ayı değil, ilk fesihten başlayan otuz günlük bir dönemi kapsar. İşveren aynı dönemde yaptığı tüm fesihleri toplar, farklı gerekçelerle yapsa da ekonomik ve teknik nedenler ortaksa bunları birlikte değerlendirir.

İşveren çıkışları kasıtlı olarak farklı tarihlere yayarsa bu durum sayımı değiştirmez. Mahkeme, ardışık fesihler arasında bağlantı bulursa bunları tek bir toplu işlem sayar. Bu yüzden mahkeme art arda gelen istifa veya ikale tekliflerini de aynı mantıkla değerlendirir.

Buna karşılık performans veya davranış gerekçesiyle yapılan bireysel fesihler bu sayıma girmez. Sayım, ekonomik, teknolojik veya işletmesel gerekçeyle yapılan fesihleri kapsar. Gerekçe karışıksa çıkış kodunuzu ve fesih yazınızı dikkatle okuyun, hangi kategoriye girdiğinizi önce siz belirleyin.

Toplu işçi çıkarma bildirimini işveren kime ve ne zaman yapar?

İşveren toplu işçi çıkarma kararını en az otuz gün önceden yazılı olarak işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir. Üç alıcıdan birini atlayan işveren usulü eksik bırakır.

Otuz günlük bildirim, işçilere ve İŞKUR’a yeni iş arama ve yerleştirme için zaman kazandırır. Bu süre kişisel ihbar süresinden bağımsız işler; işveren hem bu otuz günü hem de her işçinin kendi ihbar süresini aynı anda yönetmek zorundadır.

Sendikası olmayan işyerinde işveren bildirimi yalnız bölge müdürlüğüne ve İŞKUR’a yapar. Bildirimin elden teslim veya resmî yazışma yoluyla ulaştığını gösteren bir kayıt bulunmalıdır, çünkü uyuşmazlıkta ispat yükünü işveren taşır.

Reklam

Bildirim yazısı hangi bilgileri içermeli?

Bildirim, somut ve denetlenebilir bilgiler taşımalıdır. Eksik bir bildirim usulü tamamlanmamış hale getirir ve mahkeme bunu işveren aleyhine yorumlar.

  • Toplu işçi çıkarmanın gerekçesi ve dayandığı ekonomik veya teknik neden
  • Etkilenecek işçi sayısı ve bu işçilerin bölüm, unvan gibi grupları
  • Çıkarmanın gerçekleşeceği tarih
  • Sendika temsilcileriyle yapılacak görüşmenin tarihi ve yeri

Bu bilgiler net değilse bildirimin bölge müdürlüğüne ulaştığı tarihi ve içeriğini öğrenin; işyerindeki ilan panosunu kontrol edin. Sendikanız varsa temsilcilerden bildirimin bir kopyasını isteyin, bu isteği yazılı yapın.

Sendika temsilcileriyle görüşme neden zorunlu?

Kanun işvereni sendika temsilcileriyle görüşmeye mecbur kılar; bu görüşmede taraflar toplu işçi çıkarmanın nedenlerini, sayısını ve alınabilecek önlemleri tartışır. Görüşme yapılmadan ilerleyen işveren usul eksikliğine düşer.

Görüşmenin amacı çıkarmayı önlemek veya etkisini azaltmaktır; örneğin taraflar kısmi süreli çalışmaya geçişi, ücretsiz izni veya kademeli çıkışı burada konuşur. Taraflar anlaşamasa bile görüşmeyi yapmış olmak usul şartını karşılar.

Sendikasız işyerinde bu adım düşer, ancak işveren yine de bölge müdürlüğüne ve İŞKUR’a bildirimini eksiksiz yapar. Sendikanız yoksa bölge müdürlüğüne kendi adınıza yazılı bilgi talebi gönderebilirsiniz.

Fesih bildirimleri ne zaman hüküm doğurur?

Bireysel fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma bildirimini bölge müdürlüğüne ulaştırmasından otuz gün sonra hüküm doğurur. Bu süre dolmadan gönderilen fesih bildirimi işçiyi hemen işten çıkarmaz; işçi bu süre boyunca çalışmayı sürdürür ve ücretini alır.

Otuz günlük süre ile kişisel ihbar süresi ayrı kavramlardır. İşveren her ikisini de yerine getirmek zorundadır; biri dolsa diğeri dolmamış olabilir. Bu yüzden fiilî çıkış tarihinizi hesaplarken iki süreyi birlikte hesaba katın.

Süre boyunca ücretinizin eksik yattığını fark ederseniz maaşım eksik yattı yazısındaki adımları aynı dosyada izleyin. Bu dönemde işverenin SGK bildiriminizi kesmediğinden de emin olun.

Bildirim yapılmazsa işveren hangi sonuçla karşılaşır?

Bildirimi hiç yapmayan veya eksik yapan işveren, 4857 sayılı Kanun’un 100. maddesi gereğince her bir işçi için idari para cezası öder. Bakanlık ceza tutarını asgari ücrete bağlı olarak belirler, güncel rakamı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan kontrol edin.

Ayrıca eksik bildirim yüzünden otuz günlük süre işlemediği için fesihler geç hüküm doğurur. Bu durum işçiye ek ücret ve sigorta günü kazandırır, dolayısıyla işçi aleyhine değil lehine sonuç verir.

İşveren usule uymadığını fark edip geriye dönük düzeltme yaparsa, düzeltme tarihinden itibaren otuz günlük süre yeniden başlar. Bu nedenle bildirim tarihini mutlaka yazılı olarak öğrenin ve not edin.

Çıkarılan işçinin iş güvencesi hakkı devam eder mi?

Evet, toplu işçi çıkarma usulüne uymak, işvereni her işçi için ayrıca geçerli bir fesih nedeni gösterme zorunluluğundan kurtarmaz. Feshinin geçerli nedene dayanmadığını düşünen işçi işe iade davası açabilir.

Mahkeme, toplu çıkarmanın genel gerekçesini kabul etse bile her işçiyi ayrı değerlendirir; örneğin seçim kriterlerinin tarafsız olup olmadığını inceler. İşveren kıdem, performans kaydı ve aile durumu gibi kriterleri keyfi uygularsa fesih geçersiz sayılabilir.

Fesih türlerinin karşılaştırmasını fesih türleri sayfasında, bildirim sürelerini ihbar süreleri sayfasında bulursunuz. İş güvencesi şartlarını önceden öğrenmek dava kararınızı kolaylaştırır.

Kıdem ve ihbar tazminatınızı nasıl hesaplarsınız?

Toplu işçi çıkarmada kıdem ve ihbar tazminatı hesabı, bireysel fesihteki kurallardan farklı değildir. İşveren giydirilmiş brüt ücret üzerinden her tam yıl için otuz günlük kıdem tazminatı öder, bildirim süresine uymazsa ayrıca ihbar tazminatı doğar.

Rakamı tahmine bırakmayın. İhbar tazminatı hesaplama aracına çalışma sürenizi ve ücretinizi girip kendi tutarınızı görün, ardından işverenin teklifiyle karşılaştırın. Aynı mantıkla kıdem tazminatı hesaplama aracı kıdem alacağınızı ayrı gösterir.

İşveren topluca çıkarma yaparken genelde standart bir rakam önerir, oysa her işçinin giriş tarihi ve yan ödemeleri farklıdır. Kendi dosyanızı ayrı değerlendirin, toplu anlaşma metnine imza atmadan önce kendi hesabınızı kontrol edin.

Örnek hesap: iki yüz elli işçili bir fabrikada toplu çıkarma

Fabrikada iki yüz elli işçi çalışıyor, işveren ekonomik gerekçeyle kırk işçiyi aynı ay içinde çıkarmak istiyor. İki yüz elli işçili bir işyeri yüz bir ile üç yüz aralığında kaldığından eşik yüzde ondur; kırk işçi bu eşiği aştığı için durum toplu işçi çıkarmaya girer.

Adım Açıklama
Eşik hesabı 250 işçinin yüzde onu 25 işçi, çıkarılan 40 işçi eşiği aşar
Bildirim İşveren otuz gün önce bölge müdürlüğü, sendika, İŞKUR’a yazılı bildirim gönderir
Görüşme Taraflar sendika temsilcileriyle alternatif önlemleri görüşür
Hüküm doğurma Bireysel fesihler bildirimden otuz gün sonra geçerli olur
Tazminat İşveren her işçi için ayrı giydirilmiş ücretle kıdem ve ihbar tazminatını hesaplar

Bu örnekte işveren bildirimi onuncu günde gönderirse, bireysel fesihler kırkıncı günde hüküm doğurur; işçiler bu süre boyunca çalışan sayılır ve ücretlerini alır. Bildirim hiç gelmezse işveren kırk işçi için ayrı ayrı idari para cezası öder.

Kendi dosyanızda hangi aşamada olduğunuzu görmek için önce bildirim tarihini öğrenin, sonra otuz günlük süreyi takvime işleyin. Bu basit adım, ücretinizin ne zamana kadar kesintisiz süreceğini netleştirir.

Aynı örnekte işveren size çıplak ücret üzerinden bir teklif sunarsa kabul etmeden önce yemek, yol ve düzenli prim gibi kalemleri ekleyip giydirilmiş ücretle yeniden hesaplayın; fark genelde yüzde on ile yirmi arasında çıkar ve bu fark toplu anlaşma tutanağına yazılmadan imza atmanız sonradan telafisi zor bir kayıp doğurur.

İşsizlik ödeneği başvurusunu nasıl yaparsınız?

Toplu işçi çıkarma sonucu işsiz kalan işçi, fesihten itibaren otuz gün içinde İŞKUR’a işsizlik ödeneği başvurusu yapar. Başvuruyu e-Devlet üzerinden veya İŞKUR il müdürlüğünden yapabilirsiniz, çıkış kodunun doğru girilmesi şarttır.

Başvurunuz reddedilirse nedenini öğrenip itiraz edin; işsizlik maaşı başvurum reddedildi yazısı bu süreci ayrıntılı anlatır. Ödeme süreniz prim gün sayınıza göre değişir, bu rakamı işsizlik maaşı hesaplama aracıyla görürsünüz.

Başvuru sırasında bildirim tarihini ve fesih nedenini gösteren belgeleri yanınıza alın. Bazı işçiler toplu çıkarma sürecinin uzunluğu yüzünden başvuruyu geciktirir, oysa süre kısadır ve kaçırdığınızda hak kaybı doğar.

İŞKUR yeniden yerleştirmede rol alır mı?

Evet, otuz günlük bildirim süresi boyunca İŞKUR, işten çıkarılan işçileri başka işyerlerinde değerlendirmek için çalışma yürütür. Bu süreçte İŞKUR işverenle ve işçilerle ayrı ayrı görüşür, açık pozisyonları paylaşır.

İşçi bu süreçte pasif kalmamalı, İŞKUR’un iş arama hizmetlerine ve kurs programlarına kendisi başvurmalıdır. Erken başvuru işsizlik döneminizi kısaltır. Ayrıca bu süreçte aldığınız hizmetler işsizlik ödeneğinizi engellemez.

İŞKUR’un yeniden yerleştirme çalışması işvereni toplu çıkarmadan vazgeçirmek zorunda değildir, yalnız işçinin geçiş sürecini kolaylaştırmayı hedefler. Bu nedenle kendi adınıza da aktif iş arama kayıtlarınızı tutun.

Mevsimlik ve kampanya işçileri bu kapsamda mı?

Mevsim bitiminde kendiliğinden sona eren mevsimlik veya kampanya işi sözleşmeleri toplu işçi çıkarma sayımına girmez, çünkü bu fesihler işin doğasından gelir ve önceden bilinir. Tarım, turizm ve bazı inşaat işleri bu kapsamda değerlendirilir.

Buna karşılık mevsim ortasında, işin döngüsüyle ilgisi olmayan bir ekonomik gerekçeyle yapılan toplu fesihler sayıma girer. Örneğin sezon ortasında sipariş azlığı nedeniyle yapılan çıkışlar bu istisnadan yararlanamaz.

Kendi sözleşmenizin mevsimlik olarak tanımlanıp tanımlanmadığını iş sözleşmenizden kontrol edin. Belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyorsanız, işveren mevsimlik gerekçe öne sürse bile bu iddiaya itiraz edebilirsiniz.

Peki geçmiş yıllarda aynı dönemde işe devam ettiyseniz bu durum nasıl yorumlanır? Mahkeme, önceki yıllardaki çalışma takviminizi inceler; aynı işçi her yıl aynı tarihte yeniden çağrılıyorsa bu durum, sözleşmenin gerçekte belirsiz süreli olduğunu gösterir. Dolayısıyla işveren yalnız kâğıt üzerindeki “mevsimlik” ibaresine dayanarak toplu çıkarma istisnasından yararlanamaz.

Hangi belgeleri saklamalısınız?

Toplu işçi çıkarma sürecinde belge eksikliği hak kaybının en sık nedenidir. Aşağıdaki belgeleri saklayın:

  • İşverenin size veya sendikaya gönderdiği bildirim yazısının kopyası
  • Fesih bildirimi ve çıkış tarihini gösteren resmî yazı
  • İşten ayrılış bildirgesi ve çıkış kodu
  • Son on iki aya ait bordro ve banka hesap dökümü
  • Sendika temsilcisiyle yapılan görüşme tutanağı, varsa

Belgeleri e-Devlet üzerinden PDF olarak indirin, tarih sırasına göre dizin. e-Devlet hizmet dökümü nasıl okunur yazısı dökümdeki kalemleri ayırmanıza yardımcı olur.

Dijital kopyaları iki ayrı yere yedekleyin; telefon değiştiren bir işçi en kritik mesajları birkaç ay içinde kaybedebilir. Ayrıca kâğıt çıktıları tek bir klasörde toplayın, çünkü arabulucu toplantısına veya dava dosyanıza düzenli bir klasörle gitmek süreci hızlandırır.

İşveren toplu çıkarmadan vazgeçerse ne olur?

İşveren, sendika temsilcileriyle görüşme sonucunda veya kendi kararıyla toplu işçi çıkarmadan tamamen ya da kısmen vazgeçebilir. Bu durumda bildirimi geri çeken işveren, aynı bilgiyi bölge müdürlüğüne ve İŞKUR’a yazılı olarak iletmelidir.

Kısmi vazgeçmede işveren hangi işçilerin kapsam dışına çıktığını açıkça belirtmelidir. Belirtmezse işçi, kendi dosyasının hâlâ toplu çıkarma kapsamında sayılıp sayılmadığını bölge müdürlüğünden sorabilir.

Vazgeçme kararı, daha önce başlamış otuz günlük süreyi geçersiz kılar. İşveren sonradan yeniden toplu çıkarma kararı alırsa süreç baştan işler, yani yeni bir otuz günlük bildirim gerekir.

Bu noktada işçi olarak pasif kalmayın; vazgeçme haberini sözlü duyduysanız bile yazılı teyit isteyin. Yazılı teyit olmadan güvenceye dayanamazsınız, çünkü işveren sonradan sözünü değiştirip süreci yeniden başlatabilir. Teyit elinizde olduğunda hem işsizlik ödeneği başvurunuzu hem de kıdeminizi doğru şekilde planlarsınız.

Toplu işçi çıkarmada ücretsiz izin veya kısa çalışma bir alternatif midir?

İşveren, otuz günlük görüşme sürecinde çıkarma sayısını azaltmak için farklı araçlar önerebilir. Ücretsiz izin, kısa çalışma ödeneği ve kısmi süreli çalışmaya geçiş bu araçlar arasında yer alır; her biri işçinin yazılı onayını gerektirir.

Ücretsiz izni kabul eden işçinin SGK’lılığı bu dönemde askıya girer, yani prim günü ve sağlık hizmeti kesintiye uğrar. Kısa çalışma ödeneği ise böyle bir kesinti yaratmaz, çünkü İŞKUR bu dönemde belirli bir ödeneği doğrudan işçiye aktarır. Bu farkı bilmeden teklifi imzalamayın.

İşveren size bu seçenekleri sunduğunda kabul etmek zorunda değilsiniz. Teklifi reddederseniz işveren sizi normal toplu çıkarma listesine dahil edebilir, ancak bu durumda bildirim ve tazminat yükümlülüklerinin tamamı aynen devam eder. Kısacası alternatifi kabul etmek bir hak kaybı değil, size ait bir seçimdir; onayınız olmadan işveren sizi bu yollardan birine zorlayamaz.

Toplu çıkarma sürecinde kendiniz istifa ederseniz ne olur?

Toplu işçi çıkarma süreci başladıktan sonra bazı işçiler, dava sürecini beklemeden kendi isteğiyle ayrılmayı tercih eder. Bu seçim, kıdem ve ihbar tazminatı hakkınızı doğrudan sona erdirir, çünkü istifa haklı bir nedene dayanmadığı sürece tazminat doğurmaz.

Buna karşılık işveren sizi “zaten listedeydiniz, istifa edin” diyerek ikna etmeye çalışırsa bu teklife yazılı olmadan onay vermeyin. Mesaj kayıtlarını saklayın, çünkü ileride bu baskıyı ispatlamanız gerekebilir. Mahkeme, baskı altında verilmiş istifa beyanını geçersiz sayabilir.

Bu nedenle sürecin sonunu beklemek, çoğu zaman istifa etmekten daha güvenli bir yoldur. Toplu çıkarma listesinde kaldığınızda tazminatınızı ve işsizlik ödeneğinizi eksiksiz alırsınız; erken istifa ise bu iki hakkı da riske atar.

Bazı işçiler yeni bir iş bulduğu için süreci beklemeden ayrılmak ister, bu da makul bir tercihtir. Böyle bir durumda yeni işe başlama tarihinizi netleştirmeden eski işyerinizden istifa etmeyin; iki işyeri arasında boşluk kalırsa SGK günleriniz kesintiye uğrar ve işsizlik ödeneği hakkınız bu kesintiden olumsuz etkilenebilir.

Toplu çıkarmada işçilerin en sık yaptığı hatalar

Aşağıdaki hatalar haklı bir dosyayı dahi zayıflatır:

  • Bildirim tarihini öğrenmeden fesih tarihini kesin kabul etmek
  • Otuz günlük süre ile ihbar süresini birbirine karıştırmak
  • İşsizlik ödeneği başvurusunu geciktirmek
  • Toplu anlaşma metnine kendi hesabını yapmadan imza atmak
  • Sendika temsilcisiyle iletişimi koparmak
  • Çıkış kodunu kontrol etmeden işe iade süresini kaçırmak

Bu hataların çoğunu bildirim tarihini öğrenip takvime işlemek önler. Ayrıca kendi tazminat hesabınızı araçla yapıp işverenin teklifiyle karşılaştırmak, imza öncesinde size zaman kazandırır.

Son olarak unutulan bir ayrıntı da vekâlet konusudur. Dosyanızı bir yakınınıza veya avukatınıza takip ettirecekseniz noterden düzenlenmiş vekâletnameyi süreç başında çıkarın; aksi halde bölge müdürlüğü veya arabulucu, sizin adınıza yapılan başvuruyu kabul etmeyebilir.

Toplu işçi çıkarma sürecinde hangi adımları sırayla izlemelisiniz?

Sürecin başından sonuna kadar izleyeceğiniz yol şu adımlardan oluşur:

  1. İşverenin bildirim yaptığı tarihi yazılı olarak öğrenin
  2. Otuz günlük süreyi ve kendi ihbar sürenizi takvime işleyin
  3. Kıdem ve ihbar tazminatınızı kendiniz hesaplayın
  4. Çıkış kodunuzu e-Devlet üzerinden kontrol edin
  5. İşsizlik ödeneği başvurunuzu otuz gün içinde yapın
  6. Fesih nedeninin geçerli olup olmadığını değerlendirip gerekirse arabulucuya başvurun

Bu adımları sırayla uygularsanız hem tazminatınızı hem işsizlik ödeneğinizi zamanında alırsınız. Herhangi bir adımda belge eksikliği fark ederseniz işverenden veya İŞKUR’dan yazılı teyit isteyin.

Hangi işçi grupları bu usulde ek güvenceye sahip olur?

Kanun, toplu işçi çıkarma sırasında da bazı işçi gruplarını ek koruma altına alır. Hamile işçi, doğum izninde olan işçi ve askerlik için ayrılan işçi, salt toplu çıkarma kapsamına girmesi gerekçesiyle korumasını kaybetmez.

İşveren bu işçileri listeye eklerken ayrıca geçerli bir neden göstermek zorundadır; hamilelik veya rapor hali tek başına geçerli neden sayılmaz. İşçi bu durumda kendi korumasına dayanarak işe iade veya tazminat talebini ayrıca ileri sürebilir.

Sendika üyesi veya temsilcisi olan işçiler için de ayrı bir güvence söz konusudur. İşveren, sendikal faaliyeti gerekçe göstererek işçiyi listeye koyarsa bu fesih ayrımcılık tazminatına yol açabilir.

Engelli işçi ve eski hükümlü çalıştırma kotası kapsamındaki işçiler için de benzer bir dikkat gerekir. İşveren, kota kapsamındaki işçiyi toplu listeye eklerken yasal kota oranını hâlâ karşılayıp karşılamadığını göstermelidir; göstermezse işçi bu eksikliği ayrıca ileri sürebilir.

Ne zaman avukata veya sendikaya başvurmalısınız?

Bildirim usulünün hiç uygulanmadığını, seçim kriterlerinin ayrımcı olduğunu veya işe iade şartlarının oluştuğunu düşünüyorsanız profesyonel destek alın. Toplu çıkarma dosyaları çok işçiyi ilgilendirdiği için usul hatasını tek bir işçinin davasında da ileri sürebilirsiniz.

Sendikalı işyerinden çıkarıldıysanız önce sendikanızın hukuk servisine başvurun, çoğu sendika üyesine ücretsiz destek sağlar. Sendikanız yoksa barolardaki adli yardım bürosu, gelir durumunuza göre avukatlık desteği sunar.

Dosyanızı değerlendirirken çalışan hakları sayfasındaki genel haklar listesini ve istifa eden hakları sayfasını da gözden geçirin; görünürde istifa etmiş olsanız bile gerçekte toplu çıkarmanın bir parçası sayılabilirsiniz.

Avukat ücretini önceden konuşun; avukatlık asgari ücret tarifesi bir taban oluşturur, yüzdeli bir anlaşma da mümkündür. Sendikasız bir işyerinden ayrıldıysanız barolardaki adli yardım bürosuna başvurarak gelir durumunuza uygun ücretsiz destek alabilirsiniz. Danışma öncesi belgelerinizi tek bir klasörde toplarsanız, avukatınız dosyanızı daha hızlı değerlendirir ve size gerçekçi bir süre tahmini verir.

Toplu işçi çıkarma kararına karşı nereye itiraz edersiniz?

Usule aykırı bir toplu işçi çıkarma kararına karşı birkaç farklı mercie başvurabilirsiniz. İlk adım, bildirimi alan bölge müdürlüğüne yazılı şikâyet dilekçesi vermektir; müfettiş bu dilekçe üzerine işyerinde inceleme başlatabilir ve eksik bildirimi tutanağa geçirir.

İkinci adım kendi fesih dosyanız için arabulucuya başvurmaktır. Tazminat ve işe iade taleplerinizi arabulucu önünde ileri sürersiniz, anlaşma çıkmazsa iş mahkemesine taşırsınız. Usul hatasını bu aşamada da delil olarak sunabilirsiniz, çünkü mahkeme bildirim eksikliğini feshin geçerliliğini değerlendirirken dikkate alır.

Üçüncü bir yol, ALO 170 hattı veya e-Devlet üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına doğrudan şikâyet iletmektir. Bu başvuru tazminata hükmetmez, ancak müfettiş raporu sonraki davanızda güçlü bir belge olur. Şikâyetinizi yaparken bildirim tarihini, alıcı kurumları ve eksik gördüğünüz noktaları ayrı ayrı yazın; genel bir ifade yerine somut tarih ve belge referansı vermeniz süreci hızlandırır.

Şikâyetinizin gizli kalmasını isterseniz bunu dilekçenizde açıkça belirtin. Müfettiş işyerinde inceleme yaparken kimliğinizi genellikle paylaşmaz, ancak küçük işyerlerinde bu koruma pratikte sınırlı kalabilir; bu riski göz önünde bulundurarak başvuru zamanlamanızı ayarlayın.

Haklarınızı kaybetmemek için önce hangi tarihi not etmelisiniz?

Bu sürecin kilidi bildirim tarihidir. Önce işverenin bölge müdürlüğüne, sendikaya ve İŞKUR’a bildirim yaptığı tarihi öğrenin, ardından otuz günlük süreyi, ihbar sürenizi ve işsizlik ödeneği başvuru süresini aynı takvime işleyin.

Toplu işçi çıkarma usulüne uyulmuş olması işçinin iş güvencesi hakkını ortadan kaldırmaz; her işçi kendi feshinin geçerli nedene dayandığını işverenden isteyebilir. Kendi tazminat hesabınızı araçla yaptıktan sonra işverenin teklifiyle karşılaştırın, farkı gördüğünüzde yazılı itirazınızı hiç geciktirmeden, hemen o gün içinde noter kanalıyla iletin.

Reklam

Geçen terimler

  • İhbar (bildirim) süresiİhbar süresi, belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın karşı tarafa önceden bildirmek zorunda olduğu, işçinin kıdemine göre 2, 4, 6 veya 8 hafta olarak belirlenen bekleme süresidir.
  • Haklı nedenle fesihHaklı nedenle fesih, 4857 sayılı İş Kanunu 24 ve 25. maddelerinde sayılan sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık ya da zorlayıcı nedenlere dayanarak iş sözleşmesinin ihbar süresi beklenmeden derhal sona erdirilmesidir.

Sık sorulan sorular

Toplu işçi çıkarma kaç işçiyi ilgilendirirse bu kapsama girer?

İşyerinde çalışan sayısı yirmi ile yüz arasındaysa en az on işçi, yüz bir ile üç yüz arasındaysa işçilerin en az yüzde onu, üç yüzden fazlaysa en az otuz işçi aynı bir aylık dönemde çıkarsa bu durum kapsama girer. Eşiğin altında kalan fesihler bu özel usule tabi olmaz. Yirmiden az işçi çalıştıran işyerleri kuralın tamamen dışında kalır.

İşveren bildirim yapmadan toplu işçi çıkarırsa ne olur?

Bildirim yapmayan işveren, otuz günlük süre dolmadan işçiyi fiilen çıkaramaz; işçi bu süre boyunca çalışan sayılır ve ücretini ister. İşveren ayrıca eksik bildirdiği her işçi için idari para cezası öder. Bildirim eksikliği tek başına feshi geçersiz kılmaz, bunu mahkeme ayrıca değerlendirir.

Çıkarılan işçi işe iade davası açabilir mi?

Otuz ve daha fazla işçi çalıştıran işyerinde altı aylık kıdemi bulunan işçi, işveren geçerli neden göstermezse işe iade davası açabilir. Toplu usule uyulması, işverenin her işçi için ayrıca geçerli bir neden sunma zorunluluğunu kaldırmaz. Fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir, süre hak düşürücüdür.

Mevsimlik işte çalışan işçi toplu çıkarma sayımına girer mi?

Mevsim bitiminde kendiliğinden sona eren mevsimlik veya kampanya sözleşmeleri sayıma girmez, çünkü iş bu fesihleri doğası gereği içerir. Mevsim ortasında, işin döngüsüyle ilgisi olmayan bir gerekçeyle yapılan toplu fesihler ise sayıma girer. Ayrım, feshin nedenine göre yapılır, yalnız işin türü yeterli ölçüt sayılmaz.

Bildirim süresi otuz gün ne zaman başlar ve ne işe yarar?

Otuz gün, işverenin yazılı bildirimi bölge müdürlüğüne, sendika temsilcilerine ve İŞKUR'a ulaştırdığı tarihte başlar. Bu süre boyunca İŞKUR, işten çıkarılan işçileri başka işlerde değerlendirmeye çalışır ve taraflar görüşme fırsatı bulur. Süre dolmadan gönderilen fesih bildirimi işçiyi hemen çıkarmaz, işçi bu süre boyunca ücretini almayı sürdürür.

Toplu işçi çıkarmada kıdem ve ihbar tazminatı normalden farklı mı?

Hayır, kıdem ve ihbar tazminatı hesabı toplu çıkarmada da bireysel fesihteki kuralları izler; toplu usul yalnız bildirim yükümlülüğü ekler. İşveren giydirilmiş ücret üzerinden kıdem tazminatı öder, bildirim süresine uymazsa ihbar tazminatı doğar. Tutarınızı aracımızla kendiniz hesaplayıp işverenin önerdiği rakamla karşılaştırın.

Kaynaklar ve dayanak