Bu sayfada
Gelir vergisi matrahı ne demek?
Gelir vergisi matrahı, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.63 uyarınca ücretin safi tutarıdır: brüt ücretten SGK işçi payı (%14), işsizlik sigortası işçi payı (%1), varsa engelli indirimi, özel sağlık ve hayat sigortası primleri (brütün %15'i ve asgari ücretle sınırlı) ile sendika aidatı düşülerek bulunur. Vergi bu matrah üzerinden GVK m.103 tarifesiyle hesaplanır; dilim ise yılbaşından itibaren biriken kümülatif matraha göre belirlenir. Fazla mesai, prim, ikramiye ve vergiye tabi yan haklar matraha eklenir; yemek ve yol istisnası gibi kalemler eklenmez. Asgari ücret istisnası matrahtan değil, hesaplanan vergiden düşülür.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım brüt ücretiniz 60.000 ₺ ve 2.000 ₺ özel sağlık sigortası priminiz işveren tarafından bordroda indiriliyor. SGK 8.400 ₺, işsizlik 600 ₺ düşülür: 51.000 ₺; sağlık primi düşülünce matrah 49.000 ₺. Ocak vergisi 49.000 × %15 = 7.350 ₺, istisna 4.211,33 ₺ düşülünce 3.138,67 ₺ ödenir. Aylık matrah 49.000 ₺ ile 190.000 ₺ eşiği nisan ayında aşılır.
Bu terimle hesap yapın
Vergi Dilimi Hesaplama
Hangi ay üst dilime geçersiniz, net maaşınız ne kadar düşer
Gelir vergisi matrahı nasıl hesaplanır?
Matrah, brüt ücretten yasal kesinti ve indirimlerin düşülmesiyle bulunur. Sıralama şöyledir: brüt kazanç toplamı (ücret + fazla mesai + prim + vergiye tabi yan haklar), eksi SGK işçi payı, eksi işsizlik işçi payı, eksi varsa engelli indirimi, eksi şahıs sigortası primleri ve sendika aidatı. Kalan tutar o ayın matrahıdır. Vergi bu matraha dilim oranı uygulanarak bulunur, sonra asgari ücret istisnası düşülür. Yemek kartının istisna kısmı, toplu taşıma kartı ve çocuk yardımı matraha hiç girmez. Vergi dilimi hesaplama aracı aylık matrahınızı girince hangi ayda dilim değiştireceğinizi gösterir.
Matrah ile kümülatif matrah arasındaki fark nedir?
Aylık matrah tek bir ayın vergiye tabi tutarıdır; kümülatif matrah ise ocaktan o aya kadar olan matrahların toplamıdır. Hangi dilimden vergi ödeyeceğinizi aylık değil kümülatif matrah belirler. 2026 tarifesinde ilk 190.000 ₺ için %15, sonraki dilimde %20 uygulanır; aylık matrahı 49.000 ₺ olan çalışan nisan ayında eşiği aşar ve mayıstan itibaren %20 öder. Dilim geçişinde yalnızca eşiği aşan kısım üst orana tabidir, tüm ücret değil. İş değiştirirseniz yeni işveren eski kümülatifinizi devralmak zorundadır; bkz. iş değiştirince gelir vergisi beyanı.
Matrahı düşüren indirimler hangileridir?
- Engelli indirimi: Derecesine göre aylık sabit tutar matrahtan düşülür; rapor ve başvuru gerektirir.
- Şahıs sigortası primleri: Çalışanın kendisi, eşi ve çocukları için ödenen hayat, sağlık ve kaza sigortası primleri brütün %15'ini ve yıllık asgari ücreti aşmamak kaydıyla indirilir.
- Sendika aidatı: İşçi sendikasına ödenen aidat matrahtan düşülür.
- BES katkı payı: 2013'ten beri matrahtan indirilmez; teşvik devlet katkısı olarak verilir.
Bu indirimler bordroda uygulanmıyorsa işverene belge sunarak talep edin; geçmiş aylar için düzeltme işverenin muhtasar beyannamesiyle yapılır.
Matrah hatası bordroda nasıl anlaşılır?
En yaygın hata, istisna kapsamındaki yemek veya yol yardımının matraha eklenmesi ya da engelli indiriminin unutulmasıdır. Bordronuzda "gelir vergisi matrahı" satırını brüt eksi %15 kesinti formülüyle karşılaştırın; fark varsa indirim veya istisna uygulanmamış demektir. Kümülatif satır ise önceki ayların toplamıyla tutmalıdır; yıl ortasında işe girdiyseniz önceki işverenin kümülatifinin aktarılıp aktarılmadığına bakın. Aktarılmadıysa yıl sonunda eksik vergi çıkar ve beyanname gerekebilir. Bordro kontrolü aracı matrah ve vergi satırlarını birlikte doğrular.
SGK tavanını aşan ücrette matrah nasıl değişir?
Standart durumda matrah brütün %85'idir, çünkü SGK ve işsizlik işçi payı brütün %15'ini oluşturur. Ancak prim yalnızca prime esas kazanç tavanına (2026 için 297.270 ₺) kadar kesildiği için tavanı aşan ücretlerde kesinti sabit kalır ve matrah brüte yaklaşır. 400.000 ₺ brüt ücrette SGK ve işsizlik kesintisi 297.270 × %15 = 44.590,50 ₺ ile sınırlıdır; matrah 355.409,50 ₺ olur, yani brütün %89'u. Bu çalışan kümülatif eşikleri çok hızlı aşar ve şubat ayında %27, nisan ayında %35 dilimine ulaşır. Yüksek ücretlilerde yıl sonu net, ocak netinin %70'inin altına inebilir; bu durumu baştan öngörmek için vergi dilimi hesaplama aracını kullanın.
Dayanak ve kaynaklar
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.63 ve m.103 (mevzuat.gov.tr)
- GİB ücret gelirlerinin vergilendirilmesi rehberi
- 5510 sayılı Kanun m.81 prim oranları
İlgili terimler
Kümülatif gelir vergisi matrahı
Kümülatif gelir vergisi matrahı, yılbaşından itibaren her ayın vergi matrahının üst üste toplanmasıyla oluşan ve hangi vergi diliminde olduğunuzu belirleyen birikimli tutardır.
VergiVergi dilimi
Vergi dilimi, Gelir Vergisi Kanunu 103. maddedeki artan oranlı tarifenin her bir basamağıdır; kümülatif matrah büyüdükçe %15'ten başlayıp %40'a kadar yükselen oranlar yalnızca eşiği aşan kısma uygulanır.
VergiAsgari ücret istisnası
Asgari ücret istisnası, tüm ücretlilerde ücretin asgari ücrete isabet eden kısmı üzerinden gelir vergisi ve damga vergisi alınmamasıdır; 7349 sayılı Kanunla 2022'den beri uygulanır.
Maaş ve bordroBrüt ücret
İşverenin çalışan için ödemeyi taahhüt ettiği, SGK primi, işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilmeden önceki toplam ücret tutarıdır; asgari ücret, prim ve tazminat hesaplarının tamamı bu tutar üzerinden yapılır.

