Belirli Süreli Sözleşme Bitince Kıdem Tazminatı Alınır mı?

İçindekiler
- Belirli süreli sözleşme bitince kıdem tazminatı alabilir misiniz?
- Belirli süreli sözleşme nedir?
- Belirli süreli sözleşme nasıl sona erer?
- Kanun kıdem tazminatını hangi hallerde öngörür?
- Süre bitince kıdem tazminatı neden tartışmalı?
- Zincirleme belirli süreli sözleşme neden önemlidir?
- Zincirleme sözleşme belirsiz süreliye dönüşürse ne olur?
- Örnek hesap: zincirleme sözleşmede kıdem tazminatı ne tutar?
- Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı var mı?
- İşveren sözleşmeyi süre dolmadan bitirirse ne olur?
- Süre dolunca işsizlik maaşı alabilir misiniz?
- Çıkış kodu belirli süreli sözleşmede neden önemli?
- Süre bittikten sonra çalışmaya devam ederseniz ne olur?
- Belirli süreli çalışanın yıllık izin hakkı var mı?
- Süreli çalışan haklı nedenle ayrılırsa ne olur?
- Eski sözleşme dönemleri kıdem süresine girer mi?
- Deneme süresi süreli çalışmada nasıl işler?
- Süreli çalışan emsalinden daha az ücret alabilir mi?
- Ne yapmalısınız? Süre biterken adım adım kontrol
- Belirli süreli sözleşmede en sık yapılan hatalar nelerdir?
- Hangi belgeyle nereye başvurmalısınız?
- Belirli süreli sözleşme imzalarken neye dikkat etmelisiniz?
- Hakkınızı korumak için hangi belgeyi asla kaybetmemelisiniz?
Belirli süreli sözleşme bitince kıdem tazminatı alabilir misiniz?
Belirli süreli sözleşme süresi dolup kendiliğinden sona erdiğinde kıdem tazminatı çoğu durumda doğmayabilir. Çünkü 1475 sayılı Kanun m.14 süre bitimini tazminat doğuran haller arasında saymaz. Ancak sözleşme zincirleme yapılmışsa, gerçekte belirsiz süreliyse ya da işveren süre dolmadan feshetmişse sonuç değişebilir.
Bu konuda kesin bir cevap vermek zordur. Çünkü yargı kararları somut olaya göre farklılaşabilir. Biz bu yazıda kanunun açık hükümlerini, tartışmalı noktaları ve izlemeniz gereken yolu anlatıyoruz. Kesinlik iddia etmiyoruz; dosyanızı mutlaka bir avukatla birlikte değerlendirin.
Kıdem süreniz ve olası tutarınız için önce kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanın. Kanun metinlerini 4857 sayılı İş Kanunu ve 1475 sayılı İş Kanunu üzerinden okuyabilirsiniz.
Belirli süreli sözleşme nedir?
İş Kanunu m.11 tanımı açıkça yapar. Belirli süreli işlerde, belli bir işin tamamlanmasına ya da belirli bir olgunun ortaya çıkmasına bağlı olarak yazılı şekilde yapılan sözleşme belirli süreli iş sözleşmesidir. Bir süreye bağlı olmayan iş ilişkisi ise belirsiz süreli sözleşme niteliği taşır.
Yani kanun, belirli süreli çalışmayı objektif bir nedene bağlar. Örnekleri şöyle sıralayabiliriz:
- Belli bir projenin tamamlanması için yapılan sözleşme
- Doğum iznindeki bir çalışanın yerine yapılan geçici sözleşme
- Sezonluk ya da kampanya dönemine bağlı iş
- Belirli bir inşaat işinin bitimine kadar süren çalışma
Buna karşılık sürekli bir işi yapan bir çalışana, hiçbir objektif neden olmadan yıllık sözleşme imzalatmak tartışma yaratabilir. Çünkü işin niteliği sürekli ise sözleşmenin belirli süreli olması da tartışma konusu olur.
Ayrıca kanun, süreli sözleşmeyle çalışan işçinin salt bu nedenle belirsiz süreli emsaline göre farklı işleme tabi tutulamayacağını yazar. Yani ücret ve haklar bakımından eşit davranma kuralı geçerlidir.
Belirli süreli sözleşme nasıl sona erer?
Türk Borçlar Kanunu m.430 temel kuralı koyar: belirli süreli hizmet sözleşmesi, aksi kararlaştırılmadıkça fesih bildirimine gerek olmadan sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer.
Bu kural önemlidir. Çünkü sözleşme kendiliğinden sona erdiğinde ortada bir “fesih” yoktur. Ne işveren ne de işçi sözleşmeyi feshetmiş olur; süre dolmuştur.
Sona ermenin üç farklı yolu vardır:
- Süre dolar ve sözleşme kendiliğinden biter.
- Taraflardan biri süre dolmadan haklı nedenle fesheder.
- Taraflardan biri süre dolmadan haklı neden olmadan sözleşmeyi bitirir.
Her yolun sonucu farklıdır. Örneğin ilk yolda tazminat tartışması daralır. Buna karşılık üçüncü yolda kalan süre için tazminat gündeme gelir. Dolayısıyla sözleşmenizin hangi yolla sona erdiğini önce netleştirin.
Ayrıca süresi dolan sözleşme örtülü olarak sürdürülürse, yani siz çalışmaya devam eder ve işveren de bunu kabul ederse, sözleşme belirsiz süreliye dönüşür.
Kanun kıdem tazminatını hangi hallerde öngörür?
Kıdem tazminatı hâlâ 1475 sayılı Kanunun 14. maddesiyle düzenlenir. Madde, tazminatın doğduğu halleri tek tek sayar. Kısaca şöyle özetleyebiliriz:
- İşverenin, kanunda sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenle feshi
- İşçinin haklı nedenle feshi
- Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılma
- Emeklilik ya da toptan ödeme amacıyla ayrılma
- Yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılma
- Kadın işçinin evlendikten sonra bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
- İşçinin ölümü
Listede dikkat çeken bir boşluk var: sözleşme süresinin dolması bu haller arasında yer almaz. İşte tartışmanın kaynağı budur.
Bununla birlikte listede bir yıllık kıdem şartı da vardır. Kanun her geçen tam yıl için otuz günlük ücret öngörür. Dolayısıyla bir yıldan kısa süren bir çalışmada kıdem tazminatı zaten gündeme gelmez.
Süre bitince kıdem tazminatı neden tartışmalı?
Tartışmanın temeli basittir. Kıdem tazminatı belirli fesih hallerine bağlıdır, süre bitimi ise bir fesih değildir. Bu nedenle yargı kararlarında ağırlıklı yaklaşım, süresi dolarak kendiliğinden sona eren belirli süreli sözleşmede kıdem tazminatının doğmayacağı yönündedir.
Ancak bu yaklaşımın istisnaları vardır. Örneğin sözleşme gerçekte belirli süreli değilse, yani sürekli bir iş için hiçbir objektif neden olmadan süre konmuşsa, mahkeme sözleşmeyi belirsiz süreli sayabilir. Bu durumda işverenin “süre doldu” demesi, aslında bir işveren feshi gibi değerlendirilebilir.
Öte yandan bazı özel durumlarda, örneğin emeklilik şartlarını tamamlama ya da askerlik gibi bir nedenle ayrılmada, sözleşmenin türünden bağımsız olarak kıdem hakkı gündeme gelebilir.
Bu yüzden “süre bitti, hiçbir hakkım yok” diye düşünmeyin. Yine de “kesin tazminat alırım” diye de düşünmeyin. Kararlar dosyaya göre değişir. Biz bu konuda kesin bir sonuç söylemiyoruz; somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Zincirleme belirli süreli sözleşme neden önemlidir?
İş Kanunu m.11’in ikinci fıkrası çalışanı önemli bir riske karşı korur. Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste, yani zincirleme yapılamaz. Aksi halde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.
Bu kural pratikte çok sık karşımıza çıkar. Örneğin işveren bir çalışana her yıl yeni bir yıllık sözleşme imzalatır. Böylece işveren her yıl “süre doldu” diyerek çalışanı tazminatsız çıkarma imkanını elinde tutmak ister. Kanun bunu engellemek için zincirleme yasağını getirir.
Ancak esaslı neden varsa durum değişir. Kanun, esaslı nedene dayalı zincirleme sözleşmelerin belirli süreli olma özelliğini koruyacağını yazar. Örneğin her yıl farklı bir projeye bağlı olarak yapılan sözleşmeler bu kapsama girebilir.
Dolayısıyla zincirleme sözleşmede asıl soru şudur: her yenilemenin arkasında gerçek ve objektif bir neden var mı? Yoksa sözleşme belirsiz süreli sayılabilir ve kıdem ile ihbar tazminatı gündeme gelir.
Zincirleme sözleşme belirsiz süreliye dönüşürse ne olur?
Sözleşme belirsiz süreli kabul edilirse, sonuçlar baştan değişir. Çünkü artık “süre doldu” diye bir sona erme yolu yoktur. İşverenin sözleşmeyi yenilememesi, bir fesih gibi değerlendirilebilir.
Bu durumda şu haklar gündeme gelebilir:
- Şartları varsa kıdem tazminatı
- Bildirim süresine uyulmadıysa ihbar tazminatı
- Şartları varsa iş güvencesi hükümleri
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti
Kıdem süreniz de ilk sözleşmenin başlangıç tarihinden hesaplanır. Çünkü kanun belirsiz süreliliği “başlangıçtan itibaren” kabul eder. Ayrıca 1475 sayılı Kanun, kıdemin aynı işverende geçen sürelerin toplamı üzerinden hesaplanacağını yazar.
Örneğin üç yıl boyunca her yıl yenilenen sözleşmelerle çalıştıysanız ve yenilemelerin esaslı bir nedeni yoksa, kıdem süreniz üç yıl olarak tartışmaya açılabilir. Bu hesabı 3 yıl kıdem tazminatı sayfasındaki örnekle karşılaştırabilirsiniz.
Örnek hesap: zincirleme sözleşmede kıdem tazminatı ne tutar?
Örnek hesap: varsayalım üç yıl boyunca her yıl yenilenen bir yıllık sözleşmelerle çalıştınız. Son brüt maaşınız 40.000 TL. Ayrıca her ay düzenli 4.000 TL brüt yemek yardımı alıyorsunuz. Mahkeme yenilemelerin esaslı bir nedene dayanmadığını kabul etti ve sözleşmenizi belirsiz süreli saydı.
Hesabı adım adım yapalım:
- Adım 1: Giydirilmiş brüt ücret = 40.000 + 4.000 = 44.000 TL
- Adım 2: Kıdem süresi = 3 tam yıl
- Adım 3: Brüt kıdem tazminatı = 44.000 x 3 = 132.000 TL
- Adım 4: Brüt tutardan damga vergisini düşünce net tutarı bulursunuz
Bu hesapta tavan uygulamasını dikkate almadık. Gerçek hesapta giydirilmiş ücret, dönemin kıdem tazminatı tavanını aşıyorsa tavan esas alınır. Güncel tavan için kıdem tazminatı tavanı sayfasına bakın. Damga vergisi oranı da değişebilir; güncel oranı GİB’den kontrol edin. Kısacası 132.000 TL, tavan ve vergi öncesi bir üst sınır gibi düşünülmelidir.
Kendi rakamlarınızı kıdem tazminatı hesaplama aracına girerek daha doğru bir sonuç alabilirsiniz.
Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı var mı?
Kural olarak yoktur. İş Kanunu m.17, fesihten önce durumun diğer tarafa bildirilmesini belirsiz süreli iş sözleşmeleri için öngörür. Bildirim süreleri ve ihbar tazminatı da bu maddeye dayanır.
Belirli süreli bir sözleşme ise süre bitince kendiliğinden sona erer. Dolayısıyla ortada bildirim gerektiren bir fesih yoktur. Bu yüzden süresi dolan sözleşmede ihbar tazminatı genellikle gündeme gelmez.
Ancak iki durumda tablo değişebilir:
- Sözleşme zincirleme ya da gerçekte belirsiz süreli sayılırsa
- Süre bitiminden sonra çalışma örtülü olarak devam etmiş ve sözleşme belirsiz süreliye dönmüşse
Bu iki durumda işveren sözleşmeyi bitirmek isterse bildirim sürelerine uymalıdır. Uymazsa ihbar tazminatı doğabilir. Süreleri görmek için ihbar süreleri sayfasına, tutarı görmek için de ihbar tazminatı hesaplama aracına bakın.
İşveren sözleşmeyi süre dolmadan bitirirse ne olur?
Bu durum süre bitiminden tamamen farklıdır. İşveren haklı bir neden olmadan sözleşmeyi süre dolmadan bitirirse, sizin lehinize bir tazminat hakkı doğar.
Türk Borçlar Kanunu m.438 bu konuyu düzenler. İşveren haklı sebep olmaksızın sözleşmeyi derhal feshederse, belirli süreli sözleşmelerde işçi, sözleşme süresine uyulsaydı kazanacağı miktarı tazminat olarak isteyebilir. Kısaca kalan sürenin ücretini talep edebilirsiniz.
Ancak kanun bir indirim de öngörür. Sözleşmenin sona ermesi yüzünden tasarruf ettiğiniz miktar ile başka bir işten elde ettiğiniz ya da bilerek elde etmekten kaçındığınız gelir bu tazminattan düşer. Ayrıca hâkim, durum ve koşullara göre ek bir tazminata da karar verebilir.
Örneğin on iki aylık sözleşmenin altıncı ayında haklı neden olmadan çıkarıldıysanız, kalan altı ayın ücreti tartışma konusu olur. Ancak üçüncü ayda yeni bir işe başladıysanız, o işten kazandığınız tutar tazminattan düşer. Fesih biçimlerini fesih türleri sayfamızda ayrıntılı bulabilirsiniz.
Süre dolunca işsizlik maaşı alabilir misiniz?
Evet, şartları sağlıyorsanız alabilirsiniz. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.51, hizmet akdinin belirli süreli olması halinde bu sürenin bitimi nedeniyle işsiz kalmayı ödenek hakkı veren haller arasında açıkça sayar.
Bu önemli bir avantajdır. Çünkü kıdem tazminatı tartışmalı olsa bile işsizlik ödeneği hakkı doğabilir. Ancak prim şartlarını da sağlamalısınız:
- Son 120 gün hizmet akdine tabi olarak sürekli çalışmış olmak
- Son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak
- İşten ayrıldıktan sonra otuz gün içinde İŞKUR’a başvurmak
Ödenek süresi prim gününüze göre değişir. Kanuna göre 600 gün prim için 180 gün, 900 gün için 240 gün, 1080 gün için 300 gün ödenek alırsınız. Ödenek tutarı ise dönemsel olarak değişir; güncel tutarı Türkiye İş Kurumu üzerinden kontrol edin.
Tahmini tutarı görmek için işsizlik maaşı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Başvuru adımları için işsizlik maaşı şartları ve başvuru yazımıza bakın.
Çıkış kodu belirli süreli sözleşmede neden önemli?
İşveren sizi SGK sistemine işten ayrılış bildirgesiyle bildirir. Bu bildirgede bir çıkış kodu yer alır ve bu kod, ayrılış nedeninizi resmi olarak gösterir.
Sözleşme süresinin dolması için ayrı bir çıkış kodu vardır. Bu kod doğru girilirse işsizlik ödeneği başvurunuz da sorunsuz ilerler. Buna karşılık işveren yanlışlıkla istifa kodu girerse, başvurunuz reddedilebilir.
Bu yüzden ayrıldıktan sonra şunları yapın:
- e-Devlet üzerinden işten ayrılış bildirgenizi kontrol edin.
- Kodun gerçek ayrılış nedeninizle uyumlu olduğuna bakın.
- Bildirgenin bir kopyasını PDF olarak kaydedin.
- Kod yanlışsa işverenden düzeltme isteyin.
Kodların anlamını çıkış kodları sayfamızda bulabilirsiniz. Ayrıca zincirleme sözleşme tartışması varsa, kodun “süre bitimi” olarak girilmesi ileride itiraz etmenize engel değildir. Ancak itirazınızı belgeyle destekleyin.
Süre bittikten sonra çalışmaya devam ederseniz ne olur?
Bu durumla uygulamada sık karşılaşıyoruz. Sözleşmenin süresi dolar, ama kimse yeni bir sözleşme hazırlamaz. Siz de ertesi gün işe gelmeye devam edersiniz ve işveren bunu kabul eder.
Türk Borçlar Kanunu m.430 bu durumu düzenler. Süresi biten sözleşme örtülü olarak sürdürülüyorsa, belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür. Dolayısıyla artık belirli süreli sözleşmenin kuralları değil, belirsiz süreli sözleşmenin kuralları geçerlidir.
Bu dönüşümün sonuçları şunlardır:
- İşveren sizi çıkarmak isterse bildirim sürelerine uymalıdır.
- Şartları varsa kıdem tazminatı hakkınız doğabilir.
- Şartları varsa iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilirsiniz.
Bu yüzden süre bittikten sonra çalıştığınız günleri gösteren bordroları ve dekontları saklayın. Ayrıca işverenin size yeni bir sözleşme imzalatmak istemesi durumunda metni dikkatle okuyun.
Belirli süreli çalışanın yıllık izin hakkı var mı?
Var. Süreli bir sözleşmeyle çalışmanız, yıllık izin hakkınızı ortadan kaldırmaz. Bir yılı doldurduğunuzda belirsiz süreli çalışan emsalinizle aynı izin hakkına sahip olursunuz.
Kanun eşit davranma ilkesini açıkça koyar. Belirli süreli çalışan, ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt sözleşmesi süreli diye farklı işleme tabi tutulamaz. Ayrıca kıdem aranan haklarda belirli süreli çalışana farklı kıdem uygulanamaz.
Sözleşme sona erdiğinde kullanmadığınız izin günlerinin ücreti de size ödenmelidir. İş Kanunu m.59, sözleşme herhangi bir nedenle sona erdiğinde kullanılmayan izin ücretinin son ücret üzerinden ödenmesini ister. Bu kural süre bitimi için de geçerlidir.
Kalan izin gününüzü hesaplamak için yıllık izin hesaplama aracını kullanın. Böylece ayrılırken talep edeceğiniz tutarı önceden bilirsiniz.
Süreli çalışan haklı nedenle ayrılırsa ne olur?
Süreli bir sözleşmeyle çalışmanız, haklı nedenle ayrılma hakkınızı kısıtlamaz. İş Kanunu m.24 bunu açıkça yazar: süresi belirli olsun veya olmasın işçi, kanunda sayılan hallerde sözleşmeyi sürenin bitiminden önce feshedebilir.
Kanunda sayılan haller arasında şunlar yer alır:
- Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesi
- İşverenin işçiye karşı ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları
- Çalışma koşullarının uygulanmaması
- İşin işçinin sağlığı için tehlikeli olması
Bu durumda kıdem tazminatı da gündeme gelir. Çünkü 1475 sayılı Kanun m.14, işçinin haklı nedenle feshini tazminat doğuran haller arasında sayar. Bir yıllık kıdem şartını da sağlamanız gerekir.
Örneğin maaşınız düzenli olarak geç ödeniyorsa, sözleşme süresinin dolmasını beklemek zorunda değilsiniz. Bu konudaki ayrıntılar için maaşım eksik yattı ne yapmalıyım yazımıza bakabilirsiniz. Ancak fesih bildiriminizi yazılı ve gerekçeli yapın.
Eski sözleşme dönemleri kıdem süresine girer mi?
Bu soru zincirleme sözleşmelerde çok önemlidir. 1475 sayılı Kanun, işçilerin kıdemlerinin hizmet akdinin devam etmiş ya da fasılalarla yeniden yapılmış olmasına bakılmaksızın aynı işverenin işyerlerinde çalıştıkları süreler gözönüne alınarak hesaplanacağını yazar.
Yani aynı işverenle ara vererek birden fazla kez çalıştıysanız, bu dönemler kural olarak birleşebilir. Ancak her dönemin nasıl sona erdiği de önem taşır. Örneğin önceki bir dönem için tazminat ödendiyse ya da o dönem tazminat hakkı vermeyen bir şekilde sona erdiyse, birleştirme tartışmalı hale gelebilir.
Bu nedenle şu bilgileri bir tabloda toplayın:
- Her sözleşme döneminin başlangıç ve bitiş tarihi
- Her dönemin sona erme biçimi
- Herhangi bir dönem için ödeme alıp almadığınız
- Dönemler arasındaki boşlukların süresi
Bu tablo, avukatınızın ve arabulucunun işini büyük ölçüde kolaylaştırır. Kıdem sürenizi farklı senaryolarla görmek için kıdem tazminatı hesaplama aracını birkaç kez çalıştırabilirsiniz. Örneğin 1 yıl kıdem tazminatı ve 5 yıl kıdem tazminatı sayfalarındaki örnekler, farkı somut olarak gösterir.
Deneme süresi süreli çalışmada nasıl işler?
Süreli bir sözleşmeye de deneme kaydı konabilir. İş Kanunu m.15’e göre deneme süresi en çok iki ay olabilir. Ancak toplu iş sözleşmesi bu süreyi dört aya kadar uzatabilir.
Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir. Bununla birlikte çalıştığınız günlerin ücreti ve diğer haklarınız saklı kalır. Yani deneme süresinde çıkarılsanız bile o günlerin ücretini alırsınız.
Burada dikkat edilecek bir nokta var. Her yenilemede yeniden deneme süresi konması, zincirleme tartışmasında bir işaret olarak değerlendirilebilir. Çünkü aynı işi yıllardır yapan bir çalışanı her yıl yeniden denemenin makul bir açıklaması zordur.
Bu yüzden her yeni sözleşmede deneme kaydını kontrol edin. Ayrıca sözleşmenizdeki deneme süresinin kanundaki sınırı aşmadığına bakın. Aşıyorsa durumu yazılı olarak sorun.
Süreli çalışan emsalinden daha az ücret alabilir mi?
Alamaz, eğer ayrımı haklı kılan bir neden yoksa. İş Kanunu m.12, süreli sözleşmeyle çalışan işçinin salt sözleşmesi süreli olduğu için belirsiz süreli emsaline göre farklı işleme tabi tutulamayacağını yazar.
Kanun ayrıca para ile ölçülebilen bölünebilir menfaatlerin, çalışılan süreye orantılı olarak verileceğini öngörür. Örneğin yıllık ikramiye ödeyen bir işyerinde altı ay çalışan süreli bir çalışan, ikramiyenin orantılı kısmını isteyebilir.
Bu kuralı kontrol etmek için şunlara bakın:
- Aynı işi yapan belirsiz süreli emsalinizin ücreti
- İkramiye, prim ve sosyal yardımların size de uygulanıp uygulanmadığı
- Kıdem aranan haklarda size farklı bir süre uygulanıp uygulanmadığı
Fark görürseniz önce işverene yazılı olarak sorun. Bordronuzu bordro kontrol aracıyla inceleyerek eksik kalemleri tespit edebilirsiniz. Böylece talebinizi somut rakamlarla desteklersiniz.
Ne yapmalısınız? Süre biterken adım adım kontrol
Sözleşmenizin bitişine yaklaşırken şu sırayı izleyin:
- İlk olarak bütün sözleşmelerinizi tarih sırasıyla yan yana koyun.
- Ardından kaç kez yenilendiğini ve her birinin gerekçesini not edin.
- İşin niteliğinin sürekli mi geçici mi olduğunu değerlendirin.
- Kıdem sürenizi kıdem tazminatı hesaplama aracında görün.
- Ayrıldıktan sonra e-Devlet’te çıkış kodunuzu kontrol edin.
- Otuz gün içinde İŞKUR’a işsizlik ödeneği başvurusu yapın.
- Zincirleme şüphesi varsa bir avukata danışın.
- Son olarak alacaklarınız için gerekirse arabulucuya başvurun.
Bu sıra size hem işsizlik ödeneği hakkını korur hem de olası tazminat taleplerinizi hazırlar. Özellikle ilk iki adım, zincirleme tartışmasının temelini oluşturur.
Belirli süreli sözleşmede en sık yapılan hatalar nelerdir?
Pratikte şu hatalarla sık karşılaşıyoruz:
- Eski sözleşmelerin kopyasını saklamamak
- Süre bitince hiçbir hakkı olmadığını düşünüp işsizlik başvurusu yapmamak
- Otuz günlük İŞKUR başvuru süresini kaçırmak
- Çıkış kodunu kontrol etmemek
- Süre bittikten sonra çalışmaya devam edip bunu belgelememek
- Kesin tazminat beklentisiyle belgesiz dava açmak
En pahalı hata genellikle eski sözleşmeleri kaybetmektir. Çünkü zincirleme tartışmasında her yenilemenin tarihi ve gerekçesi önemlidir. Bu belgeler olmadan iddiayı kanıtlamak zorlaşır.
İkinci sırada İŞKUR süresini kaçırmak gelir. Kıdem tazminatı tartışması aylarca sürebilir. Buna karşılık işsizlik ödeneği hemen başlayabilecek bir gelirdir. Dolayısıyla iki süreci birbirine bağlamayın.
Hangi belgeyle nereye başvurmalısınız?
Hak arama sürecinde doğru kapıyı seçmek zaman kazandırır. İlk adım işverene yazılı başvurudur. Talebinizi tarihli ve açık yazın.
Sonuç alamazsanız şu kapılar açıktır:
- İşsizlik ödeneği için İŞKUR
- Çıkış kodu itirazı ve kayıt sorunları için SGK
- Kıdem, ihbar ve diğer alacaklar için zorunlu arabuluculuk
- Arabuluculukta anlaşma olmazsa iş mahkemesi
Başvurularda şu belgeleri hazır tutun:
- İmzaladığınız bütün süreli sözleşmeler
- Bordrolar ve banka dekontları
- e-Devlet hizmet dökümü ve işten ayrılış bildirgesi
- İşverenle yazışmalar
İşveren ödeme yapmayı reddederse işverenim kıdem tazminatımı ödemiyor yazımızdaki adımları izleyin. Ayrıca işten ayrılan çalışanın genel hakları için istifa eden hakları sayfamıza bakabilirsiniz.
Belirli süreli sözleşme imzalarken neye dikkat etmelisiniz?
Hakkınızı korumak işe girerken başlar. Süreli bir sözleşme önünüze geldiğinde önce şu soruyu sorun: bu işin süreli olmasının gerçek bir nedeni var mı?
İmzalamadan önce şunlara bakın:
- Sözleşmenin bitiş tarihi ya da bitiş koşulu açıkça yazıyor mu?
- Süreyi haklı kılan proje, vekalet ya da sezon gibi bir neden belirtilmiş mi?
- Aynı işverenle daha önce kaç sözleşme imzaladınız?
- Erken fesih halinde ne olacağı yazıyor mu?
Bu soruların cevabı, ileride kıdem ve ihbar tazminatı tartışmasında belirleyici olur. Ayrıca her sözleşmenin bir kopyasını alın ve tarih sırasıyla saklayın.
Unutmayın, sözleşmenin adı tek başına belirleyici değildir. Mahkeme sözleşmenin başlığına değil, işin gerçek niteliğine bakar.
Hakkınızı korumak için hangi belgeyi asla kaybetmemelisiniz?
En önemli belgeleriniz, imzaladığınız bütün belirli süreli sözleşmelerdir. Özellikle ilk sözleşme ve sonraki yenilemeler, zincirleme tartışmasının bel kemiğidir. Bunlar olmadan kıdem sürenizi ilk günden saymak zorlaşır.
İkinci önemli belge e-Devlet hizmet dökümünüzdür. Bu belge aynı işverende kesintisiz çalıştığınızı gösterir. Üçüncü önemli belge ise işten ayrılış bildirgesidir; çünkü işsizlik ödeneği başvurunuz buna dayanır.
Kısacası belirli süreli sözleşme süresinin dolması, her zaman “hiçbir hak yok” anlamına gelmez. İşsizlik ödeneği çoğu durumda açıktır. Kıdem ve ihbar tazminatı ise sözleşmenin gerçek niteliğine bağlıdır. Belgelerinizi saklayın, tutarı kıdem tazminatı hesaplama aracıyla görün ve tartışmalı noktaları bir avukatla değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Belirli süreli sözleşmem bitti, kıdem tazminatı alabilir miyim?
Süre kendiliğinden dolduysa çoğu durumda alamayabilirsiniz. Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı Kanun m.14 süre bitimini sayılan haller arasında saymaz. Yargı kararları da ağırlıklı olarak bu yönde yorumlanır. Ancak sözleşme zincirleme yapılmışsa ya da aslında belirsiz süreliyse sonuç değişebilir; somut durumunuzu bir avukata danışın.
Sözleşmem üst üste yenilendi, ne değişir?
Esaslı bir neden yoksa sözleşmeniz başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. İş Kanunu m.11 bunu açıkça yazar. Bu durumda işverenin sözleşmeyi yenilememesi bir fesih gibi değerlendirilebilir ve kıdem ile ihbar tazminatı gündeme gelebilir. Yenileme tarihlerini gösteren tüm sözleşmeleri saklayın.
Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı var mı?
Kural olarak yoktur. İş Kanunu m.17'deki bildirim süreleri belirsiz süreli sözleşmeler içindir. Süreli sözleşme süre bitince kendiliğinden sona erdiği için bildirim gerekmez. Ancak sözleşme aslında belirsiz süreli sayılırsa ihbar süreleri de uygulanır. Bu nedenle sözleşmenin gerçek niteliğini önce netleştirin.
Süre dolunca işsizlik maaşı alabilir miyim?
Evet, prim şartlarını sağlıyorsanız alabilirsiniz. İşsizlik Sigortası Kanunu m.51, süreli sözleşmenin bitimi nedeniyle işsiz kalmayı ödenek hakkı veren haller arasında sayar. Son 120 gün sürekli çalışmış ve son üç yılda en az 600 gün prim ödemiş olmanız gerekir. Başvuruyu otuz gün içinde yapın.
İşveren sözleşmeyi süre dolmadan bitirirse ne olur?
Haklı bir neden yoksa kalan sürenin ücretini isteyebilirsiniz. Türk Borçlar Kanunu m.438, süreli sözleşmede süreye uyulmaması halinde işçinin süre sonuna kadar kazanacağı miktarı tazminat olarak isteyebileceğini yazar. Bu sürede başka işten kazandığınız gelir tazminattan düşer. Hâkim ayrıca ek bir tazminata da karar verebilir. Ayrıntıları avukatla değerlendirin.
Süre bitti ama çalışmaya devam ettim, sözleşmem ne oldu?
Sözleşmeniz büyük olasılıkla belirsiz süreliye dönüştü. Türk Borçlar Kanunu m.430, süresi biten sözleşmenin örtülü olarak sürdürülmesi halinde belirsiz süreli sözleşmeye dönüşeceğini yazar. Bu durumda ileride işveren sizi çıkarırsa belirsiz süreli sözleşmenin kuralları uygulanır. Çalışmaya devam ettiğinizi gösteren bordroları saklayın.

