İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı Kaç Yıl?

İçindekiler
- İşçilik alacağı zamanaşımı kaç yıl?
- Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasında ne fark var?
- İş Kanunu Ek m.3 ne getirdi?
- Alacak türüne göre işçilik alacağı zamanaşımı tablosu
- Kıdem ve ihbar tazminatında süre ne zaman başlar?
- Ücret ve fazla mesai alacağında süre her ay ayrı işler
- Yıllık izin ücretinde zamanaşımı ne zaman başlar?
- Örnek hesap: hangi alacağınız hâlâ isteyebilir durumda
- Arabuluculuk başvurusu süreyi durdurur mu?
- Zamanaşımını hangi işlemler keser?
- İşe iade için süre neden çok daha kısa?
- Takviminizi nasıl kurarsınız?
- Belirli süreli ve kısmi süreli çalışanlarda zamanaşımı
- Ücret Garanti Fonu ve iflas hâlinde süreler nasıl işler?
- Alacağınızı neden yazılı talep etmelisiniz?
- Sık yapılan hatalar
- Hangi belgeyle nereye başvurmalısınız?
- Faiz ve zamanaşımı ilişkisi
- Emeklilik veya askerlik nedeniyle ayrılanlar
- İşveren zamanaşımı savunması yaparsa ne olur?
- İşçilik alacağı zamanaşımını kaçırmamak için hangi tarihleri not etmelisiniz?
İşçilik alacağı zamanaşımı kaç yıl?
İşçilik alacağı zamanaşımı, kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti için beş yıldır. Kıdem, ihbar ve izin ücretinde süre fesih tarihinde başlar. Ücret ve fazla mesaide ise her ayın alacağı kendi ödeme gününden itibaren ayrı ayrı işler. Arabuluculuk başvurusu süreyi durdurur.
İşten ayrıldıktan sonra çoğu kişi önce dinlenmek, sonra yeni iş aramak ister. Alacak takibi ise genelde aylar sonra akla gelir. Bu yazı, işçilik alacağı zamanaşımı kurallarını alacak türüne göre anlatır, sürenin ne zaman başladığını ve hangi işlemin süreyi durdurduğunu gösterir. Toplam alacağınızı görmek için işten çıkış hesaplama aracını kullanın.
Kısacası beş yıl uzun bir süre gibi görünür. Ancak ücret ve fazla mesai gibi aylık alacaklarda her geçen ay, en eski alacağınızın bir dilimini götürür. Bu yüzden takvimi bugünden kurmak size para kazandırır.
Biz okurlarımızın en çok süre hesabında yanıldığını görüyoruz. Siz her alacak kalemi için başlangıç tarihini ayrı not edin, çünkü fazla mesai ile kıdem tazminatının süresi aynı günden başlamaz.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasında ne fark var?
İki kavram birbirine benzer, ama sonuçları farklıdır. Zamanaşımı, alacağın dava yoluyla istenme gücünü kaybetmesidir. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini ortadan kaldırır.
Zamanaşımında hâkim süreyi kendiliğinden dikkate almaz. İşverenin “bu alacak zamanaşımına uğradı” savunmasını yapması gerekir. Bu savunmayı yapmazsa mahkeme alacağı yine hüküm altına alabilir. Ayrıca süresi dolmuş bir borcu işveren isteyerek öderse, ödediği parayı geri isteyemez.
Hak düşürücü sürede durum farklıdır. Hâkim süreyi kendiliğinden inceler. Süre geçtiyse hak sona erer ve işverenin itiraz etmesine bile gerek kalmaz. İşe iade başvurusu için öngörülen bir aylık süre bu türdendir.
Bu ayrım pratikte önemlidir. Örneğin işe iade süresini kaçırırsanız iade talebiniz sona erer. Ancak kıdem ve ihbar gibi para alacaklarınız kendi zamanaşımı sürelerine bağlı olarak devam eder. Yani bir kapı kapandığında diğerleri hâlâ açık olabilir.
İş Kanunu Ek m.3 ne getirdi?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu’na Ek m.3 hükmünü ekledi. Bu hüküm, kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin feshine bağlı ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücreti için zamanaşımını beş yıl olarak belirler.
Bu değişiklikten önce kıdem tazminatı için on yıllık genel süre geçerliydi. Değişiklik bu süreyi yarıya indirdi. Böylece işçilik alacaklarının büyük kısmı aynı beş yıllık süreye bağlandı.
Ücret alacakları ise zaten Türk Borçlar Kanunu m.147 uyarınca beş yıllık zamanaşımına tabiydi. Fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretleri de ücret niteliği taşıdığı için aynı süreye bağlıdır.
Değişiklikten önce sona eren sözleşmelerde hangi sürenin uygulanacağı ayrı bir sorudur. Bu konuda mahkeme kararları belirleyicidir. Eski bir alacağınız varsa bir avukata danışmanız yararlı olur. Kanun metnini 4857 sayılı İş Kanunu üzerinden okuyabilirsiniz.
Alacak türüne göre işçilik alacağı zamanaşımı tablosu
Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan alacakları ve sürelerin başlangıç noktasını özetler. Kendi durumunuzu bu tabloyla karşılaştırarak hangi alacağınızın ne zaman sona ereceğini görebilirsiniz.
| Alacak | Zamanaşımı | Süre ne zaman başlar |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi |
| İhbar tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi |
| Kötüniyet tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi |
| Yıllık izin ücreti | 5 yıl | Fesih tarihi |
| Aylık ücret | 5 yıl | Her ayın ödeme günü |
| Fazla mesai ücreti | 5 yıl | Her ayın ödeme günü |
| Hafta tatili ve genel tatil ücreti | 5 yıl | Her ayın ödeme günü |
| İşe iade başvurusu | 1 ay (hak düşürücü) | Fesih bildiriminin tebliği |
Tablodaki süreler genel kuralları gösterir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminatlar gibi bazı alacaklar farklı sürelere bağlıdır. Bu tür bir alacağınız varsa somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Kıdem ve ihbar tazminatında süre ne zaman başlar?
Kıdem ve ihbar tazminatı, iş sözleşmesi sona erdiğinde doğar. Bu yüzden zamanaşımı da fesih tarihinde başlar. Fesih tarihi genellikle işten ayrılış bildirgesindeki tarihtir.
Örneğin sözleşmeniz bir yılın mart ayının 10’unda sona erdiyse, beş yıllık süre beş yıl sonraki mart ayının 10’unda dolar. Bu tarihten önce arabulucuya başvurmanız gerekir.
İhbar süresi verilerek yapılan fesihlerde dikkat etmeniz gereken bir nokta vardır. Bu durumda sözleşme ihbar süresinin sonunda sona erer. Yani zamanaşımı da o tarihte başlar. Fesih tarihinizi e-Devlet’teki işten ayrılış kaydından kontrol edin.
Kıdem tutarınızı kıdem tazminatı hesaplama aracıyla, ihbar tutarınızı ise ihbar tazminatı hesaplama aracıyla görebilirsiniz. İşveren ödeme yapmıyorsa izleyeceğiniz yolu işverenim kıdem tazminatımı ödemiyor yazısı anlatır.
Ücret ve fazla mesai alacağında süre her ay ayrı işler
Ücret alacaklarında süre fesih tarihinde değil, her ayın ödeme gününde başlar. Yani her ay yeni bir zamanaşımı takvimi açar. Bu kural fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretleri için de geçerlidir.
Bu kuralın pratik sonucu şudur: beş yıldan eski aylara ait alacaklar, siz hâlâ çalışıyor olsanız bile zamanaşımına uğrayabilir. Kanun iş ilişkisinin devam etmesini bir durma sebebi saymaz. Bu yüzden uzun süredir ödenmeyen fazla mesailer için takibi ertelemeyin.
Örneğin yedi yıldır çalıştığınız bir işyerinde hiç fazla mesai ücreti almadıysanız, bugün başvurduğunuzda yalnız son beş yılın alacağını isteyebilirsiniz. İlk iki yılın alacağı için işveren zamanaşımı savunması yapabilir.
Fazla mesai tutarınızı fazla mesai hesaplama aracıyla hesaplayın. Ödenmeyen mesailer için adımları fazla mesai ücretim ödenmiyor yazısı ayrıntılı anlatır. Eksik yatan maaşlar için ise maaşım eksik yattı yazısına bakabilirsiniz.
Yıllık izin ücretinde zamanaşımı ne zaman başlar?
Kullanmadığınız yıllık izinlerin ücreti, çalışma süresince bir alacak değildir. Çünkü izin, çalışırken kullanılması gereken bir haktır ve işveren bunu paraya çeviremez. Sözleşme sona erdiğinde ise kullanılmayan günler ücret alacağına dönüşür.
Bu yüzden yıllık izin ücretinin zamanaşımı fesih tarihinde başlar. Beş yıllık süre de bu tarihten itibaren işler. Yani yıllarca biriken izin günleriniz, fesihten önce zamanaşımına uğramaz.
Bu kural önemli bir avantaj sağlar. Örneğin on yıl boyunca hiç izin kullanmadıysanız, fesihten sonra bu on yılın tamamına ait izin ücretini isteyebilirsiniz. Ancak işveren izinlerinizi kullandırdığını iddia ederse bunu imzalı izin belgeleriyle ispat etmesi gerekir.
İzin gün sayınızı ve ücretinizi yıllık izin hesaplama aracıyla kontrol edin. Hesaplamada son brüt ücretiniz esas alınır, bu yüzden ücret artışları izin ücretinizi de yükseltir.
Örnek hesap: hangi alacağınız hâlâ isteyebilir durumda
Varsayalım ki bir işyerinde 8 yıl çalıştınız ve sözleşmeniz 3 yıl önce sona erdi. Brüt ücretiniz 45.000 TL idi. Çalıştığınız süre boyunca hiç fazla mesai ücreti almadınız ve 20 gün izniniz kaldı. Bugün durum şöyledir.
- Kıdem tazminatı: fesihten 3 yıl geçti, 2 yıl süreniz var. 8 yıl × 45.000 TL = 360.000 TL brüt (tavan altı varsayımıyla).
- İhbar tazminatı: aynı şekilde 2 yıl süreniz var. 8 hafta × 7 gün × 1.500 TL = 84.000 TL brüt.
- Yıllık izin ücreti: 2 yıl süreniz var. 20 gün × 1.500 TL = 30.000 TL brüt.
- Fazla mesai: yalnız son 5 yılın ayları istenebilir durumda. Fesihten önceki 2 yılın mesaisi hâlâ süre içinde, daha eskileri büyük ölçüde zamanaşımına girdi.
| Alacak | Kalan süre | Brüt tutar (örnek) |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 2 yıl | 360.000 TL |
| İhbar tazminatı | 2 yıl | 84.000 TL |
| Yıllık izin ücreti | 2 yıl | 30.000 TL |
| Fazla mesai | Yalnız son 5 yılın ayları | Kayda göre değişir |
Bu örnek, beklemenin en çok fazla mesai alacağında kayıp yarattığını gösterir. Kendi rakamlarınızı işten çıkış hesaplama aracında görebilirsiniz.
Arabuluculuk başvurusu süreyi durdurur mu?
İş Mahkemeleri Kanunu m.3, arabuluculuk sürecinin zamanaşımına etkisini açıkça düzenler. Arabulucuya başvurduğunuz tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
Bu kural size önemli bir güvence verir. Süreniz dolmak üzereyse önce arabuluculuk bürosuna başvurun. Başvuru tarihi, süreyi o noktada dondurur. Arabuluculuk bittikten sonra süre kaldığı yerden devam eder.
Durma ile kesilme farklı şeylerdir. Durmada süre donar ve sonra kalan kısım işlemeye devam eder. Kesilmede ise süre baştan başlar. Arabuluculuk süreyi durdurur, kesmez.
Bu yüzden son tutanak tarihini mutlaka not edin. Örneğin başvurduğunuzda sürenizin bitmesine 10 gün kalmışsa, son tutanaktan sonra yalnız 10 gününüz kalır. Bu sürede dava açmanız gerekir. Arabuluculuk sürecinin ayrıntıları için kategori sayfamızdaki işten ayrılma rehberleri listesine göz atabilirsiniz.
Zamanaşımını hangi işlemler keser?
Bazı işlemler zamanaşımını keser ve süreyi baştan başlatır. Türk Borçlar Kanunu m.154 bu işlemleri sayar. İşçilik alacakları açısından en önemlileri şunlardır.
İlk olarak işverenin borcu ikrar etmesi süreyi keser. Örneğin işveren size yazılı olarak “fazla mesai alacağınızı ödeyeceğiz” derse veya kısmi ödeme yaparsa, süre o tarihten itibaren yeniden başlar. Bu yüzden işverenin yazılı beyanlarını saklayın.
İkinci olarak dava açmak ve icra takibi başlatmak süreyi keser. Ancak işçilik alacaklarında dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur. Yani pratikte önce arabulucuya, sonra mahkemeye gidersiniz.
Üçüncü olarak taraflar arasında yapılan bir ödeme planı da süreyi kesebilir. Ödeme planında borcun miktarı ve vadesi açıkça yer almalıdır. Kısacası işverenle yaptığınız her yazışma ileride sürenin hesabında önem taşır.
İşe iade için süre neden çok daha kısa?
İşe iade talebi para alacaklarından farklı bir süreye bağlıdır. İş Kanunu m.20, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmayı şart koşar.
Arabuluculukta anlaşma çıkmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmanız gerekir. Bu süreler hak düşürücüdür; yani bir gün bile geç kalırsanız talebiniz sona erer.
İşe iade için ayrıca bazı koşullar gerekir. İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışmalı, kıdeminiz en az altı ay olmalı ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyor olmalısınız. Bu koşulları sağlamıyorsanız işe iade yolu açık değildir, ancak para alacaklarınız devam eder.
İşe iade başvurusu yaparken para alacaklarınızı da aynı başvuruda ileri sürebilirsiniz. Böylece tüm uyuşmazlığı tek bir süreçte çözersiniz. Fesih türlerinin sonuçlarını fesih türleri sayfasında karşılaştırabilirsiniz.
Takviminizi nasıl kurarsınız?
Zamanaşımını kaçırmamanın en kolay yolu basit bir takvim tutmaktır. Aşağıdaki adımları izleyin.
- Fesih tarihinizi e-Devlet’teki işten ayrılış kaydından alın.
- Bu tarihe beş yıl ekleyin; kıdem, ihbar ve izin için son gününüz budur.
- Ödenmeyen her ayın ücret ve mesai alacağını ayrı ayrı listeleyin.
- Her ay için beş yıllık son günü yanına yazın.
- En yakın son güne göre başvuru tarihinizi planlayın, en az birkaç ay pay bırakın.
- Arabuluculuk başvurusu yaptığınızda başvuru ve son tutanak tarihlerini takvime ekleyin.
- Dava için kalan süreyi hesaplayın ve telefonunuza hatırlatıcı kurun.
Bu takvim, hem sizin hem de avukatınızın işini kolaylaştırır. Ayrıca işverenle görüşürken süre baskısını doğru değerlendirirsiniz. İş günü hesabı gerekiyorsa iş günü hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.
Belirli süreli ve kısmi süreli çalışanlarda zamanaşımı
Belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar da aynı beş yıllık kurala tabidir. Sözleşme süresi dolduğunda iş ilişkisi sona erer ve fesihe bağlı alacakların süresi o gün başlar. Ancak belirli süreli sözleşmenin sona ermesi kural olarak ihbar tazminatı doğurmaz.
Burada dikkat etmeniz gereken bir nokta vardır. Zincirleme şekilde yenilenen belirli süreli sözleşmeler, esaslı bir neden yoksa belirsiz süreli sayılabilir. Bu durumda ihbar tazminatı ve işe iade hakkı gündeme gelir. Yani sözleşmenizin türü, hangi alacakları isteyebileceğinizi doğrudan etkiler.
Kısmi süreli çalışanlar için de kurallar değişmez. Kıdem, ihbar ve izin ücretinin zamanaşımı fesihle başlar. Ücret ve fazla çalışma alacaklarında ise her ay ayrı işler. Kısmi süreli işte haftalık sürenin aşılması “fazla sürelerle çalışma” olarak ücret alacağı doğurur ve bu alacak da beş yıllık süreye bağlıdır.
Dönemsel işlerde, örneğin her sezon yeniden başlayan otel çalışmalarında, iş ilişkisinin sona erip ermediği tartışmalı olabilir. Sözleşme askıda kalıyorsa fesih tarihi daha ileriye kayar. Bu ayrım işçilik alacağı zamanaşımı hesabını tamamen değiştirebileceği için belgelerinizi bir avukata gösterin.
Ücret Garanti Fonu ve iflas hâlinde süreler nasıl işler?
İşveren ödeme güçlüğüne düştüyse süreler daha da önem kazanır. İflas, konkordato veya işyerinin kapanması hâlinde alacak takibi uzun sürer. Bu süreçte zamanaşımını kaçırmamak için alacağınızı ilgili masaya veya komisere zamanında bildirin.
İŞKUR bünyesindeki Ücret Garanti Fonu, işverenin ödeme güçlüğü hâlinde son üç aylık ücreti karşılar. Fon tazminat ödemez. Fona başvuru için de belirli süre ve şartlar vardır, bu yüzden işyeri kapandığında hemen bilgi alın.
İflas masasına alacak kaydettirmek, alacağınızı sıraya sokar. İşçi alacakları imtiyazlı sıradadır. Ancak kaydı geciktirirseniz paylaştırmada geride kalabilirsiniz. Kısacası işveren zor durumdaysa beklemek size hiçbir avantaj sağlamaz.
Son olarak şirketin bir grup yapısına ait olup olmadığını araştırın. Organik bağ bulunan şirketler birlikte sorumlu tutulabilir. Böyle bir durumda alacağınızı ödeme gücü olan diğer şirkete de yöneltebilirsiniz. Bu araştırmayı da süreleriniz dolmadan tamamlayın.
Alacağınızı neden yazılı talep etmelisiniz?
Zamanaşımı süreniz dolmamış olsa bile alacağınızı bir an önce yazılı olarak talep edin. Yazılı talep, işverene borcunu hatırlatır ve ileride ne zaman harekete geçtiğinizi kanıtlar. Ayrıca bazı alacaklarda faizin başlaması için işverenin temerrüde düşmesi gerekir; yazılı talep bu konuda da işinize yarar.
Talebi noter ihtarnamesiyle gönderebilirsiniz. Daha basit bir yol olarak kayıtlı elektronik posta veya iadeli taahhütlü mektup da kullanabilirsiniz. Önemli olan, içeriğin ve gönderim tarihinin kanıtlanabilir olmasıdır.
Yazınızda her alacağı ayrı bir satırda gösterin. Kıdem, ihbar, izin ücreti, fazla mesai ve varsa ödenmeyen maaşı ayrı ayrı yazın. Tutarı bilmiyorsanız yaklaşık bir rakam yazın ve kesin hesabın ileride yapılacağını belirtin. Bu yöntem, ileride tutarı artırmanıza engel olmaz.
Ancak şunu unutmayın: yazılı talep tek başına zamanaşımını kesmez. Süreyi kesen şey işverenin borcu kabul etmesi, dava veya icra takibidir. Süreyi durduran şey ise arabuluculuk başvurusudur. Yani yazılı talep iyi bir başlangıçtır, ama takvimdeki son günü değiştirmez.
Sık yapılan hatalar
En sık yapılan hata, beş yılın her alacak için fesih tarihinde başladığını düşünmektir. Oysa ücret ve fazla mesaide süre her ay ayrı işler. Bu yanılgı, en eski aylara ait alacakların kaybına yol açar.
İkinci hata, işveren sözlü olarak “ödeyeceğiz” dediği için beklemektir. Sözlü vaat, ispat edilemediği sürece süreyi kesmez. Bu yüzden her vaadi yazıya dökün veya e-postayla teyit edin.
Üçüncü hata, arabuluculuk bittikten sonra kalan süreyi hesaplamamaktır. Arabuluculuk süreyi yalnız durdurur. Son tutanaktan sonra süre devam eder ve bazen çok kısa bir zaman kalır.
Dördüncü hata, işe iade süresini para alacaklarının süresiyle karıştırmaktır. İşe iade için yalnız bir aylık süre vardır. Bu süreyi kaçıran işçi, para alacaklarının da bittiğini sanıp hiç başvurmaz. Oysa para alacakları için beş yıllık süre hâlâ devam ediyor olabilir.
Hangi belgeyle nereye başvurmalısınız?
İşçilik alacaklarında ilk durak adliyedeki arabuluculuk bürosudur. Başvuruyu işverenin yerleşim yerindeki veya işi fiilen yaptığınız yerdeki büroya yaparsınız. Başvuru için kimliğiniz ve işverenin unvan ile adres bilgileri yeterlidir.
Arabuluculuk sürecinde talebinizi belgelerle desteklemeniz gerekir. Aşağıdaki tablo, hangi belgenin neyi kanıtladığını gösterir.
| Belge | Kanıtladığı konu |
|---|---|
| Hizmet dökümü | Çalışma süresi ve fesih tarihi |
| Bordrolar | Ücret ve ödenen kalemler |
| Banka dökümleri | Gerçekte ödenen tutarlar |
| Giriş çıkış kayıtları | Fazla mesai saatleri |
| Yazışmalar ve mesajlar | Borç ikrarı, talimatlar |
| İzin belgeleri | Kullanılan ve kalan izin günleri |
Hizmet dökümünüzü nasıl okuyacağınızı e-Devlet hizmet dökümü nasıl okunur yazısı anlatır. Çıkış kodu yanlışsa çıkış kodum yanlış girildi yazısındaki adımları izleyin.
Faiz ve zamanaşımı ilişkisi
Alacağınızın faizi de zamanaşımına bağlıdır. Faiz, ana alacakla birlikte istenir. Ana alacak zamanaşımına uğrarsa faiz de aynı akıbeti paylaşır.
Kıdem tazminatında faiz fesih tarihinden itibaren işler ve mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı esas alınır. Diğer alacaklarda ise faiz başlangıcı, işverenin temerrüde düştüğü tarihe bağlıdır. Temerrüt için genellikle bir ihtar veya arabuluculuk başvurusu gerekir.
Bu nedenle erken başvurmanın iki avantajı vardır. İlk olarak alacaklarınızı zamanaşımından korursunuz. Ayrıca faiz başlangıcını öne çekersiniz. Böylece geç ödeme, işveren için daha maliyetli hâle gelir.
Uzun süren uyuşmazlıklarda faiz, ana alacağın önemli bir kısmına ulaşabilir. Bu yüzden faiz talebini başvurunuzda açıkça yazın. Talep etmediğiniz faizi mahkeme kendiliğinden vermez.
Emeklilik veya askerlik nedeniyle ayrılanlar
Emeklilik, askerlik veya evlilik nedeniyle ayrılan işçi de aynı zamanaşımı kurallarına tabidir. Kıdem tazminatı için süre ayrılış tarihinde başlar ve beş yıl sürer.
Bu gruptaki çalışanlar çoğu zaman tazminat talebini unutur. Özellikle emeklilik sonrası uzun bir dinlenme dönemi geçiren kişiler, süreyi kaçırma riskiyle karşılaşır. Bu nedenle emeklilik dilekçenizi verdiğiniz gün takviminizi kurun.
Askerlik nedeniyle ayrılan çalışanlar için durum biraz daha karmaşıktır. Askerlik süresi boyunca başvuru yapmak zor olabilir. Ancak bu durum kendiliğinden bir durma sebebi oluşturmayabilir. Bu yüzden askere gitmeden önce bir vekil aracılığıyla başvuruyu başlatmayı değerlendirin.
Emeklilik tarihinizi planlıyorsanız ne zaman emekli olurum aracı hak kazanma tarihinizi gösterir. Ayrılış türlerinin karşılaştırması için istifa eden hakları sayfasına bakabilirsiniz.
İşveren zamanaşımı savunması yaparsa ne olur?
İşveren arabuluculukta veya davada zamanaşımı savunması yapabilir. Bu savunma, hangi alacakların süresi dolduğunu tartışmaya açar. Sizin göreviniz, alacaklarınızı ay ay ayırarak hangilerinin hâlâ süre içinde olduğunu göstermektir.
Bu noktada hazırladığınız takvim çok işe yarar. Her alacağın başlangıç ve bitiş tarihini gösteren bir liste, işverenin genel itirazını somut bir zemine taşır. Böylece yalnız süresi dolan alacaklar düşer, diğerleri devam eder.
Ayrıca süreyi kesen bir işlem varsa bunu ileri sürün. Örneğin işverenin yazılı bir ödeme sözü veya kısmi ödeme dekontu, sürenin yeniden başladığını gösterebilir. Bu belgeler zamanaşımı savunmasını zayıflatır.
Son olarak işveren zamanaşımı savunmasını süresinde yapmazsa bu hakkı kaybedebilir. Bu konu usul kurallarına bağlıdır ve somut dosyaya göre değişir. Davayı bir avukatla yürütüyorsanız bu noktayı mutlaka konuşun.
İşçilik alacağı zamanaşımını kaçırmamak için hangi tarihleri not etmelisiniz?
İşçilik alacağı zamanaşımı çoğu alacak için beş yıldır. Kıdem, ihbar, kötüniyet ve izin ücretinde süre fesih tarihinde başlar. Ücret, fazla mesai ve tatil ücretlerinde ise her ay kendi ödeme gününden itibaren ayrı işler.
Arabuluculuk başvurusu süreyi durdurur, ama kesmez. İşverenin yazılı borç ikrarı veya kısmi ödemesi ise süreyi keser ve baştan başlatır. İşe iade için bir aylık hak düşürücü süre vardır ve bu süre para alacaklarının süresinden bağımsızdır.
Takviminizi bugünden kurun, belgelerinizi toplayın ve en yakın son güne göre başvurunuzu planlayın. Böylece hiçbir alacağınızı süre nedeniyle kaybetmezsiniz.
Son bir öneri olarak, tüm belgelerinizi tek bir klasörde ve en az iki ayrı yerde saklayın. Telefonunuz veya bilgisayarınız bozulursa yedek kopya işinizi kurtarır. Ayrıca takviminizi bir yakınınızla paylaşın; böylece önemli bir tarih yaklaştığında sizi uyaran biri olur. Küçük bir düzen, beş yıl gibi uzun görünen bir sürenin sessizce dolmasını önler ve emeğinizin karşılığını almanızı sağlar. Unutmayın, süreyi takip etmek tamamen sizin elinizde olan tek adımdır ve bu adım hiçbir masraf gerektirmez.
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?
Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır. Süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte başlar. Daha önce bu alacak için on yıllık süre geçerliydi, ancak 7036 sayılı Kanun ile İş Kanunu'na eklenen hüküm süreyi beş yıla indirdi. Değişiklikten önce sona eren eski sözleşmelerde farklı bir sonuç çıkabileceği için bu durumda avukata danışın.
Fazla mesai alacağı için kaç yıl geriye gidebilirim?
Fazla mesai ücret niteliğinde bir alacaktır ve beş yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak süre her ay için ayrı işler. Yani her ayın fazla mesai alacağı, o ayın ücret ödeme gününden itibaren beş yıl içinde zamanaşımına uğrar. Bu nedenle başvuruyu geciktirdiğiniz her ay, en eski bir aylık alacağınızı kaybetmenize yol açabilir.
Çalışırken alacağımı istersem zamanaşımı işler mi?
Ücret ve fazla mesai alacaklarında zamanaşımı siz çalışmaya devam ederken de işler. Kanun bu alacaklar için iş ilişkisinin sürmesini bir durma sebebi saymaz. Kıdem, ihbar ve izin ücretinde ise süre fesihle başlar. Bu yüzden uzun yıllar çalıştığınız bir işyerinde ödenmeyen mesailerinizi takip etmeyi ertelemeyin.
Arabulucuya başvurmak zamanaşımını durdurur mu?
Durdurur. Arabulucuya başvurduğunuz tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı işlemez, hak düşürücü süreler de akmaz. Arabuluculuk bitince süre kaldığı yerden devam eder. Bu nedenle sürenin dolmasına az kaldıysa önce arabuluculuk bürosuna başvurun, ardından son tutanak tarihini not edip dava için kalan süreyi hesaplayın.
Zamanaşımı dolduysa alacağım tamamen yok mu olur?
Alacak tamamen ortadan kalkmaz, ancak dava yoluyla istenme gücünü kaybeder. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz, işverenin bu savunmayı ileri sürmesi gerekir. İşveren zamanaşımı savunması yapmazsa alacak yine hüküm altına girebilir. Ayrıca işveren süre dolduktan sonra borcu öderse ödediğini geri isteyemez.
İşe iade davası için süre ne kadar?
İşe iade için süre çok daha kısadır ve hak düşürücü niteliktedir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Arabuluculukta anlaşma çıkmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açmanız gerekir. Bu süreleri kaçırırsanız işe iade talebinde bulunamazsınız, ancak para alacaklarınız ayrı sürelere tabidir.

