Bu sayfada
Fazla sürelerle çalışma ne demek?
4857 sayılı İş Kanunu m.41/3 fazla sürelerle çalışmayı, haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, bu ortalama süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışma olarak tanımlar. Her fazla saat için normal saatlik ücret %25 artırılarak ödenir; 45 saati aşan kısım ise %50 zamlı fazla çalışmadır. İşçi ücret yerine her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanmayı seçebilir. Fazla çalışmadaki yazılı onay şartı, 270 saat yıllık sınır ve yasaklı işçi grupları fazla sürelerle çalışma için de geçerlidir. Kısmi süreli (part-time) çalışanların sözleşme saatini aşan çalışmaları da bu kapsamda değerlendirilir.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım sözleşmenizde haftalık 40 saat yazıyor ve brüt ücretiniz 54.000 ₺. Saatlik ücret 54.000 / 225 = 240 ₺. Bir hafta 50 saat çalıştınız: 40 ile 45 arası 5 saat fazla sürelerle çalışma 240 × 1,25 × 5 = 1.500 ₺; 45 ile 50 arası 5 saat fazla çalışma 240 × 1,5 × 5 = 1.800 ₺. O hafta toplam 3.300 ₺ brüt ek ücret hak edersiniz.
Bu terimle hesap yapın
Fazla Mesai Hesaplama
Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti
Fazla sürelerle çalışma ile fazla çalışma arasındaki fark nedir?
İkisi de normal çalışma süresini aşan çalışmadır, fark eşikte ve zam oranındadır. Haftalık 45 saati aşan kısım fazla çalışmadır ve %50 zamlı ödenir. Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında (örneğin 40 saat) belirlenmişse, 40 ile 45 saat arasındaki kısım fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlı ödenir. Sözleşmede süre yazmıyorsa yasal 45 saat esas alınır ve fazla sürelerle çalışma hiç doğmaz. Bu nedenle haftalık 40 saat çalışan ofis işçisinin 45 saate kadar yaptığı ek çalışmanın normal ücretle ödenmesi eksik ödemedir. İki kalemi birlikte fazla mesai hesaplama aracında görebilirsiniz.
Kısmi süreli çalışanda fazla sürelerle çalışma nasıl uygulanır?
Haftalık 20 saat sözleşmeli bir part-time çalışan 28 saat çalışırsa aradaki 8 saat fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlı ödenir; 45 saati aşmadığı sürece %50'lik fazla çalışma oluşmaz. Yargıtay, kısmi süreli sözleşmelerde işçinin sürekli olarak sözleşme saatinin çok üzerinde çalıştırılmasını sözleşmenin fiilen tam süreliye dönüştüğü şeklinde yorumlayabilir; bu durumda ücret, yıllık izin ve prim günü tam süreli esaslara göre hesaplanır. Kısmi süreli çalışanın ücret ve prim hesabı için kısmi süreli maaş hesaplama aracına, izin hakkı için part-time çalışanın yıllık izni yazısına bakın.
Serbest zaman seçeneği nasıl kullanılır?
- İşçi, fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman isteyebilir (fazla çalışmada 1 saat 30 dakika).
- Talep yazılı yapılır; işveren serbest zamanı 6 ay içinde, işçinin isteğini dikkate alarak ve iş günlerinde kullandırır.
- Serbest zaman kullanılan günlerde ücret kesilmez.
- İşçi seçim yapmazsa ücret ödenir; işveren tek taraflı olarak izin verip ücret ödememeyi seçemez.
Serbest zaman kullanılmadan iş sözleşmesi sona ererse kullanılmayan süre ücret olarak ödenir.
Denkleştirme ve telafi çalışması bu hesabı nasıl etkiler?
Denkleştirme uygulanan işyerlerinde haftalık süre iki aylık (toplu sözleşmeyle dört aylık) dönemde ortalama alınır; dönem ortalaması sözleşme saatini aşmadıkça bazı haftalarda daha uzun çalışma fazla sürelerle çalışma doğurmaz, ancak günlük 11 saat sınırı her halde geçerlidir. Telafi çalışması ise zorunlu nedenlerle çalışılmayan sürelerin 4 ay içinde telafi edilmesidir; günde 3 saati ve 11 saatlik günlük sınırı aşmamak kaydıyla yapılan telafi çalışması ne fazla çalışma ne de fazla sürelerle çalışma sayılır, zamsız ödenir. İşverenin "telafi" adı altında sürekli ek çalışma yaptırması bu kapsama girmez; 4 aylık süre ve yazılı bildirim şartı aranır.
Fazla sürelerle çalışma ücreti ödenmezse ne yapılır?
İşverenlerin çoğu 45 saate kadar olan çalışmayı normal ücretle öder ve %25 zammı atlar; bu, sözleşmede 40 saat yazan işyerlerinde en yaygın eksik ödeme kalemidir. Önce iş sözleşmenizdeki haftalık süreyi ve fiili çalışma saatlerinizi karşılaştırın; giriş çıkış kayıtlarını saklayın. Ardından işverene yazılı başvuru yapın. Ödeme yapılmazsa alacak 5 yıllık zamanaşımı içinde arabuluculuk ve iş mahkemesi yoluyla talep edilir; ödenmeyen ücret 4857 m.24/II-e kapsamında haklı fesih nedeni de olur. Sözleşmede haftalık süre yazmıyor ama işyerinde fiilen 40 saat çalışılıyorsa Yargıtay bu uygulamayı sözleşme hükmü gibi değerlendirebilir; bu durumda da 40 saatin üstü %25 zamlıdır. İspat için tanık ve e-posta saatleri kullanılabilir.
Dayanak ve kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 (mevzuat.gov.tr)
- Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği
- 4857 sayılı İş Kanunu m.13 (kısmi süreli çalışma)
İlgili terimler
Fazla mesai (fazla çalışma)
Haftalık 45 saati aşan çalışmadır; her saati normal saatlik ücretin %50 artırılmış tutarıyla ödenir, yılda 270 saati geçemez ve işçinin yazılı onayını gerektirir; gece çalışmasında günlük 7,5 saati aşan kısım da fazla mesaidir.
Maaş ve bordroÇıplak ücret
Çıplak ücret, yemek, yol, ikramiye gibi yan haklar hariç tutularak yalnızca iş sözleşmesinde yazan temel brüt ücrettir; yıllık izin, fazla mesai ve tatil ücretleri bu tutar üzerinden hesaplanır.
İzin ve çalışma süresiDenkleştirme
Tarafların anlaşmasıyla haftalık 45 saatlik çalışma süresinin iş günlerine eşit dağıtılmayıp, 2 aylık (toplu sözleşmeyle 4 aylık) dönemde ortalama 45 saati aşmamak ve günde 11 saati geçmemek kaydıyla farklı dağıtılmasıdır.
İzin ve çalışma süresiTelafi çalışması
Zorunlu nedenle, tatil öncesi ve sonrası veya işçinin talebiyle çalışılmayan sürelerin, 4 ay içinde günde en fazla 3 saat ek çalışmayla ve zamsız olarak telafi edilmesidir.

