Bu sayfada
Fazla mesai (fazla çalışma) ne demek?
4857 sayılı İş Kanunu m.41 uyarınca fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Her fazla saat için normal saatlik ücret %50 zamlı ödenir; işçi isterse ücret yerine her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir. Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir; onay her yıl yenilenmek yerine sözleşmeyle alınabilir ve işçi 30 gün önceden bildirerek geri alabilir. Yıllık fazla çalışma toplamı 270 saati aşamaz. Saatlik ücret, aylık çıplak brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. Gece çalışmasında 7,5 saati, sağlık kuralları bakımından günde en fazla 7,5 saat çalışılabilecek işlerde bu sınırı aşan çalışma da fazla çalışma sayılır. 18 yaş altı işçiler ve gebe, yeni doğum yapmış ve emziren kadınlar fazla çalıştırılamaz.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım brüt ücretiniz 45.000 ₺ ve bu ay 20 saat fazla mesai yaptınız. Saatlik ücret 45.000 / 225 = 200 ₺; fazla mesai saat ücreti 200 × 1,5 = 300 ₺; 20 saat için brüt 6.000 ₺ fazla mesai ücreti hak edersiniz. Bu tutardan SGK, işsizlik, gelir ve damga vergisi kesilir; %15 dilimde net yaklaşık 4.260 ₺ elinize geçer.
Bu terimle hesap yapın
Fazla Mesai Hesaplama
Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti
Fazla mesai nasıl hesaplanır?
Hesap üç adımdır: aylık çıplak brüt ücret 225'e bölünerek saatlik ücret bulunur (30 gün × 7,5 saat); saatlik ücret 1,5 ile çarpılır; sonuç fazla saat sayısıyla çarpılır. Yemek, yol, prim ve ikramiye bu hesaba girmez. Haftalık 45 saat sınırı aşılmadığı sürece günlük 11 saate kadar çalışma fazla mesai doğurmaz, çünkü sınır haftalıktır; sözleşmeyle haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse 45 saate kadar olan kısım fazla sürelerle çalışma sayılır ve %25 zamlı ödenir. Hesabı fazla mesai hesaplama aracıyla yapabilirsiniz.
Fazla mesai için onay gerekir mi, reddedilebilir mi?
Evet, işçinin yazılı onayı gerekir. Onay iş sözleşmesine madde olarak konabilir; bu durumda her yıl yenilenmesi gerekmez, ancak işçi 30 gün önceden yazılı bildirimle onayını geri alabilir. Onay vermeyen işçi fazla çalışmaya zorlanamaz ve bu nedenle işten çıkarılırsa fesih geçersizdir. Zorunlu nedenler (arıza, acil iş) ve olağanüstü hallerde onay aranmaz. Yıllık sınır 270 saattir; aşılması işçiye haklı fesih hakkı verir, ödenmesi de gerekir. Onayla ilgili ayrıntı için fazla mesai onayı imzalamak zorunlu mu yazısına bakın.
Fazla mesai ücreti ödenmiyorsa ne yapmalısınız?
- Giriş çıkış kayıtlarını (turnike, parmak izi, e-posta saatleri) ve mesai listelerini toplayın; ispat yükü işçidedir ama kayıt tutmak işverenin görevidir.
- İşverene yazılı talep gönderin; ödeme yapılmazsa 4857 m.24/II-e uyarınca haklı fesih yapıp kıdem tazminatı talep edebilirsiniz.
- Alacak 5 yıllık zamanaşımına tabidir; dava öncesi zorunlu arabuluculuk şarttır.
- Bordroda "fazla mesai dahil" ibaresi varsa Yargıtay, yıllık 270 saate kadar olan kısmın ücrete dahil sayılabileceğini kabul eder; aşan kısım ayrıca ödenmelidir.
Adım adım yol haritası için fazla mesai ücretim ödenmiyor rehberine bakın.
Hafta tatili, bayram ve gece çalışmasında fazla mesai nasıl olur?
Hafta tatilinde çalışan işçi o gün için çalışmadan hak ettiği ücretin yanında bir günlük ücret daha alır; Yargıtay uygulamasında hafta tatili çalışması fazla çalışma sayıldığından toplamda 2,5 yevmiye ödenir. Genel tatilde çalışma ise 1 günlük ek ücret doğurur, fazla mesai sayılmaz; ancak o gün 7,5 saati aşan çalışma ayrıca %50 zamlı ödenir. Gece çalışmasında günlük 7,5 saat sınırı aşılırsa haftalık toplam 45 saati geçmese bile aşan kısım fazla mesaidir. Denkleştirme uygulanan işyerlerinde iki aylık dönem ortalaması 45 saati aşmadıkça bazı haftalarda 45 saatin üzerine çıkılması fazla mesai sayılmaz. Bu kalemleri hafta tatili ücreti ve gece çalışması terimlerinde ayrıntılı bulabilirsiniz.
Fazla mesai nasıl ispatlanır?
Fazla mesai iddiasında ispat yükü işçidedir, ancak çalışma sürelerini kayıt altına alma yükümlülüğü işverene aittir. İşveren turnike, parmak izi veya puantaj kaydı sunamıyorsa işçinin tanıkla ispatı kabul edilir; Yargıtay bu durumda hayatın olağan akışına göre makul bir süre belirler ve genellikle hesaplanan tutardan takdiri indirim yapar. En güçlü deliller şunlardır: elektronik giriş çıkış kayıtları, iş e-postalarının saatleri, vardiya çizelgeleri, mesaj yazışmaları ve işyerindeki diğer çalışanların tanıklığı. Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ve siz ihtirazi kayıt koymadan imzaladıysanız, o aylar için daha fazla mesai yaptığınızı ancak yazılı belgeyle ispatlayabilirsiniz. Bu yüzden bordroya "fazla mesai eksik" şerhi düşmek ileride hak kaybını önler.
Dayanak ve kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 (mevzuat.gov.tr)
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği
- ÇSGB çalışma süreleri
İlgili terimler
Fazla sürelerle çalışma
Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmiş işyerlerinde, bu süreyi aşan ama 45 saati geçmeyen çalışmadır; her saati %25 zamlı ödenir, 45 saati aşan kısım ise %50 zamlı fazla çalışmadır.
Maaş ve bordroÇıplak ücret
Çıplak ücret, yemek, yol, ikramiye gibi yan haklar hariç tutularak yalnızca iş sözleşmesinde yazan temel brüt ücrettir; yıllık izin, fazla mesai ve tatil ücretleri bu tutar üzerinden hesaplanır.
İzin ve çalışma süresiDenkleştirme
Tarafların anlaşmasıyla haftalık 45 saatlik çalışma süresinin iş günlerine eşit dağıtılmayıp, 2 aylık (toplu sözleşmeyle 4 aylık) dönemde ortalama 45 saati aşmamak ve günde 11 saati geçmemek kaydıyla farklı dağıtılmasıdır.
İzin ve çalışma süresiGece çalışması
Saat 20.00 ile 06.00 arasında yapılan ve günde 7,5 saati aşamayan çalışmadır; 7,5 saati aşan kısım haftalık 45 saat dolmasa bile fazla mesai sayılır ve gece postaları en fazla 2 haftada bir değiştirilir.

