Bu sayfada
Ücretsiz izin ne demek?
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin sona ermeden askıya alındığı, işçinin iş görme ve işverenin ücret ödeme borcunun durduğu süredir. 4857 sayılı İş Kanunu iki kanuni ücretsiz izin tanır: analık izninin bitiminden itibaren 6 aya kadar ücretsiz izin (m.74) ve yıllık izni başka şehirde geçirecek işçiye 4 güne kadar yol izni (m.56). Bunlar dışında ücretsiz izin, çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır; m.22 gereği işverenin yazılı teklifi ve işçinin 6 iş günü içinde yazılı kabulü gerekir. İşverenin tek taraflı ücretsiz izni haksız fesih olarak değerlendirilir. Ücretsiz izinde SGK primi bildirilmez, prim günü işlemez; eksik gün kodu ile bildirilir. Kıdem süresi hesabında kanuni haller dışındaki ücretsiz izin günleri dikkate alınmaz.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım brüt ücretiniz 45.000 ₺ ve ekim ayında 10 gün ücretsiz izin kullandınız. Ekim ücreti 45.000 / 30 × 20 = 30.000 ₺ brüt olur, SGK'ya 20 gün bildirilir. Gelir ve damga vergisi istisnası ise tam uygulanır. 10 gün prim günü eksik kalır; bir yılda 3 ay ücretsiz izin yapan işçinin emeklilik için 90 gün eksiği oluşur ve bu günler sonradan borçlanılamaz.
Bu terimle hesap yapın
Kıst Maaş Hesaplama
Ay ortasında işe giriş veya çıkışta eksik gün ücreti
İşveren tek taraflı ücretsiz izin verebilir mi?
Hayır. Ücretsiz izin, işçinin ücretini tamamen ortadan kaldırdığı için çalışma koşullarında esaslı değişikliktir. 4857 m.22 uyarınca işveren değişikliği yazılı bildirir, işçi 6 iş günü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik bağlayıcı olmaz. İşverenin "yarından itibaren ücretsiz izindesin" demesi, Yargıtay uygulamasında işverenin haksız feshi sayılır: işçi kıdem ve ihbar tazminatı ile işe iade davası hakkını kullanabilir. İşçinin imzaladığı bir ücretsiz izin formu varsa durum değişir; bu yüzden baskıyla imzalatılan formlar için itiraz kaydı düşmek önemlidir. İstisna olarak 2020 pandemi döneminde 7244 sayılı Kanunla işverene tek taraflı ücretsiz izin yetkisi verilmiş ve nakdi ücret desteği ödenmişti; bu geçici uygulama sona ermiştir.
Ücretsiz izinde SGK ve sağlık hakkı ne olur?
- İşveren ücretsiz izin günlerini "eksik gün" olarak bildirir; bu günler için prim yatmaz ve prim günü sayınıza eklenmez.
- Sağlık yardımı (GSS) son 1 yılda 30 gün prim şartıyla 10 gün devam eder; uzun ücretsiz izinde GSS kapsamı dışına çıkma riski vardır, ücretsiz izinde SGK ve maaş durumu yazısında ayrıntı bulabilirsiniz.
- Ücretsiz izin günleri askerlik veya doğum gibi borçlanılamaz; kaybolan prim günü kalıcıdır.
- Ay içinde kalan günlerin ücreti kıst ücret esasıyla hesaplanır; kıst maaş hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Kanuni ücretsiz izin halleri nelerdir?
İki hal işçinin tek taraflı talebiyle kullanılabilir ve işveren reddedemez. Birincisi, analık izninin bitiminden itibaren 6 aya kadar ücretsiz izin (m.74/6); bu süre yıllık izin hesabında dikkate alınmaz ama kıdem süresinden de düşülmez. İkincisi, yıllık ücretli iznini başka bir yerde geçirecek işçiye, talep etmesi ve belgelemesi halinde 4 güne kadar ücretsiz yol izni (m.56/5). Ayrıca 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinenler de 6 aylık ücretsiz izinden yararlanır. Bunlar dışındaki her ücretsiz izin karşılıklı anlaşmaya bağlıdır. İşçinin kendi talebiyle aldığı ücretsiz izin de yazılı yapılmalı, başlangıç ve bitiş tarihi belirtilmelidir; süresiz ücretsiz izin, fiilen fesih sayılabilir.
Ücretsiz izin kıdem ve yıllık izni nasıl etkiler?
Kıdem tazminatına esas süre hesabında Yargıtay, ücretsiz izin günlerini çalışılmış saymaz; bir yılda 3 ay ücretsiz izinde geçen işçinin o yıl için kıdemi 9 ay olarak dikkate alınır. Ancak m.74 kapsamındaki doğum sonrası ücretsiz izin kıdemden düşülmez. Yıllık izin hesabında m.55 uyarınca askı süresinin ilk 15 günü çalışılmış sayılır, aşan kısım sayılmaz; dolayısıyla uzun ücretsiz izin, bir sonraki izin hak ediş tarihini öteler. Ücretsiz izin dönüşünde işveren işçiyi aynı veya benzer işe almak zorundadır; işe başlatmazsa haksız fesih doğar. İşten ayrılış hesaplarını işten çıkış hesaplama aracıyla, yıllık izin kalanınızı yıllık izin hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Ücretsiz izin yerine hangi seçenekler var?
İşyerinde iş azaldığında işveren ücretsiz izin yerine kanunun tanıdığı başka araçları kullanabilir ve işçi bunları önermelidir. Kısa çalışma: genel ekonomik kriz veya zorlayıcı nedenlerle haftalık çalışma süresi en az üçte bir azaltılırsa İŞKUR, çalışılmayan süre için kısa çalışma ödeneği öder; bu seçenek işçiye gelir sağlar ve prim günlerinin bir kısmını korur. Yıllık izin: birikmiş izinlerin kullandırılması ücretli olduğu için işçi açısından ücretsiz izinden her zaman iyidir. Denkleştirme veya telafi: sakin dönemde az, yoğun dönemde çok çalışma. Bunların hiçbiri uygulanamıyorsa ve işveren ücretsiz izinde ısrar ediyorsa, formu imzalamak yerine yazılı olarak reddetmek ve işverenin fesih yapmasını beklemek kıdem ve ihbar tazminatı hakkını korur.
Dayanak ve kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.22, m.55, m.56, m.74 (mevzuat.gov.tr)
- SGK eksik gün bildirimi (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği)
- ÇSGB
İlgili terimler
Yıllık ücretli izin
En az 1 yıl çalışan işçiye kıdemine göre yılda 14, 20 veya 26 iş günü verilen, ücreti peşin ödenen ve vazgeçilemeyen dinlenme iznidir; kullanılmayan izin ancak işten ayrılışta ücrete dönüşür.
İzin ve çalışma süresiAnalık izni (doğum izni)
Kadın işçiye doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta verilen, ücretinin SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği olarak karşılandığı ve çalıştırma yasağı taşıyan izindir.
Maaş ve bordroKıst ücret
Kıst ücret, ay içinde işe giren, işten ayrılan veya ücretsiz izin kullanan çalışanın, tam aylık ücretinin fiilen çalıştığı gün sayısına oranlanmasıyla bulunan eksik ay ücretidir.
İzin ve çalışma süresiTelafi çalışması
Zorunlu nedenle, tatil öncesi ve sonrası veya işçinin talebiyle çalışılmayan sürelerin, 4 ay içinde günde en fazla 3 saat ek çalışmayla ve zamsız olarak telafi edilmesidir.

