Bu sayfada
Gece çalışması ne demek?
4857 sayılı İş Kanunu m.69 gece dönemini en geç saat 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren, en fazla 11 saatlik zaman dilimi olarak tanımlar. Çalışma süresinin yarısından fazlası bu dilime denk geliyorsa işçi gece çalışmış sayılır. Gece çalışması günde 7,5 saati geçemez; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçinin yazılı onayıyla 7,5 saat aşılabilir. 7,5 saati aşan çalışma, haftalık 45 saat dolmasa da fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı ödenir. Gece çalıştırılan işçiler işe başlamadan ve en geç 2 yılda bir sağlık kontrolünden geçirilir; gece postası en fazla 2 hafta sürer ve gündüz postasıyla dönüşümlü olur. 18 yaş altı işçiler, gebe ve emziren kadınlar (doktor raporuyla) gece çalıştırılamaz. Kanun gece çalışması için ayrı bir zam öngörmez.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım brüt ücretiniz 45.000 ₺ (saatlik 200 ₺) ve gece vardiyasında 22.00 ile 08.00 arası 1 saat ara dinlenme ile 9 saat çalışıyorsunuz. Günlük 7,5 saati aşan 1,5 saat, haftalık toplamınız 45 saati geçmese bile fazla mesaidir: haftada 5 vardiya × 1,5 = 7,5 saat × 300 ₺ = 2.250 ₺ brüt fazla mesai ücreti hak edersiniz. Gece çalışması için kanuni ek zam yoktur; sözleşme veya toplu sözleşmede "gece zammı" varsa ayrıca ödenir.
Bu terimle hesap yapın
Fazla Mesai Hesaplama
Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti
Gece çalışması hangi saatleri kapsar?
Kanun gece dönemini kesin saatle değil çerçeveyle tanımlar: en geç 20.00'de başlar, en erken 06.00'da biter ve en fazla 11 saat sürer. İşyeri bu çerçeve içinde kendi gece dönemini belirleyebilir, örneğin 21.00 ile 06.00. Bir vardiyanın gece çalışması sayılması için sürenin yarısından fazlasının gece dönemine denk gelmesi gerekir; 16.00 ile 24.00 arası vardiyada 4 saat gece dönemindedir, yarısını aşmadığı için gece çalışması sayılmaz. Gece çalışması sayılan vardiyada günlük sınır 7,5 saattir; gündüz vardiyasındaki 11 saatlik sınır burada geçerli değildir. Kuralların tamamı için gece çalışması kuralları yazısına bakın.
Gece çalışmasında fazla mesai nasıl hesaplanır?
Gece çalışmasının en önemli sonucu fazla mesai hesabındadır. Normalde fazla mesai haftalık 45 saat aşılınca doğar; gece çalışmasında ise günlük 7,5 saat aşılınca doğar. Yargıtay, gece vardiyasında 7,5 saati aşan her saatin, haftalık toplam 45 saatin altında kalsa bile fazla çalışma olduğunu ve %50 zamlı ödenmesi gerektiğini kabul eder. 12 saatlik gece vardiyası sisteminde (24 saat çalışıp 48 saat dinlenme gibi) her vardiyada 1,5 saat ara dinlenme düşülünce 10,5 saat çalışma kalır; bunun 3 saati fazla mesaidir. Hesabı fazla mesai hesaplama aracında gece seçeneğiyle yapabilirsiniz. Turizm, güvenlik ve sağlıkta yazılı onayla 7,5 saat aşılabilir, bu durumda aşan kısım için fazla mesai ödenmez ama haftalık 45 saat sınırı yine geçerlidir.
Gece çalışması için ek zam var mı?
- İş Kanunu gece çalışması için ayrı bir ücret zammı öngörmez; ücret, gündüz çalışmasıyla aynıdır.
- Toplu iş sözleşmeleri ve bazı işyeri uygulamaları "gece zammı" veya "vardiya primi" öder; bu ödeme düzenliyse giydirilmiş ücrete girer.
- Gece postasında ara dinlenme, gündüzle aynı kurallara tabidir: 7,5 saatten uzun çalışmada en az 1 saat.
- İşveren gece çalışanlara ücretsiz servis sağlamak zorunda değildir, ancak kadın çalışanlar için Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Yönetmeliği uyarınca servis veya ulaşım sağlanmalıdır.
Kimler gece çalıştırılamaz ve sağlık kontrolü nasıl olur?
18 yaşını doldurmamış işçiler sanayi işlerinde gece çalıştırılamaz. Gebe çalışanlar gebeliğin tespitinden itibaren ve doğumdan sonraki 1 yıl boyunca gece çalıştırılamaz; emziren kadınlar doktor raporuyla bu süre 6 ay uzatılabilir. Gece çalıştırılacak her işçi işe başlamadan önce ve en geç 2 yılda bir işyeri hekimince sağlık kontrolünden geçirilir; gece çalışmasının sağlığını bozduğu raporla belgelenen işçi mümkünse gündüz postasına alınır. Gece postası en fazla 2 hafta sürer ve sonra gündüz postasıyla değiştirilir; bir postadan diğerine geçişte en az 11 saat dinlenme verilir. Bu kurallara uyulmaması idari para cezası gerektirir ve işçiye haklı fesih imkânı verir; başvuru yolu için işvereni Çalışma Bakanlığına şikayet rehberine bakın.
Vardiya sisteminde gece çalışması nasıl planlanmalı?
Üç vardiyalı işyerlerinde (08-16, 16-24, 24-08) yalnızca gece vardiyası gece çalışması sayılır; akşam vardiyasında gece dönemine denk gelen 4 saat, sürenin yarısını aşmadığı için kapsam dışıdır. İki vardiyalı 12 saatlik sistemlerde (08-20, 20-08) gece vardiyası 7,5 saati aştığı için her vardiyada fazla mesai doğar; bu sistem yalnızca turizm, güvenlik ve sağlıkta yazılı onayla kurulabilir. Posta çizelgesi işyerinde ilan edilir ve değişiklikler önceden duyurulur. İşçi, gece postasından gündüz postasına geçerken en az 11 saat dinlenme almalıdır; bu süreye uyulmadan planlanan "çift vardiya" uygulaması yasaya aykırıdır. Gece çalışanlar hafta tatilini de 24 saat kesintisiz kullanmalıdır; vardiya bitimiyle ertesi vardiya arasındaki 24 saat hafta tatili sayılmaz.
Dayanak ve kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69 (mevzuat.gov.tr)
- Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
- Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik
İlgili terimler
Fazla mesai (fazla çalışma)
Haftalık 45 saati aşan çalışmadır; her saati normal saatlik ücretin %50 artırılmış tutarıyla ödenir, yılda 270 saati geçemez ve işçinin yazılı onayını gerektirir; gece çalışmasında günlük 7,5 saati aşan kısım da fazla mesaidir.
İzin ve çalışma süresiDenkleştirme
Tarafların anlaşmasıyla haftalık 45 saatlik çalışma süresinin iş günlerine eşit dağıtılmayıp, 2 aylık (toplu sözleşmeyle 4 aylık) dönemde ortalama 45 saati aşmamak ve günde 11 saati geçmemek kaydıyla farklı dağıtılmasıdır.
İzin ve çalışma süresiAra dinlenme (mola)
Günlük çalışma süresine göre 15 dakika, 30 dakika veya 1 saat olarak verilen, çalışma süresinden sayılmayan ve ücret ödenmeyen zorunlu dinlenme süresidir; mola verilmeyen süre çalışılmış sayılır ve fazla mesai doğurabilir.
İzin ve çalışma süresiHafta tatili ücreti
Haftada en az 24 saat kesintisiz dinlenme günü için çalışmadan ödenen bir günlük ücret; o gün çalışılırsa ek olarak 1,5 günlük ücret daha hak edilir.

