BugünAsgari ücret (net)28.075,50 ₺Kıdem tavanı73.729,87 ₺SGK tavanı297.270,00 ₺1. dilim eşiği190.000,00 ₺tüm rakamlar →
Sözlük terimiSözlük

Denkleştirme nedir?

Son güncelleme 22.11.20264 sık sorulan soru

Denkleştirme: Tarafların anlaşmasıyla haftalık 45 saatlik çalışma süresinin iş günlerine eşit dağıtılmayıp, 2 aylık (toplu sözleşmeyle 4 aylık) dönemde ortalama 45 saati aşmamak ve günde 11 saati geçmemek kaydıyla farklı dağıtılmasıdır. Halk arasında: denkleştirme süresi, esnek çalışma saati, yoğunlaştırılmış iş haftası.

Denkleştirme ne demek?

4857 sayılı İş Kanunu m.63 uyarınca haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa iş günlerine eşit bölünür. Tarafların yazılı anlaşmasıyla bu süre, günlük 11 saati aşmamak koşuluyla haftanın günlerine farklı dağıtılabilir; bu durumda 2 aylık dönemde haftalık ortalama çalışma süresi 45 saati aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle 4 aya çıkarılabilir; turizm sektöründe 4 ay, toplu sözleşmeyle 6 aydır. Denkleştirme döneminde bazı haftalar 45 saatin üzerinde çalışılması, dönem ortalaması aşılmadıkça fazla çalışma sayılmaz. Yoğun haftaların karşılığı olan serbest haftalarda ücret kesilmez. Anlaşmanın yazılı olması ve dönemin önceden belirlenmesi gerekir; aksi halde 45 saati aşan her hafta için fazla mesai doğar.

Örnek hesap

Sayısal örnek

Örnek hesap: varsayalım denkleştirme anlaşmanız var ve 8 haftalık dönemde ilk 4 hafta 55 saat, sonraki 4 hafta 35 saat çalıştınız. Toplam 360 saat, haftalık ortalama 45 saat; fazla mesai doğmaz ve 8 hafta boyunca aynı ücreti alırsınız. Anlaşma yazılı olmasaydı ilk 4 haftadaki 10'ar saat (40 saat) fazla çalışma sayılır, brüt 45.000 ₺ ücretle 40 × 200 × 1,5 = 12.000 ₺ fazla mesai ücreti hak ederdiniz.

Bu terimle hesap yapın

Hesaplayıcı

Fazla Mesai Hesaplama

Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti

Hesapla

Denkleştirme nasıl uygulanır?

Denkleştirme, işverenin yoğun ve sakin dönemleri olan işyerlerinde çalışma süresini haftalar arasında kaydırmasına izin verir. Uygulama için üç şart gerekir: yazılı anlaşma (iş sözleşmesine madde veya ayrı protokol), önceden belirlenmiş dönem (en fazla 2 ay; toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) ve günlük 11 saat sınırına uyum. Dönem içinde haftalık süre 45 saatin üstüne çıkabilir, ancak dönem sonunda ortalama 45 saati (sözleşmede daha az belirlenmişse o süreyi) aşmamalıdır. Yoğun haftaların karşılığı serbest günlerle verilir; serbest günlerde ücret kesilmez, işçi tam aylık ücretini alır. Hesabı yapmak için haftalık saatlerinizi fazla mesai hesaplama aracına girerek dönem ortalamasını kontrol edebilirsiniz; ayrıntı için denkleştirme nedir yazısına bakın.

Denkleştirmede fazla mesai ne zaman doğar?

  • Dönem ortalaması 45 saati aşarsa aşan saatler fazla çalışmadır, %50 zamlı ödenir.
  • Herhangi bir günde 11 saat aşılırsa, dönem ortalaması tutsa bile aşan kısım fazla çalışmadır (Yargıtay'ın yerleşik görüşü).
  • Gece çalışmasında günlük 7,5 saat sınırı denkleştirmeyle aşılamaz.
  • Yazılı anlaşma yoksa veya dönem önceden belirlenmemişse denkleştirme geçersizdir; 45 saati aşan her hafta ayrı ayrı fazla mesai doğurur.

Sözleşmede haftalık süre 40 saat olarak belirlenmişse dönem ortalaması 40 ile 45 arasında kaldığında fazla sürelerle çalışma (%25) doğar.

Denkleştirme ile telafi çalışması arasındaki fark nedir?

İkisi de ek ücret ödenmeden normalden uzun çalışmaya izin verir ama mantıkları farklıdır. Denkleştirme önceden planlanır: işveren yoğun ve sakin haftaları baştan belirler ve çalışma süresini bu plana göre dağıtır. Telafi çalışması ise sonradan ortaya çıkan bir boşluğun (arıza, tatil köprüsü, işçinin izni) 4 ay içinde kapatılmasıdır ve günde 3 saatle sınırlıdır. Denkleştirmede günlük sınır 11 saattir, telafide normal çalışmanın üstüne en fazla 3 saat eklenir. İşverenin planlanmamış yoğunluğu "denkleştirme" diye adlandırması geçerli değildir; dönem önceden ilan edilmemişse 45 saati aşan haftalar fazla mesaidir.

Denkleştirme döneminde işten ayrılırsanız ne olur?

Dönem tamamlanmadan iş sözleşmesi sona ererse hesap o güne kadar yapılır. İşçi yoğun haftaları çalışıp serbest haftaları kullanamadan ayrılmışsa, dönem ortalaması o tarihe göre hesaplanır ve 45 saati aşan kısım fazla çalışma ücreti olarak ödenir. Tersine, işçi serbest haftaları kullanmış ve yoğun haftalar henüz gelmemişse işveren ücret iadesi talep edemez; o günler ücretli izin sayılır. Yıllık izin, rapor ve genel tatil günleri denkleştirme hesabında çalışılmış sayılır ve dönem hesabına 7,5 saat olarak girer. Çalışma saatleri kaydını işveren tutar; itiraz halinde puantaj ve giriş çıkış kayıtları esas alınır. Kayıt tutulmamışsa işçinin makul beyanı dikkate alınır.

Denkleştirme hangi sektörlerde yaygındır ve işçi neye dikkat etmeli?

Denkleştirme, iş yükü mevsime veya siparişe göre dalgalanan işyerlerinde yaygındır: turizm, perakende, lojistik, inşaat, tekstil ve çağrı merkezleri. Turizmde denkleştirme dönemi 4 ay olduğundan yaz sezonunda haftada 55 saat çalışıp kışın serbest haftalar almak mümkündür. İşçi olarak üç noktayı kontrol edin: Yazılı anlaşmada dönemin başlangıç ve bitiş tarihi yazıyor mu; yoğun haftaların karşılığı olan serbest günler fiilen kullandırılıyor mu; ve dönem sonunda toplam saat 45 × hafta sayısını aşıyor mu. Aşıyorsa fark fazla mesaidir. İşverenin "denkleştirme var" diyerek her hafta 50 saat çalıştırması ve serbest hafta hiç vermemesi denkleştirme değil, sürekli fazla mesaidir; bu durumda tüm haftalar için 45 saati aşan kısım %50 zamlı ödenmelidir.

Dayanak ve kaynaklar

İlgili terimler

Reklam

Sık sorulan sorular

Denkleştirme süresi kaç aydır?
2 aydır; toplu iş sözleşmesiyle 4 aya çıkarılabilir. Turizm sektöründe 4 ay, toplu sözleşmeyle 6 aydır. Dönem içinde haftalık ortalama 45 saati aşmadıkça bazı haftalarda 45 saatin üzerine çıkılabilir; dönem önceden yazılı olarak belirlenmelidir.
Denkleştirme için işçinin onayı gerekir mi?
Evet, tarafların yazılı anlaşması şarttır. İş sözleşmesindeki bir madde veya ayrı protokol yeterlidir; sözlü uygulama geçersizdir ve 45 saati aşan haftalar fazla mesai sayılır. Toplu iş sözleşmesindeki hüküm de yazılı anlaşma yerine geçer.
Denkleştirmede günde en fazla kaç saat çalışılır?
Günde en fazla 11 saat. Bu sınır aşılırsa dönem ortalaması 45 saatin altında kalsa bile aşan saatler fazla çalışma olarak %50 zamlı ödenir. Gece çalışmasında sınır 7,5 saattir ve denkleştirmeyle aşılamaz.
Serbest haftalarda maaş kesilir mi?
Hayır. Denkleştirme döneminde yoğun haftaların karşılığı olan serbest günlerde ücret kesintisi yapılmaz; aylık ücretli işçi dönem boyunca aynı maaşı alır. Serbest günler ücretsiz izin veya yıllık izin olarak gösterilemez; bordroda tam gün bildirilir.
Reklam