Bu sayfada
Telafi çalışması ne demek?
4857 sayılı İş Kanunu m.64 uyarınca zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi ya da işçinin talebiyle izin verilmesi hallerinde işveren, çalışılmayan süreleri 4 ay içinde telafi ettirebilir. Telafi çalışması günde 3 saati ve günlük 11 saatlik azami çalışma süresini aşamaz; tatil günlerinde yaptırılamaz. Bu çalışma fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz, dolayısıyla zamsız ödenir; işçi çalışılmayan günlerin ücretini zaten tam aldığı için telafi için ayrıca ücret ödenmez. İşveren telafi nedenini ve tarihini işçilere önceden duyurmak zorundadır. Telafi süresi 2020'de 2 aydan 4 aya çıkarılmış, Cumhurbaşkanı'na 8 aya uzatma yetkisi verilmiştir.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım işyeri bayram arefesinden önceki perşembe ve cuma (2 gün × 7,5 saat = 15 saat) kapatıldı ve ücretiniz kesilmedi. İşveren sonraki 4 ay içinde 15 saati telafi ettirebilir: örneğin 5 iş günü boyunca günde 3 saat ek çalışma. Brüt ücretiniz 45.000 ₺ olsa bile bu 15 saat için ek ödeme yapılmaz; aynı 15 saat telafi dışında fazla mesai olsaydı 15 × 200 × 1,5 = 4.500 ₺ ödenirdi.
Bu terimle hesap yapın
Fazla Mesai Hesaplama
Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti
Telafi çalışması hangi hallerde yaptırılabilir?
Kanun üç durum sayar. Zorunlu nedenler: elektrik kesintisi, makine arızası, doğal afet, salgın gibi işin durmasına yol açan haller. Tatil köprüleri: ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin işverence tatil edilmesi. İşçinin talebi: işçinin kendi isteğiyle aldığı ve ücretinin kesilmediği izin. Bu üç hal dışında, örneğin siparişin düşük olduğu haftalarda işçiyi eve gönderip sonra telafi istemek mümkün değildir; o günler işverenin riski sayılır. Telafi çalışması, çalışılmayan günlerde ücretin tam ödendiği varsayımına dayanır. Ücret kesilmişse (ücretsiz izin) telafi istenemez; bkz. ücretsiz izin.
Telafi çalışmasının sınırları nelerdir?
- Çalışılmayan sürenin bitiminden itibaren 4 ay içinde yaptırılır; süre geçerse telafi hakkı düşer.
- Günde en fazla 3 saat ve toplamda günlük 11 saat sınırı aşılamaz.
- Hafta tatili ve genel tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.
- İşveren telafi nedenini, hangi günlerin telafi edileceğini ve başlangıç tarihini önceden ilan eder; kayıtları tutar.
- Telafi, zorunlu nedenin ortaya çıktığı işyeri ve işçilerle sınırlıdır.
Bu sınırlar aşılırsa aşan kısım telafi değil fazla çalışmadır ve %50 zamlı ödenir; hesabı fazla mesai hesaplama aracında yapabilirsiniz.
Telafi çalışması için ücret ödenir mi?
Hayır, ayrıca ücret ödenmez; işçi çalışmadığı günlerin ücretini zaten almıştır. Telafi çalışması fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmadığı için zam da uygulanmaz. Ancak iki noktaya dikkat edin: Birincisi, telafi edilen süre kadar çalışma yaptırılabilir; 15 saat çalışılmamışsa 15 saatten fazla telafi istenemez. İkincisi, telafi gününde çalışma 11 saati geçerse veya telafi 4 aylık süre dışında yaptırılırsa bu saatler fazla çalışma olur ve ücreti ödenmelidir. İşveren "telafi" adıyla düzenli ek mesai yaptırıyorsa kayıt tutun; fazla mesai ücretim ödenmiyor rehberindeki ispat adımları burada da geçerlidir.
Telafi çalışmasını reddetmek mümkün mü?
Kanuni şartlara uygun telafi çalışması işverenin yönetim hakkı kapsamındadır; fazla çalışmadan farklı olarak işçinin yazılı onayı aranmaz. İşçi geçerli mazereti olmadan telafiye gelmezse bu, devamsızlık gibi değerlendirilebilir. Ancak şartlar yoksa, örneğin işveren 4 ay geçtikten sonra veya günde 3 saati aşan telafi istiyorsa ya da ücretsiz izin yaptırıp telafi talep ediyorsa işçi reddedebilir. Gebe, emziren ve 18 yaş altı işçiler için günlük çalışma sınırları telafi çalışmasında da geçerlidir. Uyuşmazlıkta ispat yükü işverendedir: telafi nedenini ve tarihleri belgelemek zorundadır. Denkleştirme ile farkı için denkleştirme terimine bakın.
Telafi çalışması kayıtları nasıl tutulmalı?
Yönetmelik, işverenin telafi çalışmasını hangi nedenle yaptırdığını ve hangi tarihte başlayacağını ilgili işçilere yazılı veya ilan yoluyla duyurmasını ister. Kayıtlarda çalışılmayan günler, telafi edilecek toplam saat, telafinin yapılacağı günler ve günlük telafi süresi yer almalıdır. İş müfettişi denetiminde bu kayıtlar istenir; kayıt yoksa ek çalışma fazla mesai sayılır ve zamlı ücret tahakkuk ettirilir. İşçi açısından da kayıt önemlidir: telafi günlerinde giriş çıkış saatlerinizi not edin ve telafi edilen saatlerin toplam çalışılmayan süreyi aşmadığını kontrol edin. Telafi tamamlandıktan sonra işverenin aynı günler için ikinci kez telafi istemesi veya telafiyi bir sonraki yıla taşıması mümkün değildir. Toplu iş sözleşmesi olan işyerlerinde telafi için ek koşullar bulunabilir.
Dayanak ve kaynaklar
İlgili terimler
Fazla mesai (fazla çalışma)
Haftalık 45 saati aşan çalışmadır; her saati normal saatlik ücretin %50 artırılmış tutarıyla ödenir, yılda 270 saati geçemez ve işçinin yazılı onayını gerektirir; gece çalışmasında günlük 7,5 saati aşan kısım da fazla mesaidir.
İzin ve çalışma süresiFazla sürelerle çalışma
Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmiş işyerlerinde, bu süreyi aşan ama 45 saati geçmeyen çalışmadır; her saati %25 zamlı ödenir, 45 saati aşan kısım ise %50 zamlı fazla çalışmadır.
İzin ve çalışma süresiDenkleştirme
Tarafların anlaşmasıyla haftalık 45 saatlik çalışma süresinin iş günlerine eşit dağıtılmayıp, 2 aylık (toplu sözleşmeyle 4 aylık) dönemde ortalama 45 saati aşmamak ve günde 11 saati geçmemek kaydıyla farklı dağıtılmasıdır.
İzin ve çalışma süresiÜcretsiz izin
İş sözleşmesinin askıya alınarak işçinin çalışmadığı ve ücret almadığı dönemdir; kanuni haller dışında yalnızca işçinin yazılı onayıyla uygulanabilir, bu günlerde SGK primi yatmaz ve kıdem süresi işlemez.

