Bu sayfada
Ücret kesme cezası ne demek?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 38. maddesine göre işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gösterilen sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez. Ceza bir ayda iki gündelikten, parça başı çalışanlarda iki günlük kazançtan fazla olamaz. Kesinti işçiye sebebiyle birlikte derhal bildirilmelidir. Kesilen tutar işverenin kasasında kalmaz; en geç bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın belirlediği banka hesabına yatırılır ve işçilerin eğitimi ile sosyal hizmetleri için kullanılır. Bu kurallara aykırı kesinti yapan işverene idari para cezası uygulanır ve işçi kesilen tutarı geri isteyebilir.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım brüt aylık ücretiniz 60.000 ₺; günlük ücret 60.000 / 30 = 2.000 ₺. İş sözleşmenizde yazılı bir nedenle o ay disiplin cezası aldınız. Kesilebilecek en yüksek tutar 2 × 2.000 = 4.000 ₺'dir. İşveren 10.000 ₺ keserse 6.000 ₺'lik kısım hukuka aykırıdır ve geri ödenmesi gerekir; 4.000 ₺ de işverene değil Bakanlık hesabına yatırılır.
Bu terimle hesap yapın
Bordro Kontrolü
Bordronuzdaki kesintileri olması gerekenle karşılaştırın
İşveren hangi şartlarda ücret kesme cezası verebilir?
Ücretiniz, iş sözleşmesi ile korunan en temel hakkınızdır; işveren canı istediğinde kesinti yapamaz. 4857 sayılı Kanun'un 38. maddesi üç şart arar. Birincisi, cezanın dayandığı sebep toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde açıkça yazılı olmalıdır; sözlü uyarı ya da sonradan hazırlanan bir yönerge yeterli değildir. İkincisi, kesinti yapıldığı anda sebebi ile birlikte size yazılı olarak bildirilmelidir. Üçüncüsü, tutar sınırı aşılamaz: bir ayda en fazla iki günlük ücret kesilebilir. Bu şartlardan biri eksikse kesinti geçersizdir. İşe geç kalma, iş kıyafetine uymama veya sigara yasağını ihlal gibi kurallar yazılı disiplin yönetmeliğine bağlanmış ve bu yönetmelik iş sözleşmesinin eki hâline getirilmişse ceza uygulanabilir. Bordronuzdaki kesintileri bordro kontrol aracı ile satır satır inceleyin.
Kesilen para nereye gider?
Çoğu çalışan kesintinin işverenin cebine gittiğini sanır; oysa kanun bunu açıkça yasaklar. Kesilen tutar, en geç bir ay içinde Bakanlığın belirlediği hesaba yatırılır ve bu hesapta toplanan paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılır. İşveren bu parayı işyerinde kullanamaz, zarara saymaz ve kendi alacağına mahsup edemez. Her işyerinde kesilen cezaların defterde ayrı bir hesapta gösterilmesi de zorunludur. İşveren parayı hesaba yatırmazsa ücret kesintisi hem geçersiz olur hem de idari para cezasına konu olur. Bu nedenle bir kesintiyle karşılaştığınızda iki şeyi sorun: kesinti sözleşmede yazılı bir sebebe mi dayanıyor ve para Bakanlık hesabına mı yatırıldı?
Ücret kesme cezası ile zarar kesintisi aynı şey mi?
Hayır, ikisi sık karıştırılır. Ücret kesme cezası bir disiplin yaptırımıdır ve iki gündelik sınırına tabidir. Zarar kesintisi ise işçinin kusuruyla işverene verdiği zararın tazminidir; örneğin kasıtla kırılan bir makine. Zarar için kesinti yapılabilmesi için işçinin kusurunun ve zarar tutarının kanıtlanması, ayrıca işçinin yazılı onayı ya da mahkeme kararı gerekir; işveren tek taraflı olarak maaştan düşemez. Avans mahsubu, icra kesintisi ve nafaka kesintisi de ceza değildir ve ayrı kurallara bağlıdır. İşveren bir zararı "ceza" adı altında keserek 38. madde sınırını aşamaz; tersi de geçerlidir, ceza sınırını aşan tutarı "zarar" diye adlandıramaz. Hangi ödemelerin kesintiye konu olabileceğini çıplak ücret terimi altında bulabilirsiniz.
Hukuka aykırı kesintiye karşı ne yapabilirsiniz?
Önce yazılı itiraz edin ve kesintinin dayanağını isteyin; işveren sözleşme hükmünü ve bildirim yazısını göstermek zorundadır. Sonuç alamazsanız Alo 170 ve Bakanlık iş müfettişliğine şikayet edebilirsiniz; müfettiş kesintinin geri ödenmesini ve idari para cezasını kararlaştırır. Ücretiniz eksik ödenmeye devam ederse bu durum 4857 sayılı Kanun'un 24. maddesi uyarınca sizin için haklı fesih nedenidir; en az bir yıl kıdeminiz varsa kıdem tazminatınızı alarak ayrılabilirsiniz. Eksik ücret alacağı için beş yıllık zamanaşımı vardır ve ödeme gününden itibaren en yüksek mevduat faizi işler. Dava öncesi arabuluculuğa başvurmanız zorunludur. Kesinti yapıldığını gösteren bordro, mesaj ve banka dökümlerini saklayın; bu belgeler ispat yükünü taşır.
Dayanak ve kaynaklar
İlgili terimler
Çıplak ücret
Çıplak ücret, yemek, yol, ikramiye gibi yan haklar hariç tutularak yalnızca iş sözleşmesinde yazan temel brüt ücrettir; yıllık izin, fazla mesai ve tatil ücretleri bu tutar üzerinden hesaplanır.
Tazminat ve fesihHaklı nedenle fesih
Haklı nedenle fesih, 4857 sayılı İş Kanunu 24 ve 25. maddelerinde sayılan sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık ya da zorlayıcı nedenlere dayanarak iş sözleşmesinin ihbar süresi beklenmeden derhal sona erdirilmesidir.
Tazminat ve fesihToplu iş sözleşmesi
Toplu iş sözleşmesi, yetkili işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında yapılan, ücret, çalışma süresi, ikramiye ve fesih gibi konuları işyeri ya da işletme düzeyinde düzenleyen yazılı sözleşmedir.
Tazminat ve fesihGiydirilmiş ücret
Giydirilmiş ücret, çıplak brüt ücrete yemek, yol, ikramiye gibi düzenli ve parayla ölçülebilen yan hakların eklenmesiyle bulunan, kıdem ve ihbar tazminatının hesaplandığı ücrettir.

