Bu sayfada
Prim ödemesi (performans primi) ne demek?
Prim, çalışanın veya ekibin belirli bir başarıyı (satış hedefi, üretim adedi, müşteri memnuniyeti, şirket kârı) gerçekleştirmesi karşılığında ücrete ek olarak ödenen paradır; 4857 sayılı İş Kanunu m.32 anlamında ücret eki sayılır. Ödeme koşulu sözleşme, prim yönetmeliği veya işyeri uygulamasıyla belirlenir; koşul gerçekleştiğinde işveren ödemek zorundadır. Prim ödendiği ay brüt kazanca eklenir ve gelir vergisi, damga vergisi, SGK ve işsizlik primine tabidir. Kıdem ve ihbar tazminatı hesabında, süreklilik taşıyan primlerin son bir yıllık toplamının 365'e bölünmesiyle bulunan günlük tutar giydirilmiş ücrete eklenir; arızi, bir defalık primler eklenmez. Fazla mesai ve yıllık izin ücreti prim hariç çıplak ücretten hesaplanır.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım brüt ücretiniz 40.000 ₺ ve son 12 ayda toplam 96.000 ₺ satış primi aldınız. Aylık ortalama prim 8.000 ₺; giydirilmiş ücretiniz 48.000 ₺ olur ve 5 yıllık kıdem tazminatı 200.000 ₺ yerine 240.000 ₺ hesaplanır. 20.000 ₺ prim aldığınız ay bordronuzda SGK 2.800 ₺, işsizlik 200 ₺, gelir vergisi yaklaşık 2.550 ₺ (%15 dilimde) ve damga 151,80 ₺ ek kesinti olur.
Bu terimle hesap yapın
Kıdem Tazminatı Hesaplama
Giydirilmiş ücret, tavan kontrolü, dönem seçici
Prim ne zaman işçinin hakkı olur?
Prim, bir koşula bağlı ödeme olduğu için koşul gerçekleştiği anda alacak doğar. Koşul sözleşmede, prim yönetmeliğinde veya ilan edilmiş hedef tablosunda yazıyorsa işveren "bu ay bütçe yok" diyerek ödemeyi reddedemez. Yazılı bir düzenleme olmasa bile aynı esaslarla birkaç dönem ödenen prim, ikramiye gibi işyeri uygulamasına dönüşür ve 4857 m.22 gereği tek taraflı kaldırılamaz. İşverenin hedefleri sonradan ulaşılamaz biçimde yükseltmesi veya prim yönetmeliğini işçi aleyhine değiştirmesi de esaslı değişiklik sayılır. Ödenmeyen prim ücret alacağıdır: 5 yıllık zamanaşımına tabidir ve işçiye haklı fesih imkânı verir; ayrıntı için ücret alacağı ödenmiyorsa izlenecek adımlara bakın.
Primden hangi kesintiler yapılır?
- SGK ve işsizlik: Prim, ödendiği ayın prime esas kazancına girer; tavanı aşan kısım sonraki iki aya devredilerek primlendirilir.
- Gelir vergisi: Ödendiği ayın matrahına eklenir, kümülatif matrahı yükseltir ve üst dilime geçişi öne çeker.
- Damga vergisi: Binde 7,59 kesilir.
Yüksek tutarlı primlerde net karşılık, aynı tutarda aylık ücret artışından düşük olabilir; çünkü tek seferde ödenen prim o ay sizi %20 veya %27 dilimine taşır. Bordro etkisini vergi dilimi hesaplama aracına ek ödeme olarak girerek görebilirsiniz. Prim ve ikramiye vergisine ilişkin örnekler için ikramiye ve prim vergisi yazısına bakın.
Prim kıdem tazminatına nasıl eklenir?
Yargıtay uygulamasında ölçüt sürekliliktir. Her ay veya her çeyrek düzenli ödenen satış primi, hedef primi ve ciro primi giydirilmiş ücrete girer; hesap, fesihten önceki son bir yılda ödenen primlerin toplamının 365'e bölünmesiyle yapılır. Bir defaya mahsus verilen proje primi, teşvik ödülü veya hediye niteliğindeki ödemeler ise eklenmez. İşverenler tazminat hesabında primi sıklıkla dışarıda bırakır; bordrolarınızdaki prim satırlarını toplayıp kıdem tazminatı hesaplama aracına girerek farkı görebilirsiniz. Giydirilmiş ücretin diğer kalemleri için giydirilmiş ücret terimine bakın.
Prim sistemi değiştirilirse ne olur?
İşveren prim yönetmeliğini güncelleyebilir, ancak değişiklik işçi aleyhineyse yazılı bildirim ve işçinin 6 iş günü içinde yazılı kabulü gerekir. Kabul etmeyen işçi için eski sistem uygulanmaya devam eder; işveren bu nedenle fesih yaparsa geçerli neden ispatı gerekir ve kıdem ile ihbar tazminatı doğar. Hedeflerin her dönem başında yeniden belirlenmesi olağandır ve tek başına aleyhe değişiklik sayılmaz; ancak hedefin önceki dönemlere göre açıkça ulaşılamaz tutulması kötü niyet göstergesi olabilir. Prim hesabına itirazınızı önce yazılı olarak işverene iletin; sonuç alamazsanız zorunlu arabuluculuk yoluyla talep edebilirsiniz.
Prim sözleşmede nasıl yazmalı, nelere dikkat etmelisiniz?
Prim hakkının sağlam olması için sözleşmede veya ekindeki prim yönetmeliğinde dört unsur açıkça yazmalıdır: hedefin ne olduğu (satış tutarı, adet, müşteri sayısı), hesaplama oranı veya tablosu, ödeme dönemi (aylık, çeyrek, yıllık) ve hak ediş koşulu (ödeme tarihinde çalışıyor olma şartı gibi). "İşverenin takdirine göre prim verilebilir" ifadesi hak doğurmaz; bu tür primler Yargıtay tarafından ihtiyari sayılır. İşten ayrılırken hak edilmiş ama henüz ödeme tarihi gelmemiş primler kıstelyevm talep edilebilir. Prim hesabına esas satış raporları işverende olduğundan, her dönem kendi hedef gerçekleşme tablonuzu saklayın; uyuşmazlıkta bu belgeler işverenin kayıtlarıyla karşılaştırılır ve işveren belge sunmazsa işçinin beyanı esas alınır.
Dayanak ve kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.22 ve m.32 (mevzuat.gov.tr)
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (mevzuat.gov.tr)
- 5510 sayılı Kanun m.80 (mevzuat.gov.tr)
İlgili terimler
İkramiye
İşverenin ücrete ek olarak yılın belirli dönemlerinde (bayram, yıl sonu, bilanço) ödediği, sözleşme veya işyeri uygulamasıyla düzenli hale gelince ücret niteliği kazanan ve tazminata esas ücrete eklenen ödemedir.
Tazminat ve fesihGiydirilmiş ücret
Giydirilmiş ücret, çıplak brüt ücrete yemek, yol, ikramiye gibi düzenli ve parayla ölçülebilen yan hakların eklenmesiyle bulunan, kıdem ve ihbar tazminatının hesaplandığı ücrettir.
VergiGelir vergisi matrahı
Brüt ücretten SGK ve işsizlik sigortası işçi payı ile engelli indirimi gibi yasal indirimler düşüldükten sonra kalan ve üzerinden gelir vergisi hesaplanan tutardır; yıl içinde biriken toplamı vergi dilimini belirler.
SGK ve primPrime esas kazanç (PEK)
Prime esas kazanç, SGK priminin üzerinden hesaplandığı aylık brüt kazançtır; ücret, prim, ikramiye ve fazla mesai dahil edilir, taban asgari ücret ve tavan asgari ücretin 9 katıdır.

