Bu sayfada
Vardiyalı çalışma ne demek?
Vardiyalı çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 76. maddesine dayanan Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Nitelikleri gereği sürekli çalışması gereken işlerde işçiler ikili veya üçlü postalara bölünür. İşveren posta sayısını, her postanın başlama ve bitiş saatlerini ve değişim düzenini işyerinde ilan eder. Gece sayılan 20.00 ile 06.00 arasında postalarda çalışma kural olarak 7,5 saati aşamaz; turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama gibi işlerde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir. Gece postasında çalışan işçi en fazla bir hafta sonra gündüz postasına alınır, posta değişiminde kesintisiz en az 11 saat dinlendirilir ve haftada 24 saat hafta tatili nöbetleşe verilir.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım 24 saat çalışan bir fabrikada 3 posta var: 06.00-14.00, 14.00-22.00 ve 22.00-06.00. Gece postası 8 saat göründüğü için yönetmeliğe aykırıdır; gece posta 7,5 saate indirilmeli ya da fark başka postaya dağıtılmalıdır. Saatlik brüt ücreti 180 ₺ olan işçi 7,5 saat yerine 8 saat gece çalışırsa aşan her saat fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı 270 ₺ ödenir; ayda 22 gece için 22 × 0,5 × 270 = 2.970 ₺ ek ücret doğar.
Bu terimle hesap yapın
Fazla Mesai Hesaplama
Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti
Vardiyalı çalışmada posta düzeni nasıl kurulur?
Yönetmelik, işverene posta düzenini önceden belirleyip ilan etme yükümlülüğü getirir. İşyerinde kaç posta olduğu, her postanın hangi saatte başlayıp bittiği, postalardaki işçilerin ad ve görevleri ile değişim takvimi işyerinde görünür bir yere asılır. Nitelikleri gereği sürekli çalışması gereken işlerde günde en az üç posta kurulur; diğer işlerde ikili posta mümkündür. Her postanın günlük çalışma süresi kural olarak 11 saati aşamaz ve haftalık 45 saat sınırı korunur; denkleştirme uygulanıyorsa iki aylık dönem içinde ortalama alınır. Posta değişiminde işçiler kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Bu kurallara uyulmaması hem idari para cezası hem de aşan saatler için fazla çalışma ücreti doğurur; tutarı fazla mesai hesaplama aracı ile görebilirsiniz.
Gece postasında çalışma neden 7,5 saatle sınırlı?
İş Kanunu'nun 69. maddesi gece çalışmasını en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'da biten dönem olarak tanımlar ve gece çalışmasının 7,5 saati geçemeyeceğini söyler; yönetmelik aynı sınırı postalar için tekrarlar. Sınır, gece çalışmasının sağlık üzerindeki olumsuz etkisine dayanır. Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ve 2024 değişikliğiyle petrol arama, araştırma ve sondaj işlerinde işçinin yazılı onayı alınarak 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Gece çalışan işçilerin işe başlamadan önce ve en geç iki yılda bir sağlık kontrolünden geçirilmesi zorunludur; gece çalışmasının sağlığını bozduğu raporla belgelenen işçi gündüz postasına alınmalıdır. 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler gece postasında çalıştırılamaz. Hangi hâllerde gece çalışmasının yasak ya da sınırlı olduğunu gece çalışması kuralları yazısında topladık.
Postalar ne sıklıkla değişir ve dinlenme hakkı nedir?
Gece ve gündüz postalarında nöbetleşe çalışan işçiler, bir iş haftası gece çalıştıktan sonra ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılacak şekilde dönüşümlü düzenlenir; işveren, işçinin yazılı talebi hâlinde en çok iki haftalık dönüşüm de uygulayabilir. Böylece bir işçi sürekli gece postasında bırakılamaz. Posta değişiminde en az 11 saat kesintisiz dinlenme şarttır; bu süre verilmeden ardışık iki posta çalıştırılması yasaktır. Ara dinlenmesi 68. maddeye göre postanın uzunluğuna bağlı olarak 15 dakika ile bir saat arasında verilir. Hafta tatili, postalar hâlinde çalışmada da haftanın bir gününde 24 saatten az olmamak üzere ve nöbetleşe verilir; hafta tatili gününde çalıştırılan işçiye o günün ücreti %150 zamlı ödenir. Bordroda bu günlerin nasıl göründüğünü kıst ücret sayfasındaki örneklerle karşılaştırabilirsiniz.
Vardiya değişikliğini işveren tek taraflı yapabilir mi?
Posta düzeni işverenin yönetim hakkı kapsamındadır; yönetmeliğe uygun kalmak şartıyla postaları yeniden düzenleyebilir ve işçileri postalar arasında değiştirebilir. Ancak iş sözleşmesinde "yalnız gündüz çalışır" gibi açık bir hüküm varsa gece postasına alınmak 22. madde anlamında esaslı değişikliktir ve işçinin altı iş günü içinde yazılı onayı gerekir; onay verilmezse değişiklik bağlamaz. Kadın işçilerin gece postasında çalıştırılması ayrı yönetmelikle düzenlenir: gebe kadın gebelik süresince gece çalıştırılamaz ve işveren gece postasındaki kadın işçiyi işe getirip götürmekle yükümlüdür. Yönetmeliğe aykırı sürekli gece çalıştırma, dinlenme süresinin verilmemesi veya ücretin eksik ödenmesi işçi için haklı fesih nedeni oluşturur ve kıdem tazminatı hakkı doğar. Bu durumda posta çizelgeleri, giriş çıkış kayıtları ve bordrolar ispat için saklanmalıdır.
Dayanak ve kaynaklar
- Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69, m.76
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
İlgili terimler
Ücretli izin (mazeret dışı izinler)
Ücretli izin, işçinin çalışmadığı hâlde ücretinin tam ödendiği izindir; yıllık izin, hafta tatili, genel tatil ve evlenme, ölüm, babalık gibi mazeret izinlerini kapsar ve ücretsiz izinden ayrılır.
Maaş ve bordroKıst ücret
Kıst ücret, ay içinde işe giren, işten ayrılan veya ücretsiz izin kullanan çalışanın, tam aylık ücretinin fiilen çalıştığı gün sayısına oranlanmasıyla bulunan eksik ay ücretidir.
Tazminat ve fesihHaklı nedenle fesih
Haklı nedenle fesih, 4857 sayılı İş Kanunu 24 ve 25. maddelerinde sayılan sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık ya da zorlayıcı nedenlere dayanarak iş sözleşmesinin ihbar süresi beklenmeden derhal sona erdirilmesidir.
Tazminat ve fesihToplu iş sözleşmesi
Toplu iş sözleşmesi, yetkili işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında yapılan, ücret, çalışma süresi, ikramiye ve fesih gibi konuları işyeri ya da işletme düzeyinde düzenleyen yazılı sözleşmedir.

