BugünAsgari ücret (net)28.075,50 ₺Kıdem tavanı73.729,87 ₺SGK tavanı297.270,00 ₺1. dilim eşiği190.000,00 ₺tüm rakamlar →
Sözlük terimiSözlük

Vardiyalı çalışma nedir?

Son güncelleme 22.11.20265 sık sorulan soru

Vardiyalı çalışma: Vardiyalı çalışma, aynı işin gün içinde birbirini izleyen işçi postaları tarafından yürütülmesidir; gece postası 7,5 saati aşamaz, postalar en geç iki haftada bir değişir ve posta değişiminde en az 11 saat dinlenme verilir. Halk arasında: posta usulü çalışma, gece vardiyası, nöbetli çalışma.

Vardiyalı çalışma ne demek?

Vardiyalı çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 76. maddesine dayanan Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Nitelikleri gereği sürekli çalışması gereken işlerde işçiler ikili veya üçlü postalara bölünür. İşveren posta sayısını, her postanın başlama ve bitiş saatlerini ve değişim düzenini işyerinde ilan eder. Gece sayılan 20.00 ile 06.00 arasında postalarda çalışma kural olarak 7,5 saati aşamaz; turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama gibi işlerde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir. Gece postasında çalışan işçi en fazla bir hafta sonra gündüz postasına alınır, posta değişiminde kesintisiz en az 11 saat dinlendirilir ve haftada 24 saat hafta tatili nöbetleşe verilir.

Örnek hesap

Sayısal örnek

Örnek hesap: varsayalım 24 saat çalışan bir fabrikada 3 posta var: 06.00-14.00, 14.00-22.00 ve 22.00-06.00. Gece postası 8 saat göründüğü için yönetmeliğe aykırıdır; gece posta 7,5 saate indirilmeli ya da fark başka postaya dağıtılmalıdır. Saatlik brüt ücreti 180 ₺ olan işçi 7,5 saat yerine 8 saat gece çalışırsa aşan her saat fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı 270 ₺ ödenir; ayda 22 gece için 22 × 0,5 × 270 = 2.970 ₺ ek ücret doğar.

Bu terimle hesap yapın

Hesaplayıcı

Fazla Mesai Hesaplama

Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti

Hesapla

Vardiyalı çalışmada posta düzeni nasıl kurulur?

Yönetmelik, işverene posta düzenini önceden belirleyip ilan etme yükümlülüğü getirir. İşyerinde kaç posta olduğu, her postanın hangi saatte başlayıp bittiği, postalardaki işçilerin ad ve görevleri ile değişim takvimi işyerinde görünür bir yere asılır. Nitelikleri gereği sürekli çalışması gereken işlerde günde en az üç posta kurulur; diğer işlerde ikili posta mümkündür. Her postanın günlük çalışma süresi kural olarak 11 saati aşamaz ve haftalık 45 saat sınırı korunur; denkleştirme uygulanıyorsa iki aylık dönem içinde ortalama alınır. Posta değişiminde işçiler kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Bu kurallara uyulmaması hem idari para cezası hem de aşan saatler için fazla çalışma ücreti doğurur; tutarı fazla mesai hesaplama aracı ile görebilirsiniz.

Gece postasında çalışma neden 7,5 saatle sınırlı?

İş Kanunu'nun 69. maddesi gece çalışmasını en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'da biten dönem olarak tanımlar ve gece çalışmasının 7,5 saati geçemeyeceğini söyler; yönetmelik aynı sınırı postalar için tekrarlar. Sınır, gece çalışmasının sağlık üzerindeki olumsuz etkisine dayanır. Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ve 2024 değişikliğiyle petrol arama, araştırma ve sondaj işlerinde işçinin yazılı onayı alınarak 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Gece çalışan işçilerin işe başlamadan önce ve en geç iki yılda bir sağlık kontrolünden geçirilmesi zorunludur; gece çalışmasının sağlığını bozduğu raporla belgelenen işçi gündüz postasına alınmalıdır. 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler gece postasında çalıştırılamaz. Hangi hâllerde gece çalışmasının yasak ya da sınırlı olduğunu gece çalışması kuralları yazısında topladık.

Postalar ne sıklıkla değişir ve dinlenme hakkı nedir?

Gece ve gündüz postalarında nöbetleşe çalışan işçiler, bir iş haftası gece çalıştıktan sonra ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılacak şekilde dönüşümlü düzenlenir; işveren, işçinin yazılı talebi hâlinde en çok iki haftalık dönüşüm de uygulayabilir. Böylece bir işçi sürekli gece postasında bırakılamaz. Posta değişiminde en az 11 saat kesintisiz dinlenme şarttır; bu süre verilmeden ardışık iki posta çalıştırılması yasaktır. Ara dinlenmesi 68. maddeye göre postanın uzunluğuna bağlı olarak 15 dakika ile bir saat arasında verilir. Hafta tatili, postalar hâlinde çalışmada da haftanın bir gününde 24 saatten az olmamak üzere ve nöbetleşe verilir; hafta tatili gününde çalıştırılan işçiye o günün ücreti %150 zamlı ödenir. Bordroda bu günlerin nasıl göründüğünü kıst ücret sayfasındaki örneklerle karşılaştırabilirsiniz.

Vardiya değişikliğini işveren tek taraflı yapabilir mi?

Posta düzeni işverenin yönetim hakkı kapsamındadır; yönetmeliğe uygun kalmak şartıyla postaları yeniden düzenleyebilir ve işçileri postalar arasında değiştirebilir. Ancak iş sözleşmesinde "yalnız gündüz çalışır" gibi açık bir hüküm varsa gece postasına alınmak 22. madde anlamında esaslı değişikliktir ve işçinin altı iş günü içinde yazılı onayı gerekir; onay verilmezse değişiklik bağlamaz. Kadın işçilerin gece postasında çalıştırılması ayrı yönetmelikle düzenlenir: gebe kadın gebelik süresince gece çalıştırılamaz ve işveren gece postasındaki kadın işçiyi işe getirip götürmekle yükümlüdür. Yönetmeliğe aykırı sürekli gece çalıştırma, dinlenme süresinin verilmemesi veya ücretin eksik ödenmesi işçi için haklı fesih nedeni oluşturur ve kıdem tazminatı hakkı doğar. Bu durumda posta çizelgeleri, giriş çıkış kayıtları ve bordrolar ispat için saklanmalıdır.

Dayanak ve kaynaklar

İlgili terimler

Reklam

Sık sorulan sorular

Gece vardiyası en fazla kaç saat olabilir?
7,5 saat. 20.00 ile 06.00 arasındaki gece döneminde posta çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama işlerinde işçinin yazılı onayıyla bu sınır aşılabilir; aşan saatler fazla çalışma sayılır.
Sürekli gece vardiyasında çalıştırılabilir miyim?
Hayır. Yönetmeliğe göre gece postasında en fazla bir iş haftası çalışan işçi, izleyen haftada gündüz postasına alınır; yazılı talebinizle dönüşüm en çok iki haftaya çıkarılabilir. Sürekli gece çalıştırma idari para cezası gerektirir.
İki vardiya arasında kaç saat dinlenme hakkım var?
En az 11 saat kesintisiz. Posta değişiminde bu süre verilmeden işçi diğer postada çalıştırılamaz. Örneğin 22.00'de biten postadan sonra en erken 09.00'da işe başlatılabilirsiniz.
Vardiyalı çalışanın hafta tatili nasıl verilir?
Nöbetleşe olarak haftada bir gün ve 24 saatten az olmamak üzere. Hafta tatili pazar gününe denk gelmek zorunda değildir. Tatil gününde çalıştırılırsanız o günün ücreti %150 zamlı, yani toplam 2,5 günlük ücret olarak ödenir.
İşveren beni gündüzden gece vardiyasına alabilir mi?
Sözleşmede aksine hüküm yoksa posta düzenleme işverenin yönetim hakkıdır. Sözleşmede yalnız gündüz çalışma kararlaştırılmışsa bu esaslı değişikliktir; altı iş günü içinde yazılı onayınız olmadan bağlayıcı olmaz.
Reklam