BugünAsgari ücret (net)28.075,50 ₺Kıdem tavanı73.729,87 ₺SGK tavanı297.270,00 ₺1. dilim eşiği190.000,00 ₺tüm rakamlar →
Sözlük terimiSözlük

Hizmet akdi (iş sözleşmesi) nedir?

Son güncelleme 22.11.20265 sık sorulan soru

Hizmet akdi (iş sözleşmesi): Hizmet akdi, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de karşılığında ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir; 4857 sayılı İş Kanunu bu ilişkiyi iş sözleşmesi olarak adlandırır ve çalışma hayatındaki bütün hakların kaynağıdır. Halk arasında: iş sözleşmesi, iş akdi, çalışma sözleşmesi.

Hizmet akdi (iş sözleşmesi) ne demek?

Hizmet akdi, eski adıyla iş sözleşmesinin kanundaki karşılığıdır. 4857 sayılı İş Kanunu m.8 iş sözleşmesini "bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşme" olarak tanımlar. Üç unsuru vardır: iş görme, ücret ve bağımlılık. Sözleşme kural olarak şekle bağlı değildir; ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan belirli süreli sözleşmelerin yazılı yapılması gerekir. Yazılı sözleşme yoksa işveren en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren bir belge vermekle yükümlüdür. Sigortalılık, kıdem, ihbar, yıllık izin ve fazla mesai gibi hakların tamamı hizmet akdinin varlığına dayanır.

Örnek hesap

Sayısal örnek

Örnek hesap: varsayalım 3 yıldır belirsiz süreli hizmet akdiyle çalışan bir işçinin brüt ücreti 33.030 ₺ olsun. İşveren sözleşmeyi bildirimli feshederse 8 haftalık ihbar süresi uygulanır. Haftalık brüt ücret 33.030 / 30 x 7 = 7.707 ₺; ihbar süresi kullandırılmazsa 8 x 7.707 = 61.656 ₺ brüt ihbar tazminatı ödenir. Ayrıca 3 yıl için 3 x 33.030 = 99.090 ₺ brüt kıdem tazminatı doğar (giydirilmiş ücret varsa tutar artar).

Bu terimle hesap yapın

Rehber

Fesih Türleri ve Doğan Haklar

Haklı, geçerli, haksız fesih; hangi tazminat doğar

Sayfaya git

Hizmet akdi ile iş sözleşmesi aynı şey mi?

Evet. Hizmet akdi, 818 sayılı eski Borçlar Kanunu ve 506 sayılı eski SGK mevzuatında kullanılan addır; 4857 sayılı İş Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu aynı ilişkiyi iş sözleşmesi olarak adlandırır. SGK yazışmalarında ve hizmet dökümünde "hizmet akdine tabi" ifadesi hâlâ kullanılır; 5510 sayılı Kanunun 4/a bendi de sigortalılığı "hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar" diye tanımlar. Yani bordrolu çalışan herkes hizmet akdi kapsamındadır. Sözleşmenin üç unsuru iş görme, ücret ve bağımlılıktır. Bağımlılık unsuru, eser sözleşmesi veya serbest meslek ilişkisinden ayıran noktadır: işveren çalışma saatlerini, yerini ve yöntemini belirliyorsa ilişki hizmet akdidir. Sözleşmenin adı "danışmanlık" ya da "freelance" olsa bile fiili durum bağımlı çalışmaysa mahkemeler ilişkiyi iş sözleşmesi olarak kabul eder.

Yazılı hizmet akdi zorunlu mu?

Kural olarak hayır. 4857 sayılı Kanun m.8 iş sözleşmesinin şekle bağlı olmadığını söyler; sözlü anlaşma da geçerlidir. İki istisna vardır: süresi bir yıl ve daha uzun belirli süreli sözleşmeler yazılı yapılmak zorundadır ve yazılı sözleşme yapılmayan hâllerde işveren en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, ücreti, ödeme dönemini ve varsa süreyi gösteren bir belgeyi işçiye vermekle yükümlüdür. Yazılı belge yoksa ücret, bordro ve banka kayıtlarıyla ispatlanır; bu yüzden elden ödeme alan çalışanlar hak kaybına uğrar. Detaylı inceleme için yazılı iş sözleşmesi zorunlu mu yazısına bakabilirsiniz. Deneme süresi kararlaştırılacaksa bunun sözleşmede açıkça yazması gerekir; aksi hâlde deneme süresi yoktur ve ilk günden itibaren ihbar hakları işler.

Hizmet akdi türleri nelerdir?

İş Kanunu sözleşmeleri süre, çalışma biçimi ve çalışma düzeni bakımından ayırır:

  • Belirsiz süreli: Asıl kural budur; bitiş tarihi yoktur, fesih için ihbar süresi gerekir.
  • Belirli süreli: Objektif bir neden (proje, belirli bir işin tamamlanması) şartıyla yapılabilir; belirli süreli iş sözleşmesi teriminde ayrıntısı var.
  • Tam süreli / kısmi süreli: Haftalık 45 saat ile daha kısa süreli çalışma ayrımıdır.
  • Deneme süreli: En fazla 2 ay (toplu sözleşmeyle 4 ay) deneme kaydı içerir.
  • Çağrı üzerine, uzaktan ve takım sözleşmesi: Esnek çalışma biçimleridir.

Türün belirlenmesi önemlidir; çünkü belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı doğmaz, kısmi süreli sözleşmede ise kıdem ve izin hakları orantılı hesaplanır.

Hizmet akdi nasıl sona erer ve hangi haklar doğar?

Sözleşme istifa, işveren feshi, karşılıklı anlaşma (ikale), sürenin dolması, ölüm veya emeklilik ile sona erer. Her yolun sonucu farklıdır: işveren bildirimli feshinde ihbar ve kıdem tazminatı, haklı nedenle işçi feshinde kıdem tazminatı, istifada kural olarak tazminat doğmaz. Fesih türlerinin karşılaştırmasını fesih türleri rehberinde görebilir, alacaklarınızı işten çıkış hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz. Otuz ve üzeri işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı ay kıdemi olan işçi iş güvencesi kapsamındadır; geçerli neden gösterilmeyen fesihte işe iade davası açılabilir. Sona erme biçimi ne olursa olsun yıllık izin ücreti, fazla mesai ve son ay ücreti gibi alacaklar her durumda ödenmek zorundadır.

Dayanak ve kaynaklar

İlgili terimler

Reklam

Sık sorulan sorular

Hizmet akdi ne demek?
Hizmet akdi, işçinin ücret karşılığında işverene bağımlı olarak çalışmayı üstlendiği sözleşmedir. 4857 sayılı İş Kanunu bu sözleşmeyi iş sözleşmesi olarak adlandırır; SGK mevzuatında 4/a sigortalılığının dayanağı da bu hizmet akdidir.
Hizmet akdi sözlü olabilir mi?
Olabilir. İş sözleşmesi şekle bağlı değildir; ancak bir yıl ve daha uzun belirli süreli sözleşmeler yazılı yapılmalıdır. Yazılı sözleşme yoksa işveren iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren bir belge vermek zorundadır; sözlü anlaşma bordro ve banka kayıtlarıyla ispatlanır.
Hizmet akdine tabi çalışan ne demek?
SGK dilinde 4/a kapsamındaki sigortalıyı ifade eder; yani bir işverene bağlı, bordrolu çalışan kişidir. Bağ-Kur (4/b) ve memur (4/c) sigortalılığı hizmet akdine dayanmaz; hizmet dökümünde çalışma türü bu ayrıma göre gösterilir.
Hizmet akdi feshedilince hangi haklar doğar?
Fesih biçimine göre kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, fazla mesai ve son ay ücreti alacakları doğar. İşveren geçerli neden göstermeden feshederse iş güvencesi kapsamındaki işçi işe iade davası açabilir.
Freelance çalışma hizmet akdi sayılır mı?
İşveren çalışma saatini, yerini ve yöntemini belirliyor, düzenli ücret ödüyorsa sözleşmenin adı ne olursa olsun ilişki hizmet akdi olarak kabul edilir. Belirleyici olan sözleşmenin başlığı değil, fiilen uygulanan bağımlılık unsurudur.
Reklam