Bu sayfada
İş kazası ne demek?
İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13 ile tanımlanır. Kazanın iş kazası sayılması için sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinde, emziren kadın sigortalının süt izni saatlerinde veya işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte olması ve sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hâle getirmesi gerekir. İşveren kazayı kolluk kuvvetlerine derhâl, SGK'ya ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. İş kazası geçiren sigortalıya prim günü şartı aranmadan geçici iş göremezlik ödeneği, kalıcı kayıp varsa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım asgari ücretle çalışan bir işçi iş kazası geçirip 10 gün ayakta tedavi raporu alsın. Günlük prime esas kazanç 1.101 ₺; ayakta tedavide ödenek günlük kazancın üçte ikisidir: 1.101 x 2/3 = 734 ₺. İş kazasında ödenek ilk günden başlar ve 90 gün prim şartı aranmaz: 10 x 734 = 7.340 ₺ rapor parası ödenir. Aynı rapor hastalık sebebiyle alınsaydı ilk iki gün ödenmez, 8 x 734 = 5.872 ₺ alınırdı.
Bu terimle hesap yapın
Rapor Parası Hesaplama
Geçici iş göremezlik ödeneği: ayakta ve yatarak
Hangi olaylar iş kazası sayılır?
5510 sayılı Kanun m.13 beş durumu sayar: sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiği sırada asıl işini yapmadan geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının süt izni saatlerinde ve işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen olaylar. Kanun "işyerinde bulunduğu sırada" dediği için mola saatinde yemekhanede düşmek, işyeri bahçesinde yaralanmak hatta işyerinde geçirilen kalp krizi bile iş kazası olarak kabul edilir. Buna karşılık kendi aracıyla işe gelirken geçirilen trafik kazası kural olarak kapsam dışıdır; servis aracı olması gerekir. Evden çalışanlar için de çalışma saatleri içinde ve işle bağlantılı olaylar iş kazası sayılabilir; ayrıntı için evden çalışanın iş kazası güvencesi yazısına bakın. Olayın hemen değil sonradan engelli hâle getirmesi de yeterlidir.
İş kazası ne zaman ve kime bildirilir?
İşveren kazayı derhâl kolluk kuvvetlerine, kazadan sonraki üç iş günü içinde de SGK'ya e-bildirim ile bildirir. Bildirim yapılmazsa veya geç yapılırsa SGK, bildirim tarihine kadar ödediği geçici iş göremezlik ödeneğini işverenden tahsil eder; ayrıca idari para cezası uygulanır. Sigortalı kendisi de SGK'ya başvurabilir; işverenin bildirmemesi işçinin hakkını ortadan kaldırmaz. İşyerinde iş kazası tespit tutanağı düzenlenmesi, tanıkların yazılması ve hastanede "iş kazası" olarak kayıt açtırılması sonraki tazminat davası için belirleyicidir. SGK müfettişleri olayın iş kazası olup olmadığını ve kusur oranlarını soruşturur; bu rapor hem SGK haklarını hem de işverene karşı açılacak maddi ve manevi tazminat davasını etkiler. Kaza sonrası izlenecek adımları iş kazası sonrası haklar rehberinde topladık.
İş kazası geçiren işçi hangi ödenek ve gelirleri alır?
- Geçici iş göremezlik ödeneği: Rapor süresince, ilk günden itibaren, yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi; prim günü şartı yoktur. Tutarı rapor parası hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücü en az %10 azalmışsa aylık kazancın %70'i üzerinden kayıp oranında gelir bağlanır; başkasının bakımına muhtaçsa %100 esas alınır.
- Ölüm geliri: Sigortalı ölürse hak sahiplerine gelir bağlanır, cenaze ödeneği ödenir.
- Sağlık yardımları: Tedavi giderleri prim şartı aranmadan karşılanır.
Bu haklar SGK tarafından sağlanır; işverenin kusuru varsa ayrıca iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat istenebilir.
İşverenden tazminat nasıl istenir?
SGK ödemeleri sigortalının gerçek zararını karşılamayabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49 ve devamı uyarınca işverenin kusuru oranında maddi tazminat (iş gücü kaybı, tedavi gideri) ve manevi tazminat istenebilir. Hesapta işçinin kusur oranı düşülür; örneğin %30 işçi kusuru varsa tazminatın %70'i ödenir. Dava öncesi arabuluculuk zorunludur; zamanaşımı 10 yıldır. Hesap yöntemini iş kazasında kusur tazminatı yazısında örneklerle anlattık. Kalıcı iş gücü kaybı yoksa yalnızca geçici iş göremezlik dönemindeki ücret farkı ve manevi tazminat gündeme gelir; sürekli kayıp varsa yaşam süresi boyunca uğranacak gelir kaybı aktüerya hesabıyla belirlenir.
Dayanak ve kaynaklar
- 5510 sayılı Kanun m.13, m.16-19
- SGK İş Kazası ve Meslek Hastalığı
- ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
İlgili terimler
Meslek hastalığı
Meslek hastalığı, 5510 sayılı Kanun m.14 uyarınca sigortalının çalıştığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir.
İşsizlik ve ödeneklerGeçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası)
Hastalık, analık, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle çalışamayan sigortalıya, raporlu günler için SGK tarafından ödenen, günlük kazancın ayakta tedavide üçte ikisi, yatarak tedavide yarısı tutarındaki ödenek.
EmeklilikMalullük (maluliyet) aylığı
Çalışma gücünün ya da meslekte kazanma gücünün en az %60'ını kaybettiği SGK sağlık kurulunca tespit edilen sigortalıya, en az 10 yıl sigortalılık ve 1.800 prim günü şartıyla bağlanan aylık.
SGK ve primGünlük kazanç (SGK)
Rapor parası, analık ve iş kazası ödeneklerinin hesabında kullanılan, sigortalının son üç aylık prime esas kazanç toplamının o dönemdeki prim gün sayısına bölünmesiyle bulunan tutar.

