Bu sayfada
İş güvencesi ne demek?
4857 sayılı İş Kanunu m.18-21 ile düzenlenir. İşverenin aynı işkolundaki işyerlerinde toplam 30 veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az 6 aylık kıdemi bulunması, sözleşmenin belirsiz süreli olması ve işçinin işletmenin bütününü yöneten işveren vekili olmaması gerekir. Kapsamdaki işçi ancak işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir nedenle çıkarılabilir; fesih yazılı yapılmalı, neden açıkça belirtilmeli ve davranış nedenli fesihte işçinin savunması alınmalıdır. Aksi halde işçi bir ay içinde arabulucuya, ardından iki hafta içinde mahkemeye başvurarak işe iade isteyebilir.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım 120 çalışanlı şirkette 3 yıl kıdemli, brüt ücreti 60.000 ₺ olan işçi gerekçesiz çıkarıldı ve işe iade davasını kazandı. İşveren işe başlatmazsa: boşta geçen süre ücreti 4 ay × 60.000 = 240.000 ₺ ve işe başlatmama tazminatı 4 ila 8 ay arası, 3 yıl kıdemde genelde 4 ay × 60.000 = 240.000 ₺; toplam 480.000 ₺ brüt. Kıdem ve ihbar tazminatı ayrıca ödenir.
Bu terimle hesap yapın
İşe İade Tazminatı Hesaplama
İşe başlatmama tazminatı (4-8 ay) + boşta geçen süre ücreti
İş güvencesi kapsamına kimler girer?
İş güvencesinden yararlanmak için dört şartın birlikte sağlanması gerekir. İlk olarak işverenin aynı işkolundaki tüm işyerlerinde toplam 30 veya daha fazla işçi çalışmalıdır; şubeler ayrı ayrı değil birlikte sayılır. İkincisi, işçinin aynı işverende en az 6 ay kıdemi olmalıdır; farklı işyerlerindeki süreler birleştirilir. Üçüncüsü, sözleşme belirsiz süreli olmalıdır; belirli süreli sözleşme ile çalışan işçi kapsam dışındadır. Son olarak işçi, işletmenin bütününü sevk ve idare eden ve işçi alıp çıkarma yetkisi olan işveren vekili olmamalıdır. Bu şartlardan biri eksikse işçi işe iade davası açamaz; ancak kötü niyetli fesihte kötü niyet tazminatı talep edebilir.
İş güvencesi işçiye ne sağlar?
Kapsamdaki işçi ancak geçerli bir nedenle çıkarılabilir: yeterlilik, davranış ya da işletme gerekleri. Fesih yazılı yapılmalı, gerekçe açık ve kesin biçimde belirtilmeli, davranış veya verimle ilgili fesihte işçinin savunması alınmalıdır. İspat yükü işverendedir. Fesih bu kurallara uymazsa mahkeme feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verir. İşçi 10 iş günü içinde işe başlamak için başvurur; işveren bir ay içinde işe başlatmazsa 4 ila 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ve en çok 4 aylık boşta geçen süre ücretini öder. Tutarı işe iade tazminatı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Geçerli neden olsa bile fesih son çare olmalıdır; işçinin başka bölümde değerlendirilme imkanı varken çıkarılması feshi geçersiz kılar.
İşe iade davası nasıl açılır ve süreler nedir?
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulur; bu süre hak düşürücüdür.
- Arabuluculuk son tutanağının düzenlenmesinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
- Mahkeme davayı ivedilikle görür; karar kesinleşince işçi 10 iş günü içinde işverene başvurur.
- İşveren bir ay içinde işe başlatır ya da tazminatları öder.
Dava sırasında işçinin başka işte çalışması hakkı etkilemez. Kazanılan davanın parasal sonuçlarını bu yazıda örneklerle anlattık.
Arabuluculuk aşamasında taraflar işe iade yerine tazminat ödenmesi konusunda da anlaşabilir; bu durumda anlaşılan tutar ve ödeme tarihi tutanağa yazılır ve ayrıca dava açılamaz. Dava sırasında işveren işçiyi işe davet ederse ve işçi haklı neden olmadan başlamazsa fesih geçerli hale gelir. İşe iade kararı kesinleştikten sonra işveren işçiyi aynı ya da benzer işe, aynı ücretle başlatmalıdır; farklı şehir veya daha düşük pozisyon teklifi işe başlatmama sayılır.
İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçi ne yapabilir?
30 işçi ya da 6 ay şartını sağlamayan işçi işe iade isteyemez; ancak fesih geçersiz değil, yalnızca denetim dışıdır. Bu durumda kıdem ve ihbar tazminatı hakları aynen korunur; fesih şikayet, dava veya sendika üyeliği gibi bir nedene dayanıyorsa bildirim süresinin üç katı kötü niyet tazminatı istenebilir. Sendikal nedenle fesihte 6356 sayılı Kanun m.25 uyarınca en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminat, 30 işçi şartına bakılmaksızın talep edilebilir.
Ayrıca her işçi, fesih nedeni ayrımcılık oluşturuyorsa m.5 uyarınca dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı isteyebilir. Küçük işyerlerinde fesih serbestisi geniş olsa da işveren eşit davranma borcuna ve fesih hakkının kötüye kullanılmaması ilkesine bağlıdır.
İşe iade tazminatları nasıl hesaplanır?
İşe iade davasında iki ayrı parasal sonuç doğar. Boşta geçen süre ücreti, fesihten kararın kesinleşmesine kadar geçen sürenin en çok dört aylık ücretidir; dava daha uzun sürse de dört ayla sınırlıdır ve giydirilmiş ücret üzerinden, yani yemek ve yol gibi yan haklar dahil hesaplanır. Bu tutar ücret sayıldığından SGK primi, gelir ve damga vergisi kesilir ve dört aylık süre prim gününe eklenir. İşe başlatmama tazminatı ise işçinin kıdemine göre 4 ile 8 aylık çıplak ücret arasında mahkemece belirlenir: 6 ay ile 5 yıl arası kıdemde 4 ay, 5 ile 15 yıl arasında 5 ay, 15 yıl üzerinde 6 ay; fesih nedeni ağırsa 8 aya kadar çıkabilir. Bu tazminat gelir vergisinden istisnadır, yalnız damga vergisi kesilir. Kıdem ve ihbar tazminatı daha önce ödenmişse mahsup edilir, ödenmemişse işe başlatmama tarihindeki ücret üzerinden yeniden hesaplanır.
Dayanak ve kaynaklar
İlgili terimler
Geçerli nedenle fesih
İş güvencesi kapsamındaki işçinin yeterliliği, davranışları ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan, haklı fesih ağırlığına ulaşmayan ancak iş ilişkisini sürdürmeyi makul olmaktan çıkaran nedenle yapılan bildirimli fesih.
Tazminat ve fesihHaksız fesih
İş sözleşmesinin haklı ya da geçerli bir neden bulunmadan veya kanuni usule uyulmadan işveren tarafından sona erdirilmesi; işçiye kıdem ve ihbar tazminatı, iş güvencesi kapsamındaysa işe iade hakkı doğurur.
Tazminat ve fesihKötü niyet tazminatı
İş güvencesi kapsamı dışındaki işçinin belirsiz süreli sözleşmesinin, şikayet veya dava gibi nedenlerle fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilmesi halinde, ihbar süresine ait ücretin üç katı tutarında ödenen tazminat.
Tazminat ve fesihArabuluculuk (iş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk)
İşçi ve işveren arasındaki tazminat, ücret alacağı ve işe iade uyuşmazlıklarında dava açmadan önce tarafsız bir arabulucu eşliğinde anlaşma aranan, 2018'den beri zorunlu dava şartı.

