BugünAsgari ücret (net)28.075,50 ₺Kıdem tavanı73.729,87 ₺SGK tavanı297.270,00 ₺1. dilim eşiği190.000,00 ₺tüm rakamlar →
Sözlük terimiSözlük

Çalışma süresi (haftalık 45 saat) nedir?

Son güncelleme 22.11.20265 sık sorulan soru

Çalışma süresi (haftalık 45 saat): İşçinin işte geçirdiği ve işverenin emrinde hazır beklediği zamanın toplamı; İş Kanunu'na göre haftada en çok 45 saat olup günde 11 saati aşamaz ve bunu aşan çalışma fazla mesai sayılır. Halk arasında: 45 saat, haftalık çalışma süresi, mesai saati.

Çalışma süresi (haftalık 45 saat) ne demek?

4857 sayılı İş Kanunu m.63 çalışma süresini haftada en çok 45 saat olarak belirler. Bu süre aksi kararlaştırılmadıkça haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür; günlük çalışma hiçbir şekilde 11 saati aşamaz. Taraflar anlaşırsa 2 aylık (toplu iş sözleşmesiyle 4 aylık) denkleştirme döneminde haftalık ortalama 45 saat korunmak şartıyla bazı haftalar daha fazla çalışılabilir. m.66 uyarınca yer altına iniş, iş için bekleme, emzirme izni gibi süreler çalışma süresinden sayılır; ara dinlenmeleri ise sayılmaz. 45 saati aşan çalışma m.41'e göre fazla çalışmadır ve saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Sözleşmede 45 saatin altında bir süre kararlaştırılmışsa, bu süre ile 45 saat arası fazla sürelerle çalışma sayılır ve %25 zamlı ödenir.

Örnek hesap

Sayısal örnek

Örnek hesap: varsayalım brüt 45.000 ₺ maaşla haftada 45 saat çalışan bir işçinin saat ücreti 45.000 ÷ 225 = 200 ₺. Bir hafta 52 saat çalıştıysa 7 saat fazla mesai yapmıştır: 7 × 200 × 1,5 = 2.100 ₺ brüt ek ücret. Sözleşmesi haftalık 40 saat olsaydı 40-45 arası 5 saat için %25 zamlı (5 × 250 = 1.250 ₺), kalan 7 saat için %50 zamlı ödeme yapılırdı.

Bu terimle hesap yapın

Hesaplayıcı

Fazla Mesai Hesaplama

Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti

Hesapla

Haftalık 45 saat nasıl dağıtılır?

Kanun, haftalık 45 saatin günlere nasıl bölüneceğini tarafların anlaşmasına bırakır. Anlaşma yoksa süre çalışılan günlere eşit bölünür: altı gün çalışan işyerinde günde 7,5 saat, beş gün çalışan işyerinde günde 9 saat. Tek sınır günde 11 saattir; bu sınır sözleşmeyle bile aşılamaz. Cumartesi tam gün çalışılıp hafta içi kısa tutulabilir ya da tersi yapılabilir, toplam 45 saati geçmediği sürece fark etmez. Haftalık sürenin altında kalan sözleşmeler de geçerlidir; kısmi süreli iş sözleşmesi bu mantıkla, tam süreli çalışmanın üçte ikisine kadar olan sürelerle kurulur. Fazla çalışma ücretinizi fazla mesai hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

Denkleştirme ile fazla mesai arasındaki fark nedir?

Denkleştirme, yoğun haftalarda uzun, sakin haftalarda kısa çalışarak ortalamayı 45 saatte tutma yöntemidir. İşçinin yazılı onayı ile 2 aylık, toplu iş sözleşmesiyle 4 aylık dönem belirlenir. Dönem içinde bir hafta 55 saat, ertesi hafta 35 saat çalışılırsa fazla mesai doğmaz, çünkü ortalama 45'tir. Ancak iki kural kesindir: günlük 11 saat aşılamaz ve dönem sonunda ortalama 45'i geçerse aşan kısım fazla mesai olarak ödenir. Denkleştirme yazılı olarak kararlaştırılmamışsa işveren bu savunmayı kullanamaz; 45 saati aşan her saat için zamlı ücret ödemek zorundadır. Ayrıntılar için denkleştirme nedir yazısına bakın.

Hangi süreler çalışma süresinden sayılır?

İş Kanunu m.66, fiilen çalışılmasa bile çalışma süresinden sayılan halleri listeler:

  • İşçinin işverence başka bir yere gönderilmesi halinde yolda geçen süreler,
  • İşçinin işinde ve işverenin emrinde hazır bulunup çalıştırılmadan geçirdiği bekleme süreleri,
  • Kadın işçilerin günde toplam 1,5 saatlik emzirme izni,
  • Yer altında ve su altında çalışanların iniş, çıkış ve kuyu süreleri,
  • Toplu servis şartı olmayan ve işçinin kendi isteğiyle yapılan yolculuk dışında, işverenin sosyal yardım amacıyla sağladığı taşıma süreleri sayılmaz.

Ara dinlenmeleri (4 saate kadar işte 15 dakika, 4-7,5 saatte yarım saat, 7,5 saatten fazla işte 1 saat) çalışma süresinden sayılmaz; öğle molasını mesai içinde göstermek kanuna aykırıdır. Molaların ayrıntısını ara dinlenme süresi yazısında bulabilirsiniz.

Çalışma süresi aşılırsa işçinin hakları nelerdir?

45 saati aşan çalışma fazla mesaidir ve her saat için normal saat ücretinin %50 fazlası ödenir. İşçi isterse ücret yerine her fazla saat için 1,5 saat serbest zaman kullanabilir. Yıllık fazla çalışma sınırı 270 saattir; bu sınırı aşan işveren idari para cezası öder. Fazla mesai için işçinin yazılı onayı gerekir ve işçi bu onayı 30 gün önceden bildirerek geri alabilir. Ücreti ödenmeyen fazla mesai, işçiye 4857 m.24/II kapsamında haklı fesih hakkı verir; kıdem tazminatı da ödenir. Ödenmeyen mesai için ne yapılacağını fazla mesai ücretim ödenmiyor yazısında adım adım anlattık.

İşe giriş ve çıkış saatlerinizi gösteren kayıtları, vardiya listelerini ve mesaj yazışmalarını saklayın; fazla mesai uyuşmazlığında ispat yükü büyük ölçüde işçidedir ve bu belgeler davanın seyrini belirler.

Dayanak ve kaynaklar

İlgili terimler

Reklam

Sık sorulan sorular

Haftalık çalışma süresi kaç saattir?
Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu süre çalışılan günlere eşit bölünür; aksi kararlaştırılırsa farklı dağıtılabilir ancak günlük 11 saat sınırı hiçbir şekilde aşılamaz. 45 saatin üzeri fazla mesai sayılır ve zamlı ödenir.
Günde en fazla kaç saat çalışılabilir?
Günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz. Bu sınır denkleştirme ve fazla mesai dahil her durumda geçerlidir. Gece çalışmaları ise 7,5 saati geçemez; sağlık, turizm ve güvenlik gibi istisna sektörlerde işçinin yazılı onayıyla daha uzun gece çalışması yapılabilir.
Öğle molası çalışma süresinden sayılır mı?
Hayır. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. 7,5 saatten uzun günlük çalışmada en az 1 saat mola verilir ve bu mola 45 saatlik hesabın dışında kalır. İşçi mola sırasında da işverenin emrinde bekletiliyorsa o süre çalışma süresi sayılır.
Haftada 6 gün çalışmak yasal mı?
Evet, haftalık 45 saat aşılmadığı sürece 6 gün çalışmak yasaldır; o zaman günlük süre 7,5 saat olur. Yedi günlük dönemde en az 24 saat kesintisiz hafta tatili verilmesi zorunludur; hafta tatilinde çalıştırılan işçiye o gün için %150 ücret ödenir.
Çalışma süresi 45 saatten az olan sözleşmede fazla mesai nasıl hesaplanır?
Sözleşmedeki süre ile 45 saat arası fazla sürelerle çalışmadır ve saat ücretinin %25 fazlasıyla ödenir. 45 saati aşan kısım ise fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı ödenir. İki oran aynı bordroda ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Reklam