Bu sayfada
Çalışma süresi (haftalık 45 saat) ne demek?
4857 sayılı İş Kanunu m.63 çalışma süresini haftada en çok 45 saat olarak belirler. Bu süre aksi kararlaştırılmadıkça haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür; günlük çalışma hiçbir şekilde 11 saati aşamaz. Taraflar anlaşırsa 2 aylık (toplu iş sözleşmesiyle 4 aylık) denkleştirme döneminde haftalık ortalama 45 saat korunmak şartıyla bazı haftalar daha fazla çalışılabilir. m.66 uyarınca yer altına iniş, iş için bekleme, emzirme izni gibi süreler çalışma süresinden sayılır; ara dinlenmeleri ise sayılmaz. 45 saati aşan çalışma m.41'e göre fazla çalışmadır ve saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Sözleşmede 45 saatin altında bir süre kararlaştırılmışsa, bu süre ile 45 saat arası fazla sürelerle çalışma sayılır ve %25 zamlı ödenir.
Örnek hesap
Örnek hesap: varsayalım brüt 45.000 ₺ maaşla haftada 45 saat çalışan bir işçinin saat ücreti 45.000 ÷ 225 = 200 ₺. Bir hafta 52 saat çalıştıysa 7 saat fazla mesai yapmıştır: 7 × 200 × 1,5 = 2.100 ₺ brüt ek ücret. Sözleşmesi haftalık 40 saat olsaydı 40-45 arası 5 saat için %25 zamlı (5 × 250 = 1.250 ₺), kalan 7 saat için %50 zamlı ödeme yapılırdı.
Bu terimle hesap yapın
Fazla Mesai Hesaplama
Fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil ücreti
Haftalık 45 saat nasıl dağıtılır?
Kanun, haftalık 45 saatin günlere nasıl bölüneceğini tarafların anlaşmasına bırakır. Anlaşma yoksa süre çalışılan günlere eşit bölünür: altı gün çalışan işyerinde günde 7,5 saat, beş gün çalışan işyerinde günde 9 saat. Tek sınır günde 11 saattir; bu sınır sözleşmeyle bile aşılamaz. Cumartesi tam gün çalışılıp hafta içi kısa tutulabilir ya da tersi yapılabilir, toplam 45 saati geçmediği sürece fark etmez. Haftalık sürenin altında kalan sözleşmeler de geçerlidir; kısmi süreli iş sözleşmesi bu mantıkla, tam süreli çalışmanın üçte ikisine kadar olan sürelerle kurulur. Fazla çalışma ücretinizi fazla mesai hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Denkleştirme ile fazla mesai arasındaki fark nedir?
Denkleştirme, yoğun haftalarda uzun, sakin haftalarda kısa çalışarak ortalamayı 45 saatte tutma yöntemidir. İşçinin yazılı onayı ile 2 aylık, toplu iş sözleşmesiyle 4 aylık dönem belirlenir. Dönem içinde bir hafta 55 saat, ertesi hafta 35 saat çalışılırsa fazla mesai doğmaz, çünkü ortalama 45'tir. Ancak iki kural kesindir: günlük 11 saat aşılamaz ve dönem sonunda ortalama 45'i geçerse aşan kısım fazla mesai olarak ödenir. Denkleştirme yazılı olarak kararlaştırılmamışsa işveren bu savunmayı kullanamaz; 45 saati aşan her saat için zamlı ücret ödemek zorundadır. Ayrıntılar için denkleştirme nedir yazısına bakın.
Hangi süreler çalışma süresinden sayılır?
İş Kanunu m.66, fiilen çalışılmasa bile çalışma süresinden sayılan halleri listeler:
- İşçinin işverence başka bir yere gönderilmesi halinde yolda geçen süreler,
- İşçinin işinde ve işverenin emrinde hazır bulunup çalıştırılmadan geçirdiği bekleme süreleri,
- Kadın işçilerin günde toplam 1,5 saatlik emzirme izni,
- Yer altında ve su altında çalışanların iniş, çıkış ve kuyu süreleri,
- Toplu servis şartı olmayan ve işçinin kendi isteğiyle yapılan yolculuk dışında, işverenin sosyal yardım amacıyla sağladığı taşıma süreleri sayılmaz.
Ara dinlenmeleri (4 saate kadar işte 15 dakika, 4-7,5 saatte yarım saat, 7,5 saatten fazla işte 1 saat) çalışma süresinden sayılmaz; öğle molasını mesai içinde göstermek kanuna aykırıdır. Molaların ayrıntısını ara dinlenme süresi yazısında bulabilirsiniz.
Çalışma süresi aşılırsa işçinin hakları nelerdir?
45 saati aşan çalışma fazla mesaidir ve her saat için normal saat ücretinin %50 fazlası ödenir. İşçi isterse ücret yerine her fazla saat için 1,5 saat serbest zaman kullanabilir. Yıllık fazla çalışma sınırı 270 saattir; bu sınırı aşan işveren idari para cezası öder. Fazla mesai için işçinin yazılı onayı gerekir ve işçi bu onayı 30 gün önceden bildirerek geri alabilir. Ücreti ödenmeyen fazla mesai, işçiye 4857 m.24/II kapsamında haklı fesih hakkı verir; kıdem tazminatı da ödenir. Ödenmeyen mesai için ne yapılacağını fazla mesai ücretim ödenmiyor yazısında adım adım anlattık.
İşe giriş ve çıkış saatlerinizi gösteren kayıtları, vardiya listelerini ve mesaj yazışmalarını saklayın; fazla mesai uyuşmazlığında ispat yükü büyük ölçüde işçidedir ve bu belgeler davanın seyrini belirler.
Dayanak ve kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41, m.63, m.66, m.68
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği
- ÇSGB Çalışma Genel Müdürlüğü
İlgili terimler
İhbar (bildirim) süresi
İhbar süresi, belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın karşı tarafa önceden bildirmek zorunda olduğu, işçinin kıdemine göre 2, 4, 6 veya 8 hafta olarak belirlenen bekleme süresidir.
Tazminat ve fesihDeneme süresi
İş sözleşmesine yazılı olarak konulabilen, en çok 2 ay (toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) süren ve tarafların sözleşmeyi bildirim süresi ve tazminat olmaksızın feshedebildiği, sigortalı geçen başlangıç dönemi.
Maaş ve bordroKıst ücret
Kıst ücret, ay içinde işe giren, işten ayrılan veya ücretsiz izin kullanan çalışanın, tam aylık ücretinin fiilen çalıştığı gün sayısına oranlanmasıyla bulunan eksik ay ücretidir.
Tazminat ve fesihGiydirilmiş ücret
Giydirilmiş ücret, çıplak brüt ücrete yemek, yol, ikramiye gibi düzenli ve parayla ölçülebilen yan hakların eklenmesiyle bulunan, kıdem ve ihbar tazminatının hesaplandığı ücrettir.

